Cultuurhistorisch

INVENTARISATIE

Noord Brabant

M.I.P.

Gemeente Roosendaal

en Nispen

UITGAVE PROVINCIE NOORD-BRABANT

colofon

De Cultuurhistorische Inventarisatie Noord-Brabant/ Monumenten Inventarisatie Project wordt verricht door mevr. drs. M. Daru-Schoemann, dhr. drs. M. Koenders, dhr. drs. A. van Leeuwen (coördinatie),

dhr. drs. N. Maes, dhr. drs. J. Michels, dhr. H. Ruiter arch. h.b.o., mevr. drs. M. Vaessen, mevr. drs. W. Wessel.

Secretariaat: mevr. D. van Loon-Graafmans, Hildebrandstraat 24, 5216 VR 's-Hertogenbosch. Tel. 073-147471.

De rapporten zijn te bestellen bij de afdeling Voorlichting van de Provincie Noord-Brabant, Brabantlaan 1,5216 VR 's-Hertogenbosch. Tel.: 013-812511.

2

INHOUD

Woord vooraf 4

Werkwijze en criteria 5

1. Situering der gemeente 10

2. Bodemgesteldheid 11

3. Grondgebruik 12

4. Infrastructuur 13

5. Ontwikkeling van de nederzettingen 18

6. Stedenbouwkundige typologie 23

7. Karakteristiek der objecten, bouwvormen en bouwtypen 26

8. Objectgegevens 35

9. Literatuur 128

Kaart (bijlage)

Pag. 3

WOORDVOORAF

Dit rapport over Roosendaal en Nispen maakt deel uit van de serie Cultuurhistorische Inventarisatie Noord-Brabant/Monumenten Inventarisatie Project. Het geeft per gemeente een overzicht van de waardevolle nederzettingen, gebouwen en groenelementen tot ca. 1940 in de steden en dorpen van de provincie.

De snelle en vaak ingrijpende veranderingen in het Brabantse cultuurlandschap hebben de totstandkoming van een dergelijk overzicht urgent gemaakt. Ondanks vervlakking en schaalvergroting bezit elke gemeente een eigen karakter in de stedenbouwkundige structuur, de bebouwing van kern en buitengebied. We doelen daarbij zeker niet alleen op erkende monumentale gebouwen, maar evenzeer op boerderijen, woonhuizen, fabrieksgebouwen, bruggen en sluizen, wegkruisen of een ijzeren sierhek en dorpslinde.

Na het monumentenjaar 1975 heeft het provinciebestuur besloten om de cultuurhistorische waardevolle bebouwing van de provincie vast te laten leggen. Hiervoor is in 1976 de "Inventarisatiecommissie Brabantse Monumenten" ingesteld.

In september 1979 is een drietal inventarisatoren aangesteld om een werkmodel te ontwikkelen en veldwerk en rapportage te verrichten.

Dit model is tot eind 1988 gehanteerd in 69 gemeenten. Najaar 1988 is ook in Noord-Brabant het door de minister van WVC geëntameerde Monumenten Inventarisatie Project van start gegaan. Binnen dit project wordt vastgelegd hetgeen in Nederland tussen ca. 1850 en 1940 aan bouwkunst en stedenbouw is gerealiseerd.

Het MIP beoogt:

-het verkrijgen van een eerste landelijk overzicht van de zgn. "jongere bouwkunst en stedenbouw" (ca. 1850 -1940)

-het bevorderen van kennis en waardering voor historische stads- en dorpsgezichten en voor monumenten van geschiedenis en kunst uit de periode 1850 -1940

-het formuleren van uitgangspunten ten behoeve van publicaties en wetenschappelijk onderzoek op architectuurhistorisch, bouwhistorisch, stedenbouwkundig, historisch-geografisch of industrieel-archeologisch gebied

-het verkrijgen van bouwstenen als een eerste aanzet tot nieuw te ontwikkelen beleid van Rijk, provincies en gemeenten ten aanzien van de ruimtelijke ordening, stadsontwikkeling en monumentenzorg, alsmede van een basis voor planologisch-stedenbouwkundige afwegingen

-het verzamelen van informatie die voor Rijk, provincies en gemeenten als basis kan dienen bij het selecteren en registreren van objecten, ensembles, structuren en dorps- en stadsgezichten

In Brabant zullen daarnaast ook nog objecten en structuren van voor 1850 vastgelegd worden als uitvloeisel van de in 1979 begonnen Cultuurhistorische Inventarisatie.

Onderzoek en veldwerk voor dit rapport vonden plaats in 1988/1989 door mevr. drs. W.M. Wessel.

's-Hertogenbosch, 22 februari 1990

pag 4

WERKWIJZE EN CRITERIA

In Brabant is het MIP officieel van start gegaan op 1 oktober 1988. De inventarisatie wordt hierbij gebiedsgewijs aangepakt. Daartoe is de provincie in acht werkgebieden verdeeld, op basis van de historische en bestuurlijke ontwikkelingen in de periode 1850 -1940. Deze gebieden zijn:

1. Brabants Kleigebied 2. Zuidwest Brabant 3. Regio Tilburg

4. Regio 's-Hertogenbosch 5. Kempen

6. Regio Eindhoven 7. Maaskant

8. Brabantse Peel

Bij de inventarisatie wordt -binnen een zo breed mogelijke context - gewerkt van groot naar klein.

Eerst wordt van elk gebied een schets gegeven van de algemene karakteristieken. Op basis hiervan wordt voorts -gemeentegewijs -ingegaan op de stedenbouwkundige aspecten van een stad of dorp. Tegen deze achtergrond worden ten slotte de objecten in de verschillende gemeenten beschreven.

De door het rijk voorgestelde werkwijze sluit goed aan bij onze sinds 1979 gevolgde werkwijze. Onbewust vooruitlopend op het MIP heeft de provincie vanaf het begin naast de oudere bouwkunst (ca. 10% van de monumenten in Brabant) ook steeds de jongere bouwkunst (ca. 90% van de monumenten) in haar werkwijze betrokken. Dit uitgangspunt zal binnen het MIP gehandhaafd blijven, met dien verstande dat de gegevens van de oudere bouwkunst buiten het MIP-kader vallen en dus niet aan het rijk geleverd zullen worden. Zij zullen wel voorkomen in de rapporten van de gemeenten die gewoon zullen blijven verschijnen. Tevens zullen nu ook de grote gemeenten (Tilburg, Breda, Bergen op Zoom, Eindhoven, Roosendaal, Helmond en 's-Hertogenbosch) beschreven worden.

In de geautomatiseerde MIP-bestanden welke uiteindelijk aan het Rijk geleverd gaan worden, zal ook het bestaande materiaal van jongere bouwkunst van de 69 reeds geïnventariseerde gemeenten worden opgenomen.

Deelname aan het MIP verleent de provinciale inventarisatie een belangrijke toegevoegde waarde. Zonder extra provinciale investering wordt het inventarisatiebestand geautomatiseerd en in overeenstemming gebracht met een landelijke opzet.

Voor verdere details verwijzen wij naar de Handleiding Inventarisatie jongere bouwkunst en stedenbouw (1850-1940), Zeist- 's-Gravenhage 1987.

Pag-5

Criteria

Uit de vele objecten die voor inventarisatie in aanmerking komen moet uiteraard een keus worden gedaan. Dat gebeurt aan de hand van een aantal criteria, die groepsgewijs worden omschreven.

Bij deze criteria wordt het bindend element in veel gevallen gevormd door de "historische karakteristiek" van de nederzetting. Wat wordt daaronder verstaan?

Een nederzetting is, in de hier gebruikte terminologie, een geheel van bebouwing, percelen, wegen en waterlopen, dat in de loop der tijd een meer of minder samenhangende vorm heeft opgeleverd. Het eigen karakter van een nederzetting is het product van een -al dan niet geleidelijke - historische ontwikkeling, die in vele gevallen tot op de dag van vandaag valt af te lezen, zowel aan het ruimtelijk patroon als aan de bebouwing zelf. Dat geldt in beginsel net zo goed voor een oud akkerdorp, als voor een moderne nieuwbouwwijk. Op zeker moment leidt een reeks van ontwikkelingen tot een situatie, waar de nederzetting voor ons gevoel een uitgesproken eigen vormidentiteit bereikt. Dát moment bepaalt de "historische karakteristiek" van de nederzetting, die dus als het ware de optel- en aftreksom is van een reeks structuurbepalende en structuurverstorende ingrepen.

De invloed van dat moment kan zich, meer of minder nadrukkelijk zichtbaar, vaak uitstrekken tot het moment van nu. Zo is voor de landelijke nederzettingen tussen Oirschot en Best de situatie rond het midden van de vorige eeuw nog steeds beeldbepalend. Vandaar dat het moment van de historische karakteristiek ook omstreeks dat tijdstip is gekozen. Zowel de middeleeuwse aanleg, als de wijzigingen van na 1850 zijn daarbij als wezenlijke bestanddelen aan te merken.

Een heel ander voorbeeld is de oude vestinggordel van Bergen op Zoom. Daar is een essentieel element in de historische karakteristiek, zoals die rond 1800 bestond, thans niet meer afleesbaar. In die tijd werd de stad sterk gedomineerd door haar uitgebreide vestingswerken. Sinds die echter aan het eind van de vorige eeuw zijn ontmanteld, wordt het huidige beeld bepaald door een parken-, straten- en bebouwingsgordel, die rond 1920 zijn uiteindelijke vorm kreeg. Daarmee is de historische karakteristiek van ca. 1800 nu dus niet meer relevant voor dit deel van de stad. Die van rond 1920 echter des te meer.

Pag 6

Tegen de achtergrond van deze historische karakteristiek worden alle objecten afzonderlijk getoetst aan de volgende criteria:

Architectonische en kunsthistorische criteria.

het object is een goed voorbeeld van een bepaalde stijl of bouwtrant, of van het werk van een bekend architect, stedenbouwkundige of kunstenaar

het object is gaaf qua stijl en detaillering

het object vertegenwoordigt een unieke (bouw) techniek, (bouw)- type of is typerend voor de ontwikkeling van de industriële techniek het object heeft esthetische waarde op grond van de vorm en detaillering van exterieur en/of interieur.

Planologische en stedenbouwkundige criteria

het object vormt samen met bijgebouwen, kleine artefacten, erfbeplanting of tuinaanleg een karakteristiek geheel

het object maakt deel uit van een groter historisch geheel of complex het object sluit, met name in historisch en

geomorfologisch opzicht, aan bij het landschap

het object maakt deel uit van een gebied met een grote continuïteit, waardoor het historisch patroon van verkaveling, wegen en waterlopen goed geconserveerd is gebleven

het object vormt een onderdeel van een historische stedenbouwkundige structuur of een historisch nederzettingstype

het object is karakteristiek voor stad, dorp of streek.

Sociale en cultuurhistorische criteria

aan het object zijn historische herinneringen verbonden in de ruimste zin van het woord

het object vertegenwoordigt een aspect van de sociale of economische geschiedenis

het object is representatief voor een bepaalde fase in de ontwikkeling van dorp, stad of streek.

Afhankelijk van de situatie en de aard van het object, is het ene criterium bij de selectie meer bepalend dan het andere.

Zo kan men zich voorstellen dat bij een eenvoudig voorbeeld van landelijke bouwkunst criteria als type, bouwtechniek, samenhang met de directe of wijdere omgeving, historische verkaveling en patroon van wegen en waterlopen, meer gewicht in de schaal werpen, dan bij een kerkgebouw. Daar zullen eerder stijl, gaafheid van details, esthetische kwaliteiten en geschiedkundige aanknopingspunten de doorslag geven. Bij monumenten van jongere datum zijn op hun beurt bouwtype, techniek, vormgeving, architect en sociaal-historische betekenis weer het meest van belang.

De samenhang met de omgeving heeft bij de beoordeling een grote -zo niet dominerende -rol gespeeld. Objecten als daglonershuizen, weverswoningen, smidsen e.d., ontlenen vooral daaraan hun bijzondere waarde. Een op zich interessant object, dat als laatste getuige de herinnering oproept aan een overigens verder geheel verstoorde situatie, scoort doorgaans minder hoog, dan een object dat deel uitmaakt van een karakteristieke, betrekkelijk

Pagina 7 -

ongerept gebleven omgeving. Daarentegen zal een in detail aangetaste reeks gebouwen, die een onderdeel vormt van een qua maat en schaal nog goed bewaarde en interessante structuur, op grond daarvan in deze inventarisatie juist worden meegenomen.

Tenslotte heeft, zoals men begrijpen zal, ook de zeldzaamheidswaarde van een object of nederzettingstype bij de afwegingen meegespeeld.

Samenstelling rapport

In dit rapport wordt een beeld gegeven van de cultuurhistorisch waardevolle structuren en objecten van oudere en jongere bouwkunst binnen de gemeente. Hierbij is de samenhang tussen de objecten en het landschap of de nederzetting van groot belang.

Door het raadplegen van de historisch-geografische beschrijving van het inventarisatiegebied (afzonderlijk verkrijgbaar) en het naslaan van specifieke plaatsgebonden literatuur ontstaat een beeld van de ontwikkelingen tot ca. 1950. De topografische kaarten van ca. 1850, 1900 en heden op de schalen 1 : 50.000 en 1 : 25.000 zijn eveneens van belang, omdat door vergelijking een indruk ontstaat van occupatiepatronen en ontwikkelingen tot op heden. In het veld wordt dit beeld aangevuld met eigen waarneming.

Vervolgens worden per kern en in het buitengebied de objecten die aan de eerder genoemde criteria voldoen geregistreerd.

Elk rapport omvat de volgende onderdelen. Na Woord Vooraf en Werkwijze en Criteria worden de ligging van de gemeente (hoofdstuk 1), de bodemgesteldheid (2) en het grondgebruik (3) behandeld. Dan volgt een overzicht van de veranderingen in infrastructuur, wegen, waterlopen etc. (4). Vervolgens worden de nederzettingen behandeld (5). In de hoofdstukken 6 -8 worden de onderzoeksresultaten beschreven. Voor de grotere gemeenten met planmatige ontwikkelingen tussen 1850 en 1940 wordt een stedenbouwkundige typologie gegeven met een kaart van gebieden van bijzondere stedenbouwkundige waarde. Bij de meeste kleinere gemeenten blijft dit onderdeel achterwege. Hier hebben in het algemeen immers in de periode 1850-1940 geen samenhangende stedenbouwkundige ontwikkelingen plaatsgehad. Wel worden in sommige gemeenten waardevolle bebouwingsgroepen van voor de periode 1850-1940 apart aangegeven.

Dan volgt een karakterisering der objecten, bouwvormen en typen (boerderijen, woonhuizen, openbare gebouwen etc.). Dit alles wordt afgesloten met de objectgegevens, geordend haar adres en huisnummer (even, oneven). Per object worden de oorspronkelijke en huidige functie, architect, de bouwdata en bouwstijl en een beschrijving der gevels, ramen, deuren, daken, bijzondere constructies en in een enkel geval interieurgegevens (meestal wordt alleen het exterieur geregistreerd) weergegeven. Dan volgen bijgebouwen, artefacten (stoepen, stootstenen, hekken etc.) en groenelementen. Ook wordt aangegeven een motivering voor opname en of het object beschermd is. Tenslotte volgt de literatuur.

Pag.-8

Bijgevoegd worden kaarten 1 : 10.000 en indien nodig deelkaarten van de stedenbouwkundige typologie en de dichtbebouwde kernen. Op de kaart 1 :

10.000 worden aangegeven:

-geïnventariseerde objecten met cultuurhistorische betekenis (zwarte stip) -beschermde monumenten (zwarte stip met cirkel) -straatnaam en huisnummers -gemeentegrenzen

-dijken, waterlopen en steilranden

-oude wegenpatronen en oude akkerbodems met een humusdikte van minimaal 50 cm. (globaal aangegeven).

Beschermde stads- en dorpsgezichten, alsook landgoederen worden eveneens aangegeven.

Pag 9

Situering der gemeente

Ligging

De gemeente Roosendaal en Nispen is gelegen in het zuidwestelijk deel van de provincie Noord-Brabant. Zij is ingedeeld in de M.I.P. -regio

Zuidwest Brabant en behoorde oudtijds tot de Baronie van Breda. Zij maakt nu deel uit van het Streekgewest Westelijk Noord-Brabant. De gemeente bestaat uit de kernen Roosendaal en Nispen. Daarnaast is zij uit een aantal veel kleinere gehuchten opgebouwd. Aan de westgrens van de gemeente zijn dit van noord naar zuid de gehuchten Vroenhout, Boeink, Vinkenbroek, Bulkenaar, Haiink, Brembos, Bergse Baan, Klokberg, Honingbossen en Hollands Diep Akkers. De volgende gehuchten, die deels zijn opgenomen in Roosendaal zelf vormen ruwweg de as van de gemeente, namelijk Kapelberg, Nieuwenberg, Kalsdonk, Hulsdonk, Tolberg, Rietgoor, Borteldonk, Everland en de Lind als onderdeel van Nispen. De oostgrens van de gemeente wordt geflankeerd door Nieuwenberg, Bakkersberg, Kortendijk, Laagveld, Visdonk en Heybeek. De gemeente heeft een oppervlakte van 5766 ha. en 60.000 inwoners. Met dit bewonersaantal behoort Roosendaal tot de grootste gemeenten van Noord-Brabant. Qua oppervlakte staat zij op de tweeëntwintigste plaats, qua inwoneraantal op de zesde.

Roosendaal wordt in het noorden begrensd door de gemeente Oud-Gastel en aan de westzijde door de gemeenten Steenbergen en Wouw. Het zuiden grenst aan België, de oostgrens wordt gedeeld met de gemeente Rucphen. De gemeentegrenzen zijn getrokken langs wegen en vaarten. Zoals reeds genoemd, bestaat de zuidgrens uit de landsgrens Nederland -België. Deze grens vangt aan op de hoek van de Grensstraat en een niet nader benoemde weg welke tot de oude wegenstructuur behoort. Deze grenslijn loopt door tot waar zich het douanekantoor bevindt. Dan volgt er weer een grens van een dorpstoebehoren, die op natuurlijke wijze wordt gevormd door de Bansloot. De oostgrens wordt bepaald door het wegenverloop. Daarna bestaat de grens uit een naamloze weg, welke uitkomt op de Boswachtersdreef. Dan volgt de gemeentegrens deels een lijn die samenvalt met het oude tracé van een turfvaart. Na een afschuining loopt de gemeentegrens vanaf de kruising Krampenloop - Langendijksestraat verder o.m. via de Langendijksestraat en dan met een scherpe lijn naar links via een niet meer bestaande weg naar de nog wel bestaande Eemstraat. Vervolgens weer een hoek recht omhoog via de nu Zwaanhoefstraat genoemde weg, een lijn die eerst parallel liep met een turfvaart. Ditzelfde geldt voor de scherpe hoek weer naar rechts, die ook de loop van een turfvaart volgt, maar ook voor die weg die op de eerste kruising omhoog wordt gevolgd. Dan weer naar links, waar een weg loopt en een sloot die een dorpstoebehorengrens volgt welke aan deze kant zorgt voor een grillig verloop van de gemeentegrens. Hierop volgt de gemeentegrens westwaarts het Deurlechts Vaartje. Vanaf dit punt is het tevens de grens van een dorpstoebehoren; de natuurlijke grens wordt gecontinueerd met de loop van de Roosendaalse Vliet. Weer zuidwaarts met het verloop van een volgende natuurlijke grens, welke bestaat uit de Evertkreek. Deze eindigt bij de Holterbergsestraat, die de gemeentegrens volgt tot de kruising met de Vroenhoutseweg. De gehele westgrens is na wijzigingen westwaarts opgeschoven.

Pag 10

Ontwikkeling

Het: gebied ontwikkelde zich vanaf het. midden van de twaalfde eeuw van een

agrarische ontginning tot een reg.ioni:1al verzorgingscentrum in de zestiende,

waarbij de turfhandel centraal stond. Na een periode van economische depressie verwierf Roosendaal zich vanaf het midden van de vorige eeuw weer een belangrijke rol in de nijverheid en industrie. De crisis van de jaren dertig en de oorlogshandelingen vertraagden de vooruitgang, maar na de Tweede Wereldoorlog 'vond een versnelde industrialisatie en daarmee samenhangende afkalving van het agrarische bestand plaats.

2. Bodemgesteldheid

2.1. Grondsoorten

De huidige bodem is gevormd op een pleistocene onderlaag die voor het merendeel uit keileem bestaat.

De bodem van de gemeente Roosendaal en Nispen bestaat grotendeels uit fijnzandige gronden. In het laatglaciaal, 10.000 jaar geleden, werden dekzandruggen afgezet. De lage zandruggen die hierdoor ontstonden waren west- zuid-west en oost-noord-oost georiënteerd. Door een combinatie van factoren als slechte afwatering, een koel klimaat en de stijging van de zeespiegel kwam tussen 5000 en 3000 jaar voor Christus het veenvormingsproces op gang. Zo troffen de bewoners de bodem van deze gemeente rond het jaar 1000 na Christus als een moerassig gebied met hoger gelegen zandgronden. Een uitzondering hierop is de noord-westelijke bovenhoek, waarin zich een klein gedeelte jonge zeeklei bevindt, afgezet onder invloed van overstromingen uit het waterrijke Zeeland en meegenomen door de Steenbergse Vliet. De vele beekjes die de gemeente doorsnijden hebben door hun afzettingen gezorgd voor een voor de akkerbouw gunstiger verhouding van zand en leem, de zogenaamde beekdalgronden. De laagveengronden konden worden benut vanaf het midden van de veertiende tot in de achttiende eeuw. Na de afgraving van de turf kon het landschap ten behoeve van de veeteelt en akkerbouw in cultuur gebracht worden. Andere delen bleven braak liggen, waardoor de structuur van heidegronden ontstond Deze werden pas in deze eeuw ontgonnen, onder andere in het gebied Visdonk rond het voormalige Snolleven en het grotendeels buiten de gemeente vallende Rozeven. Ondanks grote uitbreiding van de bebouwing, dankzij het feit dat er nog geen ruilverkaveling heeft plaatsgevonden, zijn er nog tal van oude akkerbodems aanwezig. Deels kan men hier nog de potstalcultuur herkennen, welke gekenmerkt wordt door de bolle vorm van de akkers, vooral in het gedeelte tussen de Rissebeek en de Molenbeek. De potstalcultuur is in Roosendaal mogelijk in de zestiende eeuw begonnen. Houtwallen zijn eveneens nog voor een deel aanwezig. Deze zijn met name te vinden rond en in het gehucht Bakkersberg.

Het oude akkerbouwgebied bevindt zich in het noorden tussen de weg naar Oud-Gastel en het Deurlechts Vaartje, een deel van een oud ontginningsgebied, behorend tot het buiten Roosendaal gelegen Zegge.

In het westen vindt men deze grond iets ten noorden van de Biezenweg en de Hoogeweg tot de Heirweg, het gehucht Vroenhout grotendeels omvattende. In het oosten is er een klein halfcirkelvormig gebogen stuk tussen de Rucphensebaan en de Rucphense Vaart. Daaronder begint het volgende stuk in het verlengde van de Krampenloop tot halverwege de Langendijksestraat. De lijn van de oude bouwlanden is verder te volgen aan de andere zijde van de

Pag 11

Krampenloop, tussen de Langendijk, de Zundertseweg en de Heistedeweg. In het zuiden treft men de oude akkerbodems aan ten zuiden van de nieuwe woonwijken, waarbij de lijn Molenbeek -Natte Turfvaart tot enige afstand ten zuiden van de Zonnelandstraat wordt gevolgd. Het laatste stuk bevindt zich in een groot gebied in en om Nispen. Het noord-westelijke deel omvat de gehuchten Everland en Brembos, waartussen de lijn van de st. Maartensloop als grens dient. Naar Nispen toe behoort tot het oude akkerland het gebied tussen de Bergse Baan en het Everlandwegje. Verder volgt het op afstand de lijn van de Watermolenbeek. De grens met België kan worden aangehouden vanaf de Broekakkerstraat tot de spoorlijn. Tenslotte loopt de begrenzing der oude akkerbouwgebieden met een knik langs de Nigtestraat, met het gedeelte ten zuiden van de lijn Mastberg-Hollands Diep het gehucht Klokberg.

2.2

Hoogte en afwatering

Het noorden van de gemeente is gelegen op 1 meter boven N.A.P. tegenover 14 en 12 meter boven N.A.P. in het zuiden. Dè nederzettingen zijn belangrijk hoger gelegen dan de beekdalgronden, welke gemiddeld 4,5 meter boven N.A.P. liggen. Namen als "donk" wijzen hier al op.

De afwatering verloopt noord-zuid via de belangrijke Roosendaalse Vliet, welke uitkomt in de Steenbergse Vliet, die op haar beurt weer afwatert in het Volkerak. Alle wateren van de gemeente wateren hier in af. De Roosendaalse Vliet verandert naar het zuiden toe in respectievelijk Molenbeek en Watermolenbeek. Noord-zuid is ook de richting van de Evertkreek. De boven genoemde vorming van zandruggen had tot gevolg, dat een deel van de beken een andere richting volgt, namelijk zuid-west - noord-oost; de Rissebeek en voor een gedeelte de Engebeek. Ook de afwateringssloten volgen deze richting, evenals de st. Maartensloop. Gebreken in de afwatering probeerde men te ondervangen met stuwen en sluisjes, in deze eeuw ook door normalisatie van de beken.

De verkaveling volgt de loop van de beken; de haaks op het waterlint aangesloten percelen zijn voor een deel langgerekt en smal, voor een deel breed en bijna vierkant, blokvormig. De laatste behoren tot een verkavelingsvorm, welke kampontginning wordt genoemd. Als datering kan men de periode vanaf het jaar 1000 van onze jaartelling aanhouden.

3. Grondgebruik

De blokvormige percelen werden ingenomen door de gebruikelijke zelfvoorzienende boerenbedrijven. De eerste ontginningen dateren uit de twaalfde eeuw. Hoe de verkaveling tot stand kwam is nog zichtbaar in het gebied ten oosten van Roosendaal. Dit veengebied werd in 1280-1287 verkocht door de heren van Breda. Het terrein, dat 1450 ha. besloeg, verdeelde men in acht vierkante blokken. Deze blokken werden opgedeeld in twaalf lange smalle percelen. De lengte en richting van deze percelen is nog te traceren in het wegenverloop van de gehuchten Bakkersberg, Kortendijk en Laagveld. Het gemengde bedrijf werd er uitgeoefend. Al was de zwak- en fijnlemige zandgrond van Roosendaal in principe niet zeer vruchtbaar, het bevaarbare bekenstelsel van deze gemeente maakte de aanvoer van mest mogelijk. Langs de beken, zoals de Molenbeek, treft men wel haaks op het water staande smalle percelen aan. Dit zijn de beemden, de graslanden die gemeenschappelijk werden gebruikt. Een andere naam die men voor deze percelen wel aantreft zijn Ettingen, zoals de z.g. Hulsdonkse Ettingen.

Pag 12

Naast. "weide" betekent etting een re(::ht. van beweiding. Het landbouwstelsel zoals dat vanaf de negentiende eeuw werd uitgeoefend wordt de Vlaamse Bouwerij genoemd. Dit houdt in, dat er vooral rogge en boekweit werd verbouwd in, naast haver, aardappelen, mangelwortelen en in mindere mate tarwe. Doordat zich i.t.t. de rest van het zandgebied leem in de grond bevindt, verbouwde men ook suikerbieten, erwten en klaver. De veestapel, vooral rundvee, was er groter dan in het Drieslagstelsel mogelijk was. De Vlaamse Bouwerij wordt "een eredienst aan de mest" genoemd; de veeteelt diende vooral de bemesting van de grond. Op de tweede plaats volgde de melkproductie. In de negentiende eeuw werden in Roosendaal ook schapen gehouden voor wol en vlees, iets wat in deze streek verder niet veel voorkwam; er bestond een voorkeur voor de runderteelt. Desondanks bleef de grond tot in de tweede helft van de vorige eeuw te schraal voor tarweteelt op grote schaal, al was de gemiddelde opbrengst per hectare het hoogste in de Baronie van Breda. Het percentage cultuurgrond bedroeg in 1815 60,5%, in 1865 80,8% en in 1910 82,7%. De grond kon vanaf het derde kwart van de negentiende eeuw intensiever bemest worden met schuimaarde, een

afvalproduct van de suikerfabrieken. Men bedenke hierbij dat niet alleen de potstalcultuur bolle akkers voortbracht; een groot areaal van deze akkers ontstond door de bemesting met schuimaarde. Vanaf 1890 werd er veel collectief kunstmest aangekocht. In deze periode ontstond er dan ook een klein, maar lucratief gedeelte dat voor de suikerbieten werd gebruikt. Na 1885 verdwijnt langzamerhand het grote areaal aan boekweitpercelen. Dit product werd in het huishouden vervangen door havermout en griesmeel. De productie van de gewassen voor de veestapel nam toe. Het jaar 1930 betekent daarin een caesuur. Voor die tijd gaven de boeren het vee direct de gewassen van het veld. Vanaf 1930 hebben de mengvoeders algemeen ingang gevonden.

De al eerder genoemde houtwallen dienden niet alleen als afscherming van de percelen, maar werden ook gerooid en verkocht als schaarhout. Eiken werden aangeplant t.b.v. de schors als natuurlijke looistof die gebruikt werd in de leerlooierijen. De aanplant van (dubbele) rijen populieren in de nederzettingen diende eveneens een commercieel doel; het hout werd gekapt en verkocht door de grondeigenaar.

Anderszins vindt men aanleg van vooral naaldwoud in kleine percelen tot grotere gebieden. Oud bos is nog te vinden bij de Oude Ettense Baan, de Zwaantjesdreef en in het noorden en zuiden van het gebied Visdonk. In dit gebied treft men tevens het restant aan van de vroegere uitgestrekte heide. Het huidige totaalbeeld van Roosendaal is dat van een weinig geaccidenteerde gemeente, waarin meanderende riviertjes voren hebben gesneden tussen iets opbollende akkers. De relatief geringe hoeveelheid bomen geeft ruim baan aan een wijds uitzicht.

4. Infrastructuur

4.1. Wegen

Het is een opvallend fenomeen, dat in Roosendaal de voornaamste waterwegen zuid-noord lopen, terwijl de voornaamste weg juist oost-west gericht is. Door de kom van Roosendaal loopt immers de verbindingsweg van Breda naar Bergen op Zoom. Deze grotendeels kaarsrechte weg, die als zodanig rond 1810 werd aangelegd, vindt men nu als de Bredaseweg. De weg werd bestraat en verbeterd van 1822 tot 1838.

Pag 13

Van 1849 tot 1851 werd de noord-zuid gerichte weg van Roosendaal naar

België verhard tot grindweg. Dit is de Nispenseweg. Een groot gedeelte van de wegens truc tuur behoort nog tot de middeleeuwse inrichting. Dit hangt samen met het ontstaan van Roosendaal. Een aantal van de oude wegen leiden naar de Markt, waar zich nog steeds de kerk bevindt. De Markt heeft de voor Noord-Brabant karakteristieke vorm van een langwerpig, driehoekig plein. Vanuit Hulsdonk leiden de Hulsdonksestraat en de Kade er naar toe. Vanuit Kalsdonk waren dit de Gastelseweg, de Kalsdonksestraat en de Molenstraat. Vanuit Langdonk waren dit de Zundertseweg en de Burgerhoutsestraat. Vanuit Nispen kwam men op de Markt via de nog deels bestaande Nispensestraat en de Raadhuisstraat.

De genoemde wegen vormden op hun beurt weer aftakkingen naar en van andere plaatsen en gehuchten.

De aanleg van de wegen gaat in sommige gevallen uit van de specifieke kenmerken van de geologische structuur; zo zijn de Markt, de Burgerhoutsestraat, de Kortendijk en de Zundertseweg verhoogd aangelegd. Dit was noodzakelijk i.v.m. de laagte van dit gebied. Niet alle oude

straten waren opgehoogd. De in het centrum gelegen Vughtstraat dankt deze naam dan ook aan een oud woord, dat drassig gebied betekent. De naam Dalstraat, ten westen van Vroenhout geeft aan dat zich hier een relatief laag gelegen weg bevindt. Mogelijk heeft zich hier de oude loop van de Haiinkse Beek bevonden.

Anderzijds verwijst de naam Hogeweg weer naar een andere situatie. Deze weg ligt ten noorden van en parallel aan de Engebeek, en volgt de lage dekzandrug. De Spuitendonksestraat is nog een voorbeeld van zo'n weg die een oude dekzandrug volgt, terwijl men er de Vinkenbroeksestraat ook deels toe kan rekenen.

Een ander oud tracé is dat, welke zich evenwijdig aan de westgrens van Roosendaal bevindt. Op enige afstand daarvan bevindt zich een lange, maar door de spoorlijn onderbroken weg. Wanneer men de lijn volgt vanuit het zuiden ziet men eerst de Bergsebaan te Nispen, welke leidt naar het gehucht Brembos. Daar vandaan heet het Haiinksestraat, tot het gehucht Haiink. De Bulkenaarsestraat is het vervolg, met een scherpe bocht bereikt deze het gehucht Bulkenaar. Aan de overkant van het spoor bereikt men de gehuchten Vinkenbroek en Boeink. Dit laatste begint bij de verharde Rijksweg naar Bergen op Zoom. Vanaf dit punt is deze weg in elk geval op de kaart van 1868 al verhard. De Vroenhoutsestraat leidt door het gehucht Vroenhout naar Kruisland in de volgende gemeente. Op genoemde kaart worden behalve de als zodanig reeds beschreven wegen ook nog de Molenstraat, de Kalsdonksestraat en de Gastelseweg als verhard aangegeven. Het is overigens zeker dat dit in 1850 ook reeds zo was. Hierdoor is het mogelijk om Roosendaal in de negentiende eeuw als de kern van een assenkruis van wegen te zien.

De verharding kon bestaan uit grind of klinkers. Vanaf het midden van de vorige eeuw tot 1933 werden wegen ook vaak verhard met koolas, dit was een afvalproduct van de Spoorwegen en de gasfabriek. Vanaf die tijd ging men over op asfalteren.

Op 2 mei 1933 werd het uitbreidingsplan voor de gemeente Roosendaal vastgesteld. Voor die tijd werd de aanleg en bestrating vaak overgelaten aan particulieren.

De aanleg van een aantal van de wegen in de kom van Roosendaal is exact te dateren. De Boulevard werd in 1876 aangelegd als verbinding tussen de Burgerhoutsestraat en de Molenstraat, tot aan de Hoge Brug. In 1880 volgt de aanleg van de Willemstraat. In 1899 wordt de Sophialaan aangelegd. De van Gilselaan wordt in de jaren 1904-1905 aangelegd. De Brugstraat, die op

Pag 14

oudere kaarten wel aangeduid staat als Vaartkant en Nieuwe Stationsstraat, en de verlenging van de Stationsstraat volgen in 1907. De sluiting van de Openbare Gemeenteschool aan de Vughtstraat maakt het doortrekken en aanleggen van de Ludwigstraat mogelijk in 1926-1927. In de jaren twintig worden er tal van straten aangelegd ten dienste van de woningbouw- verenigingen, allen aan de noord-oostelijke zijde van Roosendaal. Na sloopwerkzaamheden kon de Nieuwstraat in 1935 worden doorgetrokken naar de Markt. De werkzaamheden om de Rijksweg 56 buiten de bebouwde kom om te leiden begonnen in 1935. De Rondweg werd drie jaar later voltooid.

De welvaart van Roosendaal is heden ten dage nog af te lezen aan het feit dat er ook in het buitengebied weinig zandwegen meer zijn.

De geschetste structuren zijn ondanks uitbreidingen nog steeds goed te herkennen, al hebben naoorlogse wegen als de Rijksweg 17 en de Rijksweg A58 om Roosendaal de verbindingen met de omliggende gehuchten ernstig doorbroken. Andere belangrijke veranderingen waren de ontwikkeling van de Nieuwe Markt ten zuiden van de oude Markt rond 1960. In 1965 viel het besluit om de Laan van België te verlengen en te verbinden met de Boulevard. Het landgoed Vrouwenhof werd zodoende ,doorsneden.

4.2. Spoorwegen,

Op 9 juli 1852 sloten de Belgische en de Nederlandse regering een verdrag, waarin zij overeenkwamen dat er een spoorwegverbinding tussen de beide landen zou komen over de route Antwerpen -Brussel. Louis Gihoul, een grootgrondbezitter van Franse afkomst te Essen vroeg de concessie aan om deze werkzaamheden te verrichten. Op 21 juli 1852 verkreeg hij bij Koninklijk Besluit deze concessie, welke werd overgedaan aan de door hem opgerichte Spoorwegmaatschappij Antwerpen -Rotterdam te Brussel. De regeringsleiders hadden het liefst een verbinding van Rotterdam tussen Antwerpen via Breda gezien, maar Gihoul had veel land bij Kalmpthout en Essen, waardoor hij Roosendaal prefereerde. Omdat hij minder eigenaren hoefde uit te kopen, was dit voor hem het voordeligst en aangezien hij de enige concessieaanvrager was, had men weinig keus. De aanleg van de spoorlijn bracht direct al veel werkgelegenheid met zich mee. Lange tijd zouden de Spoorwegen en de stijfselfabriek tot de koplopers op dit gebied behoren. In 1853 kwam het station in Roosendaal gereed. Dit was gelegen op het toenmalige Stationsplein, nu Oranjeplein, tegenover de Vughtstraat. Bij Koninklijk Besluit was Roosendaal op 22 juni 1854 aangewezen als expeditie- en betalingscentrum voor goederen in- en uitgaande langs de spoorweg Antwerpen -Rotterdam. Op 26 juni 1854 werd de lijn Antwerpen -Roosendaal -Etten feestelijk geopend. Op de 20ste oktober van dat jaar kwam het traject Roosendaal -Oudenbosch gereed en op 24 december Oudenbosch - Zevenbergen. Op 3 mei 1855 bereikte men Moerdijk. Van hieruit kwamen de reizigers per stoomboot in Rotterdam. Een snellere verbinding kwam in 1872 tot stand met de gereedkoming van de Moerdijkse Spoorbrug. Tot 1860 waren de spoorwegen in handen van particulieren. In 1863, op 1 oktober werd de eerste staatslijn geopend. Dit was de lijn Breda -Tilburg, uitgevoerd door de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen. 23 December van dat jaar nam men ook de lijn Roosendaal -Bergen op Zoom in gebruik.

De toenemende drukte van reizigers en de bedrijvigheid aan het grensstation maakte het in Waterstaatsstijl opgetrokken station al snel te klein. Er was geen uitbreiding mogelijk, het geheel lag te dicht op het centrum. In 1899 werd besloten het station zo'n 650 meter oostwaarts te verplaatsen. De verplaatsing bracht enige forse stedenbouwkundige ingrepen met zich mee. Een

Pag 15

deel van de Rucphense Vaart, Hoge Brug -Hofstraat werd gedempt om er het station te kunnen aanleggen en diende tevens om er ca. 1907 de Brugstraat aan te leggen. Er ontstond zo een geheel nieuw station met Stationsplein en Brugstraat. Men trok de Stationsstraat verder door naar het nieuwe Stationsplein. Het nieuwe station met bijgebouwen werd gebouwd van 1904 tot 1907. Op 3 november reed de eerste trein het nieuwe complex binnen dat met een gevel van bijna tweehonderd meter lengte één van de grootste Nederlandse stationsgebouwen was.

Het station, dat Jugendstil-elementen vertoont, werd zwaar beschadigd in de tweede Wereldoorlog. Na de oorlog werd het station deels in dezelfde stijl opgebouwd en voor een ander deel herbouwd door de architect S. van Ravesteyn.

Een ander middel van openbaar vervoer was de tram. In 1893 breidde de Zuid-Nederlandsche Stoomtrammaatschappij haar diensten uit naar Roosendaal met de lijn Roosendaal -Oud-Gastel -Steenbergen. Van het tramstation, dat zich aan de Oostelijke Havendijk bij de Veemarkt bevond, is geen spoor meer over. De tramdienst werd in 1934 opgeheven en vervangen door de bus- en vrachtautodiensten van de B.B.A. De enige sporen van een meer stedelijk gebruik van de grond blijkt zijn van enkele café 's en een enkel hotel. De aanwezigheid hiervan kwam natuurlijk ook voort uit het feit, dat hier vanaf 1889 een veemarkt werd gehouden, zoals nog uit de naam "De Veestallen" blijkt.

4.3. Waterwegen

De gemeente Roosendaal wordt gekenmerkt door het naast elkaar bestaan van een dicht net van natuurlijke waterlopen en gegraven vaarten. De eerste levensader die dwars door de noord-zuidas van de gemeente vloeide was de Molenbeek, welke bij de Belgische plaats Kalmpthout ontspringt en dan nog de naam Kleine Aa draagt. Zij was in het pleistoceen vermoedelijk een arm van de Schelde. Aan de rechteroever ontvangt de rivier water van de Rucphense Vaart. Dit is mogelijk sinds in 1940 een lozingskanaai gegraven werd. Vanaf de linkeroever wordt de rivier gevoed door de Engebeek. Dit is een samenvloeiing van de Rissebeek en de Spuitendonkse (of Haiinkse) Beek, welke zich ook op het Roosendaalse grondgebied bevinden. De Engebeek stroomt aan de westzijde om de plaats Roosendaal heen en komt uit in de Roosendaalse Vliet. De Evertkreek is een zijtak van de Roosendaalse Vliet. Door de eeuwen heen heeft men veel gedaan aan de verbetering van deze stroom. In 1451 verbreedde men vanaf Roosendaal de Roosendaalse en Steenbergse Vliet, waardoor er in Roosendaal een drukbezochte haven ontstond. De haven raakte in verval, maar werd in 1792 en in 1823 verbeterd. In het laatste jaar werd overgegaan op kanalisatie en verbreding. Er ontstond toen een afsnijding over een afstand van 3,5 km., welke ter onderscheiding van de oude loop de naam Nieuwe Roosendaalse Vliet kreeg. In de jaren 1923-1927 en van 1933-1939 werden er nogmaals verbeteringen aangebracht t.b.v. een verbeterde afwatering. Voor 1923 kwamen in dit laagliggende gedeelte nog grote overstromingen voor, daarna niet meer. De werkzaamheden werden uitgevoerd als werkverschaffingsproject, waarvoor het Hoogheemraadschap van de Roosendaalse en Steenbergse Vliet subsidie gaf. De laatste verandering vond plaats in 1983 met het graven van het Mark-Vlietkanaal. De Molenbeek zelf werd genormaliseerd van 1930 tot 1932 en daarbij van verschillende stuwen voorzien. Ook de Enge- en de Rissebeek werd in diezelfde jaren verbeterd; hierdoor verbeterde de afwatering van een groot gebied.

Pag 16

Kuyper, J., Gemeente atlas van de provincie Noord-Brabant. Groningen 1982. (1865)

PROVINCIE NOORDBRABANT

Stolte, B.8., Overzicht van de geschiedenis van Roosendaal en Nispen, Jaarboek De Ghulden Roos, Roosendaal 1965. blz. 15

Schets van de bebouwing naar kadastraalkaart van 1823

A = Vliet B=Beek

C = Smallebeek

D = Rucphensevaart E = Krampenloop

F = (rechts erboven) Scheelebrug G = (rechts eronder) Turfberg

H = (eronder) Hoogebrug en Vaankant.

Stolte, B.H., Overzicht van de geschiedenis van Roosendaal en Nispen, Jaarboek De Ghulden Roos, Roosendaal 1965. blz. 16

De Krampenloop is een natuurlijke waterloop die ten noordoosten van Nispen ontspringt en een deel van de oostgrens van Roosendaal markeert. Door middel van buizen en duikers komt deze loop tenslotte uit in de Rucphense Vaart. Het water dat nu nog de oude pastorie aan de Molenstraat omringt is afkomstig uit het tracé dat de Krampenloop - Paardenloop tot in deze eeuw aflegde. Zoals uit de vergelijking van de kadastrale kaart uit 1823 en ca. 1905 blijkt, is er in de kom van Roosendaal nogal wat gewijzigd. Zo is de Smallebeek, een uitloper van de Molenbeek, gedempt. Het water in de vijver van het Emile van Loonpark is afkomstig uit dit water. Ter hoogte van de Kade splitste de Molenbeek zich in twee armen, zodat de kerk aldaar op een natuurlijk eilandje stond. De dempingen moesten de wegenaanleg vergemakkelijken.

Naast de hierboven genoemde beken en rivieren bestaan er nog steeds een aantal vaarten. Deze werden gegraven om de turf die men in dit gebied vond te kunnen vervoeren naar de verkoop- en distributieplaats, het Turfhoofd te Roosendaal. Dit bevindt zich ten noord-westen van het huidige station. Voor dit doel was in 1451 de Roosendaalse Vliet verbreed.

De oudste turfvaart werd in 1358 gegraven. Deze werd aangelegd vanuit het Belgische veengebied oftewel het moer, De Nol. Ten westen van Nispen liep deze Jan van Nispen- of Klokbergse Vaart. Deze bestaat niet meer. Buiten de gemeente is er nog een deel dat Oude Moervaart genoemd wordt. Dit deel staat onder Bergen op Zoom als de Zoom bekend en dit deel moet in 1429

zijn gegraven. Ook bestaan nog steeds de Rucphense Vaart en de Natte -of Eldersche Turfvaart. De laatste wordt ook wel Oude Turf- of Hoofdvaart genoemd. Het graven van de Oude Turfvaart in 1449 werd met alle benodigde kunstwerken als sluisjes en bruggen betaald door drie Antwerpse kooplieden, die van de abt van Tongerlo stukken moergrond bij het Belgische Essen hadden gekocht. Deze werkzaamheden waren in het koopcontract uit 1449 verplicht gesteld. Dergelijke contracten zijn vaker opgesteld. Door twee Roosendaalse schouten werd van 1527 tot en met 1537 de verbinding met Roosendaal gemaakt, een deel van de Roosendaalse Hoofdvaart.

De Natte- of Eldersche Turfvaart werd in 1449 (of 1663 ?) gegraven. De vaart begint bij Matjes, vroeger de Matjens; een moerassige streek bij Zundert. Deze loost rechtstreeks in het Kletterwater, welke uitkomt in de Molenbeek. Het was een zijtak van de Rucphense Vaart, die rond diezelfde tijd gegraven zal zijn. De Rucphense Vaart begint in de Bovenloop als de Vlettevaart bij het voormalige ven De Oude Zoek, ten zuiden van Schijf. De vaart loopt door Rucphen. Het geheel in het noorden gesitueerde Deurlechts Vaartje komt vanuit het moergebied Zegge in de gemeente Rucphen uit in de Oude Roosendaalse Vliet. Deze turfvaart, die eveneens een hoge ouderdom kent, is i.t.t. tot de Jan van Nispenvaart geïsoleerd gebleven en heeft niet tot aftakkingen geleid. Er zijn geen sporen (meer) van een turfhoofd.

4.4. Militaire infrastructuur

Roosendaal heeft slechts enkele jaren stadsrecht gekend, namelijk van 1809 tot 1815. Derhalve zijn er nooit stadsmuren opgetrokken en is Roosendaal altijd een onverdedigde plaats geweest. Er moet in het jaar 1588 ooit een aarden schans zijn opgeworpen, maar daar is niets meer van terug te vinden Ditzelfde gaat op voor de anti-tankgracht rondom de plaats Roosendaal die door de Duitse bezetters in 1943-1944 werd gegraven.

Roosendaal werd in 1938 een garnizoensstad, toen aan de Commandobaan 4 de Engelbrecht van Nassaukazerne werd gebouwd.

Pag 17

Achter Markt 33 bevindt zich een betonnen schuilkelder, welke dateert uit de Tweede Wereldoorlog.

5. Ontwikkeling van de nederzettingen

Door het ontbreken van archeologische vondsten is het niet na te gaan wanneer en waar de eerste bewoners zich in de gemeente Roosendaal gevestigd hebben.

De hoofdplaats Roosendaal is niet als eerste ontstaan. De eerste nederzettingen ontstonden op de hoger gelegen plaatsen, de donken. Tot de vroegste, niet meer als zodanig bestaande nederzettingen behoorden wellicht Gageldonk en Doorlecht. Gageldonk zal zich ten zuiden van de vroegere Wouwseweg en ten oosten van de Boeinksestraat hebben bevonden. Het veengebied Doorlecht was gelegen op de grens van Gastel en Roosendaal, ter hoogte van het gebied waar zich nog het Deurlechts Vaartje bevindt. Roosendaal was daarentegen gelegen in een "zonk", een laaggelegen gebied.

Nispen

Nispen bestond eerder dan Roosendaal. Het wordt in 1157 voor het eerst genoemd in een oorkonde van de abdij Tongerlo. Bisschop Hendrik van Luik bekrachtigde hierin de schenking aan de abdij van een "curtile in Nisipa" door Arnulf de Brabander. Tevens werden door diens gelijknamige zoon tweederde van de tienden en het patronaatsrecht in Nispen en Zundert geschonken. Hieruit volgt, dat Nispen toen reeds een kerk had. Een dergelijke nederzetting, waarbij de kerk de belangrijkste vestigingsfactor is, noemt men een kerkdorp. Maar voor tal van gehuchten was de parochiekerk van Nispen in het drassige winterseizoen slecht te bereiken.

Roosendaal

In 1266 vroegen de bewoners van de gehuchten Kalsdonk, Hulsdonk en Langdonk verlof tot het bouwen van een kapel. Uit een oorkonde van de abdij Tongerlo uit 1268 blijkt, dat de bewoners hiertoe 9 bunder land hebben geschonken "in loco dicto Rosendale". Deze schenking werd bekrachtigd door Arnoud van Gaasbeek, heer van Breda. Vanuit de drie bovengenoemde donken werden wegen aangelegd naar de kapel. De plaats hiervan, aan het brede einde van het langgerekte driehoekige terrein, is dezelfde als waar zich nu nog steeds de st. Janskerk verheft. Typologisch gezien is een plaats als Roosendaal een tiendakkerdorp, of ook wel "tweede generatie" kerkdorp. Een van de kenmerken hiervan is, dat zich in de bebouwde kom geen boerderijen bevinden.

De ontginning van de grond en de zielzorg van Roosendaal werd georganiseerd door de Norbertijnen van Tongerlo. Deze orde werd in 1120 gesticht door Norbert van Gennep te Prémontré. Deze orde had van huis uit een agrarisch karakter met een voorkeur voor vestiging in eenzame onontgonnen plaatsen. Door schenkingen van feodale heren, overdracht van eigen kerken en gronden konden veel kloosters ontstaan. Zo ontwikkelde de Abdij van Tongerlo zich tot een machtig instituut.

Het ontstaan van de nederzetting op die in eerste instantie ongunstige plek was in het geheel niet beoogd, maar al in 1292 zetelde er een schepencollege. Staatkundig gezien behoorden Roosendaal en Nispen tot de hertogelijke enclaves en maakten deel uit van de heerlijkheid Breda. Toen het Huis van Breda in 1287 uitstierf, werd West-Brabant verdeeld.

Pag 18

Roosendaal kwam en bleef voortaan bij de Baronie van Breda. Na de eerste helft van de vijftiende eeuw werd Roosendaal welvarend doordat het overslaghaven voor de turf werd. In de eerste helft van de vijftiende eeuw moet er al toestemming zijn geweest voor het houden van een markt op woensdag. Engelbrecht 11 van Nassau gaf op 20 september 1502 toestemming tot het verplaatsen van de marktdag naar de maandag. Dit geeft aan, dat Roosendaal toen al een belangrijke streekverzorgende functie moet hebben gehad. In 1510 werd de parochie onafhankelijk van de moederkerk Nispen.

De Tachtigjarige Oorlog bracht veel rampspoed mee. In 1572 gingen de St. Janskerk, het Raadhuis en 105 woonhuizen in vlammen op. In 1583 en 1687 was er op kleinere schaal een herhaling van deze ramp. In het eerste kwart van de zeventiende eeuw woedde een aantal keren de pest. In 1628 waren er ongeveer 1200 inwoners te Roosendaal, hetgeen betekent dat de bevolking in enkele decennia gedecimeerd moet zijn. Na 1648 werd Noord-Brabant wingewest. De economische situatie veranderde in de tijd van de Franse overheersing evenmin in positieve zin, al werd Ro9sendaal door Lodewijk Napoleon op 3 mei 1809 tot stad verheven. Deze status werd maar tot 1815 behouden. In 1810 had Roosendaal 4866 inwoners, tegenover 4355 in 1760. De eerste helft van de negentiende eeuw betekent nog altijd armoede en cholera en in de periode 1850-1855 daalde het bevolkingsaantal zelfs. In 1855 waren er nog 4553 Roosendalers. De turfvaarten werden al lang niet meer onderhouden en waren van enkele meters breedte dichtgeslibd tot smalle slootjes.

De nijverheid bestond nog steeds, zoals af te lezen is uit een staatje uit 1810. Volgens deze opgave bezat Roosendaal toen 20 bierbrouwerijen, 2 goud- en zilversmeden, 3 hoedenfabrieken, 2 kantfabrieken, 3 kousenfabrieken, 7 leerlooierijen, 3 lijmstokerijen, 2 oliemolens, en 1 watermolen. Vergelijking van het aantal inwoners en het grote aantal fabrieken maakt duidelijk dat deze niet groot konden zijn. Dat de eerste helft van de negentiende eeuw niet voorspoedig was, blijkt uit de beschrijving door van der Aa uit 1847 waarin hij meldde dat er in het vlek Roosendaal 1 hoedenfabriek, een nieuwe steenbakkerij, 7 leerlooierijen en 3 lijmstokerijen zijn. Van de 20 bierbrouwerijen waren er nog 6 overgebleven.

De tweede helft van de vorige eeuw bracht nieuwe welvaart. Een stuwende figuur daarbij was burgemeester L.J. Schoonheyt. Hij bekleedde dit ambt van 11 april 1851 tot 2 november 1892. De gemeentelijke organisatie werd vanaf 1 oktober 1851 beter omlijnd, omdat de gemeenteraad vanaf deze datum opereert onder de werking van de Gemeentewet. (Dit ging uiteraard voor het hele land op.) De onontbeerlijke schakel tot de economische groei van de gemeente was de aanleg van het spoor. Dit bracht niet alleen veel werk met de aanleg van het spoor met zich mee, maar ook voor diegenen die bij het douanekantoor of bij de expeditiebedrijven werkzaam waren. Bovendien trok het nieuwe industrieën aan.

Roosendaal werd vooral bekend als centrum van de suikerverwerkende industrie. Daar waren een aantal redenen voor. De suikerfabrieken vestigde men langs de Roosendaalse Vliet aan de Oostelijke Havendijk. Op dit punt was men verzekerd van voldoende grondwater, nodig voor de verwerking van de bieten. Bovendien vond de suikerbietencampagne plaats in de winter, zodat hier velen werk vonden, die anders als zijnde seizoenwerker van de bedeling zouden moeten leven. Het lossen van de bieten uit de schepen leverde het meeste werk op. Arbeidskrachten waren in ruime mate voorhanden. Dit werk werd naar verhouding beter betaald dan in andere streken het geval was. In

Pag. 19

1864 werd de eerste Beetwortelfabriek opgericht door de Ram & Cie, welke in 1865 in bedrijf werd gesteld. In 1867 en 1869 volgen de suikerfabrieken van Ravenswaay, Fercken, Jäger & Cie, en Janssens, Van Weel, Smits & Cie. In 1881 richtten J.Rueb en G. Castelot hun kandij fabrieken op. In 1889 werd de suikerraffinaderij "Java" opgericht. Van Gilse en Schul startten hun kandij fabriek in 1897 aan de Kloosterstraat en waren hiermee de enigen die zich niet langs het water vestigden. Het nadeel van de suikerfabrikanten was dat zij zuiver speculatief werkten. Fabrieken konden i.v.m. sterk fluctuerende prijzen even gemakkelijk geopend als gesloten worden. De Ram & Cie werd in 1913 omgedoopt in Coöperatieve Suikerfabriek Roosendaal. Sinds 1947 is de fabriek van de V.C.S. Het is de enige overgebleven suikerfabriek uit de vorige eeuw, gelegen aan de Oostelijke Havendijk 16.

De oude suikerfabriek van Janssen, Van Weel & Smits werd in 1921 betrokken door zuivelfabriek 't Anker. Als laatste suikerverwerkende industrie ging Red Band, fabricage van drop en suikerwerken, van start in 1928. Deze fabriek is nog altijd gevestigd aan de Spoorstraat 51.

Daarnaast ontstonden er andere takken van industrie die voor de werkgelegenheid van niet minder belang waren.

Zo ging in 1870 de Rijststijfselfabriek van Heumann & Cie van start, nadat een jaar eerder de grond was verworven tussen de Hoogstraat en de Kalsdonksestraat. Het was een Belgisch initiatief en er werd met Belgisch kapitaal gewerkt. Stijfsel werd gebruikt om geweven stoffen te pappen en als grondstof voor lijm. I.t.t. in België konden hier nog veel arbeidskrachten worden ingezet, die bovendien zo'n 30% minder verdienden dan elders in Nederland. In 1879 werd de fabriek van het predikaat "Koninklijk" voorzien. De Koninklijke Nederlandsche Rijststijfselmaatschappij bleef tot 1926 bestaan. De fabrieksgebouwen werden enkele jaren geleden gesloopt. Het terrein is nu opgevuld met woningbouw waarbij straatnamen als "Maaikensveld" en "Joostveld" gebruikt zijn. Het enige dat nog herinnert aan deze vestiging zijn de twee fabrikantenvilla's, Hoogstraat 110-112.

Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw trad de sigarenindustrie in toenemende mate als werkgever op. In de jaren dertig was het deze nijverheid die de meeste werkgelegenheid opleverde. De belangrijkste bedrijven waren de tabaksfabriek van P.F. van de Biggelaar uit 1884, de tabakskerverij van H.J.M. Laane uit 1890, de sigarenfabriek van Ernest Martin, 1893, de Gebrs. van Wely namen diens (afgebroken) fabrieksgebouw aan de Badhuisstraat over in 1897, en P.L. Segers & Zn. uit 1899. In 1905 kwam de sigarenfabriek van B.A. Giltay erbij, in 1909 de tabaksstripperij van J.A. de Hartog. In 1924 startte M.A. van Eyndhoven. In 1933 werd de Hudsonfabriek opgericht. Tussen 1935 en 1940 beleefde de tabaksindustrie haar top. Na de Tweede Wereldoorlog verdween deze bedrijfstak geheel. Sporen van deze bedrijvigheid zijn nog door geheel Roosendaal en Nispen terug te vinden.

Van een geheel andere aard was de Borstelfabriek van J. Vermunt, die van 1890 tot 1906 uitgroeit tot een flinke fabriek. Dit complex bevond zich tussen de Kloosterstraat en de Molenstraat. Nog in de Tweede Wereldoorlog vertrok men gedeeltelijk uit het in 1940 door brand getroffen complex naar het nieuwe industriegebied ten noord-oosten van de bebouwde kom onder de naam Vero. In de loop van de tijd is de gehele fabriek verhuisd.

Ook de agrarische sector kende industrialisering. Zo ontstonden er veevoederkoekfabrieken en melkfabrieken. Rond 1900 bevonden zich aan de

Pag -20 -

Oostelijke Havendijk de Melasse Veevoeder fabriek en aan de Raadhuisstraat de stoomroomboterfabriek "De Eendracht". Melasse is een restproduct van de suikerfabricage, de locatie van de fabriek is evident.

De verschuiving van het zelfvoorzienend werken naar een coöperatief verband, dat zich vanaf het einde van de vorige eeuw manifesteerde is zeer belangrijk. De boer ontworstelde zich aan de onderworpen positie ten opzichte van de opkoper. Het aangaan van samenwerkingsverbanden tussen de boeren onderling, zoals de oprichting van de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond in 1896 en daarnaast het ontstaan van Boerenleenbanken waren belangrijk voor de versterking van de economische positie van de boerenstand. Ditzelfde ging op voor de oprichting van coöperatieve fabrieken. Melk en boter waren de belangrijkste producten. De verwerking hiervan geschiedde in de fabriek. Al was er in 1896 reeds sprake van het bestaan van een melkfabriek in Roosendaal, de genoemde ontwikkeling is pas echt goed te volgen vanaf 1904. In dat jaar werd de stoomroomboterfabriek "Vol Verwachting" geopend in het buurtschap Het Anker, gelegen tussen Wouw en Roosendaal. Na diverse fusies met andere collectieve bedrijven ontstond in 1916 de naam "Het Anker" voor de Coöperatieve. Frabrieken van Melkproducten. Enkele jaren daarna verplaatste het bedrijf zich naar de Oostelijke Havendijk 12, waar het tot voor enkele jaren terug floreerde. Het aantal werknemers in de agrarische sector nam door deze en samenhangende ontwikkelingen in de periode 1850-1940 snel af. In 1850 was het nog 35,2 % tegenover 25% in 1899. In de daar op volgende decennia daalde dit percentage scherp naar de huidige 3 à 4 %.

De personeelsbezetting in de industrie nam in de M.I.P.-periode fors toe. In 1850 bedroeg dit percentage 1%, in 1865 al 6,9% en in 1875 8,2%. Vanaf 1900 zette een langzame daling in tot een dieptepunt werd bereikt in 1925 met 3,9%. In 1945 was 19,8% werkzaam in deze sector.

Vanaf 1858 was er "loopend gaz"; toen opende Abraham Vergeer uit Den Bosch z'n gasfabriek. In ieder geval werd vanaf 1859 de kom van Roosendaal van gasverlichting voorzien. In 1867 kwam de gasfabriek door aankoop in het bezit van de gemeente. Deze gasfabriek met directeurswoning bevond zich tussen de Turfberg en de Westelijke Havendijk. Van beide rest niets. De particuliere gasfabriek werd reeds in 1888 afgebroken ten dienste van de veemarkt. Op de plaats van de gemeentelijke gasfabriek bevindt zich nu het gebouw van het Gemeentelijk Energie en Waterleidingbedrijf.

In 1887 werd er een drinkwaterleiding aangelegd door concessieaanvragers G. van de Gevel en J. van Wijk, geëxploiteerd door de Waterleiding Exploitatie Maatschappij te Rotterdam. De watertoren uit 1887 werd in 1937 afgebroken. In 1910 werd de waterleiding aangekocht door de gemeente. In 1911 viel het besluit om een overeenkomst aan te gaan met de Maatschappij tot bouwen exploitatie van Gemeentebedrijven (MABEG) te Utrecht. Deze verrichtten het werk en in 1915 werd Nispen op de waterleiding aangesloten. Van 1921 tot 1988 was de watervoorziening weer een zaak van de gemeentelijke overheid. Op 1 januari 1988 werd er geprivatiseerd ten gunste van de N.V. E.N.W.A..

In 1918 werden Roosendaal en Nispen op gemeentelijk initiatief via blokcentrales van elektriciteit voorzien. Dit leidde in 1919 tot de oprichting van de Gemeentelijke Gas, Water en Elektriciteits Maatschappij. Vanaf 1922 leverde de P.N.E.M. de stroom aan het gemeentelijk elektriciteits bedrijf, totdat ook hier het beheer werd overgenomen door de

N.V. E.N.W.A..

Pag -21

Het ontstaan van een concentratie van industrieën leidde tot een vestigingsoverschot in Roosendaal. In 1859 telde men 7055 bewoners, in 1879 8816 en in 1899 al 13.720. In het jaar 1909 bevolkten 16.716 inwoners Roosendaal. In 1930 waren dat er 22053, in 1947 29.381.

In de tussenliggende periode veranderde er veel in Roosendaal. In 1909 werd er een stratenplan gemaakt voor de grond ten oosten en westen van de Brugstraat. In hoog tempo werden deze terreinen volgebouwd. Een echt bestemmingsplan, zoals voor een gemeente met een omvang van Roosendaal ingevolge de Woningwet van 1901 verplicht was, liet overigens door allerlei oorzaken nog een kwart eeuw op zich wachten. In de periode 1914-1920 trad er enige stagnatie op, omdat Roosendaal door de oorlogssituatie in staat

van Beleg verkeerde, maar dit werd snel ingelopen. In 1919 werden de eerste woningbouwverenigingen opgericht; st. Benedictus en Ons Ideaal. St. Joseph was iets later de derde. De uitbreidingen bevonden zich in het noord-oostelijke deel van Roosendaal, van reststukjes zoals bij de Stationsstraat naar grotere stukken zoals de Waterstraat, de Groenstraat, de St. Josephstraat en de Maxburgh.

De economische crisis van de jaren dertig trof ook Roosendaal. Werkverschaffingsprojecten waren daarop het antwoord en in plaats van de eenvoudige bouw voor de arbeiders kwam de villabebouwing aan de Parklaan tot stand, naast vele andere projecten van wegen- en parkenaanleg. De structurering hiervan was mogelijk door het tot stand komen van het Bestemmingsplan in 1933. Dit werd opgesteld door het Ingenieurs- en architectenbureau Schaap uit Arnhem.

Door de aanwijzing tot garnizoensstad kreeg Roosendaal een nieuwe impuls. Op 29 maart 1939 werd het nieuwe kazernecomplex aan de Commandobaan 4 in gebruik genomen.

In de Tweede Wereldoorlog werden Roosendaal en Nispen zwaar getroffen. In Nispen verdween het oude dorpskarakter hierdoor totaal. Roosendaal werd niet alleen getroffen op strategische plekken als het station, de spoorlijn, de Kade en de Oostelijke Havendijk, maar de bombardementen vernielden ook huizen aan de Molen-, Emma, Dam-, Fortuin-, Burgerhoutse-, Vincentius-, en de Ludwigstraat. Een doorbraak van vlak na de oorlog die genoemd dient te worden is de aanleg van de Burgemeester Prinsensingel, toen Binnensingel geheten, met een homogene straatwandbebouwing.

3. Gehuchten

De nog niet genoemde gehuchten hebben vrijwel allen het karakter van een wegdorp. Dit kan bij enkele gehuchten en buurtschappen nader gepreciseerd worden. Het uiteindelijke ontstaan van veel van de nederzettingen is te danken aan de Norbertijnen. Dit is het geval in de buurtschap Moerendaal (Nispen). Deze behoorde tot de oudste ontginningen. In 1339 en 1356 werd

het genoemd. Het bevond zich tussen de Nispenseweg en de Watermolenbeek. Er moet Gen slotje zijn geweest, dat rond 1550 wordt afgebeeld als een omgracht kasteel met toren. Dit is in de zeventiende eeuw al verdwenen. Haiink is een voorbeeld van een veendorp, waar op grote schaal turf is gestoken. Bij dit Moerberg-type oftewel veendorp hoort een losse, onregelmatige bouw. Door de locatie is het tevens een beekdalnederzetting. Heybeek is een voorbeeld van een heidenederzetting.

Vroenhout is ontstaan als nederzetting bij een klooster. De aldaar door Servatius van Breda gestichte kloostergemeenschap voor vrouwen werd in 1271 officieel ingelijfd bij de Norbertijnse orde. Het klooster

Pag.22

Catharinadal heeft maar kort bestaan in Vroenhout, mogelijk als gevolg van de St. Aagtenvloed in 1288. In 1295 verhuisde het klooster naar Breda. Er zijn geen restanten van de kloostergebouwen over.

Verspreide bebouwing

Deze categorie van bebouwing ontbreekt in de gemeente Roosendaal en Nispen

ó. Stedenbouwkundige typologie.

Typologie

De uitvoering van planmatige stedenbouwkundige ontwikkelingen vindt pas na de periode 1850-1940 plaats.

In deze periode treft men vooral verdichting van de bestaande bebouwing en uitgroei van de bestaande lintbebouwing aan.

Tot de enige door de gemeentelijke overheid gestimuleerde en gesubsidieerde planmatige aanleg behoort die van de woningbouwverenigingen in de jaren twintig. Ook dit blijft meestal bij de invulling van een enkele straatwand, op het buurtje van de st. Josephstraat met de westelijke zijstraatjes na. Planmatig is de opzet van de wijk Kalsdonk die deels in de dertiger jaren, maar vooral in de jaren van vlak na de Tweede Wereldoorlog rond de Heilig Hartkerk is gebouwd.

Overige planmatige ontwikkelingen zijn in dit verband te kleinschalig of reeds genoemd in de hoofdstukken vier en vijf.

De gemeente bezit een aantal waardevolle gebieden. Het betreft drie gebieden van bijzondere stedenbouwkundige waarde, n.l.:

1. Het gebied 1"ond het station, te weten het Stationsplein met annexen en de Brugstraat tot de Boulevard.

2. De Boulevard Antverpia alsmede Hulsdonksestraat 56-62 en Badhuisstraat 39-44.

3. De Van Gilselaan met Boulevard 57-59.

Tevens is er een gebied met oudere structuur maar met vele panden uit de MIP-periode. Dit valt aan te merken als een cultuur-historisch waardevolle groep:

4. Het hele gebied van de Markt, alsmede de Raadhuistraat, Molenstraat en Bloemenmarkt tot de kruising met de Burgemeester Prinsensingel.

ad 1

Algemene karakteristiek

Sinds 1907 vormen de genoemde straten de "Stationsbuurt" met de daarbij behorende functies; station, hotels, transportbedrijven en woonhuizen annex kantoren en winkels in de richting van de stad.

Pag 23 -

Nadere omschrijving bijzondere waarden

Deze omgeving geeft een duidelijk beeld van de inrichting en bebouwing van een stationswijk in het eerste decennium van deze eeuw. Daarnaast werd in 1948-1949 een tweede homogene bebouwingsstructuur aangebracht op het Stationsplein welke in volledigheid evenzeer opmerkelijk is. De beeldengroepen, de ommuring in combinatie met een door groen aan het oog onttrokken prieel, alsmede een dito overdekte toiletgelegenheid en een centraal geplaatste fontein.

Historische betekenis en intrinsieke stedenbouwkundige kwaliteit

Het gebied heeft waarde door de hoge kwaliteit van het ruimtelijke concept en de architectuur, waarin de hoogte het belang aangeeft. Het stationsgebouw domineert. Daar tegenover verrijzen de torens van het voormalige Van Gend & Loosgebouwen Hotel Central. Zij geven hiermee als een stadspoort het begin van de Brugstraat en daarmee de binnenstad aan. Daarnaast speelt het gebied een belangrijke rol in de functionele ontwikkeling van Roosendaal als grensstation.

Stedenbouwkundige betekenis in ruimere omgeving

Deze buurt is te beschouwen als functioneel dominant met verwante uitwaaierende functies, hetgeen niet los is te zien van de oorspronkelijke aanleg.

Gaafheid

Er is een grote mate van gaafheid in dit gebied. Dit geldt zowel voor het publiek toegankelijke gedeelte als voor het stationsemplacement met loodsen, seinhuisje en dienstwoningen.

Zeldzaamheid

De combinatie van bovengenoemde kenmerken maken deze stationsbuurt zeldzaam in de provincie Noord-Brabant.

6.3. ad 2.

Algemene karakteristiek

De bebouwing in dit gebied aan en bij de spoorlijn is ontstaan tussen 1907 en 1912. Zij bestaat uit een aantal reeksen lage woonhuizen met topgevels en enkele herenhuizen.

Nadere beschrijving bijzondere waarden

De bebouwing vormt een eenheid in architectonische zin en is bijzonder door een samenhangend gebruik van bouwmaterialen.

Historische betekenis en intrinsieke stedenbouwkundige kwaliteit

De woningen hebben historische betekenis als de enige Roosendaalse huizen welke in opdracht van een verzekeringsmaatschappij, namelijk Antverpia zijn gebouwd. Het zijn de eerste straten die ingericht zijn voor volkswoningbouw met de bijbehorende functie van badhuis, die gekenmerkt worden door een homogene architectuur, ondanks de verscheidenheid in detaillering. De rij huizen aan de Boulevard Antverpia wordt aan de kant van de Hulsdonksestraat optisch afgesloten door de herenhuizen nr. 56-62,

alsmede door de daar tegenover liggende gespiegelde panden. Aan de kant van het spoor bestaat de afsluiting uit het hoekpand met arkel, en vroeger het badhuis.

Pag 24 -

Stedenbouwkundige betekenis in ruimere omgeving

De huizen in dit gebied hebben een ruimere stedenbouwkundige betekenis wanneer men kijkt naar de markante situering en gerichtheid op het spoor

Gaafheid

Als geheel is dit gebied zeer gaaf

Zeldzaamheid

De combinatie van bovengenoemde factoren maakt deze omgeving zeldzaam. Vooral het feit dat de woningen in opdracht van een verzekeringsmaatschappij zijn opgetrokken, is zeldzaam in Noord-Brabant

6.4

ad 3

Algemene karakteristiek

De Van Gilselaan is een rechte straat met bebouwing uil de periode van ca 1900 tot 1930. De woon- alsmede die van klooster- en schoolfunctie staan hierin centraal. ,"

Nadere omschrijving bijzondere waarden

Deze straat is karakteristiek door de eenlaagse bebouwing met topgevels, welke wordt afgesloten door hogere villa- dan wel kloosterbebouwing. De panden vertonen in eenvoudige maar gave vorm stijlkenmerken van Neo-Gotiek, Neo-Renaissance, Chaletstijl, Jugendstil en Amsterdamse School en heeft daardoor als straat toegevoegde waarde.

Historische betekenis en intrinsieke stedenbouwkundige kwaliteit

Door de vorm van de bebouwing, de materiaalkeuze, de stijluitingen en het markante st. Josephklooster is het een gaaf voorbeeld van karakteristieke bebouwing in deze gemeente. Voorts heeft de straat historische betekenis als aanleg door een Roosendaalse notabele, namelijk P.A.G. van Gilse.

Stedenbouwkundige betekenis in ruimere omgeving

De bebouwing vertoont zowel stedelijke als dorpse kenmerken en heeft daarmee het gemeentelijke karakter nog steeds goed bewaard.

Gaafheid

De bebouwing vertoont een grote mate van gaafheid.

Zeldzaamheid

De combinatie van bovengenoemde kenmerken maken deze straat zeldzaam.

6.5. ad 4

Algemene karakteristiek

Dit gebied was en is het centrum van Roosendaal. Het is een stedelijk gebied met gevarieerde bebouwing. De belangrijkste functies hebben hier hun plaats; het voormalige raadhuis, twee kerken, pastorieën en winkels.

Nadere beschrijving bijzondere waarden

De bijzondere waarden liggen enerzijds in de afsluiting van de lange zijde van de Markt door de st. Jan en het raadhuis, anderzijds in de hoge architectonische kwaliteit en authentieke staat van de bebouwing.

Pag 25 -

Historische betekenis en intrinsieke stedenbouwkundige kwaliteit.

De historische betekenis ligt in de combinatie van een gering aantal oudere elementen, die de kern en het silhouet bepalen; zoals de toren van de St. Jan en het voormalige raadhuis met de bebouwing die voornamelijk tussen 1870 en 1915 tot stand is gekomen. Het gebied is als een staalkaart te beschouwen van vrijwel alle stijlen die de periode 1850-1940 heeft voortgebracht.

Stedenbouwkundige betekenis in ruimere omgeving

Het gebied markeert het stadscentrum, waarbij de vorm van de Markt en het verloop van de straten de oude rooilijn hebben behouden.

Bovendien hebben deze straten door de eeuwen heen een belangrijke doorgangs- en dienstenfunctie gehad.

Gaafheid

De panden verstoren een hoge mate van gaafheid

Zeldzaamheid

De combinatie van gaafheid, diversiteit. en rijkdom van de bebouwing is

zeldzaam.

De ouderdom en aanleg van het huidige Emile van Loonpark als privé-tuin, later openbaar park, achter Markt 54 heeft in deze verstedelijkte structuur een hoge zeldzaamheidswaarde.

7. Karakteristiek der objecten, bouwvormen en bouwtypen.

7.1 Woonhuizen

Kenmerkend voor de bebouwing in de kom van Roosendaal zijn de lange straten. Deze worden omzoomd door eenlaags bebouwing met zolderverdieping, welke gedekt worden door een zadel- of mansardedak. De nokrichting staat loodrecht op de as van de weg. De begane grond bestaat uit drie traveeën, te weten twee ramen en een deur, de zolderverdieping heeft meestal twee vensters. Het zijn smalle, diepe huizen die aan beide zijgevels een gang hebben, die als achterom dient. Het ij', opvallend dat deze eenvoudige structuur, die aan eenvoudige dorpse bebouwing herinnert, tamelijk rijk geornamenteerd is en van veelkleurige baksteendecoratie is voorzien. De stijl gaat meestentijds terug op de Renaissance. Een opvallend veelvuldig voorkomend decoratiemotief is het diamantkopje. In de meest eenvoudige, vierkante vorm wordt het vaak toegepast als afwerking van de gootklosjes. Veel van de hardstenen vensterdorpels zijn aan de bovenzijde aan de zijkanten voorzien van een rechthoekig diamantkopje.

Het merendeel van deze bebouwing dateert uit de periode 1890-1925. Uit de voorgaande periode, doorlopend tot ca. 1880, beschikt Roosendaal nog over een aantal gepleisterde huizen van Eclecticistische signatuur. De vensters zijn voorzien van ronde schouders en van kuiven in Neo-Rococo stijl. Voor Roosendaal is het kenmerkende dat de meeste van deze panden beschikken over een mezzanino-verdieping.

Terug naar de meest veelvuldig voorkomende soort huizen; er werd gebruik gemaakt van machinale baksteen, die veelal de gebruikelijke roodbruine kleur bezit. In de periode 1900-1915 werd daarentegen ook veelvuldig gebruik gemaakt van een grijswitte, grofkorrelige cementsteen.

Als dakbedekking treffen we in de tweede helft van de vorige eeuw vooral de oud Hollandse pan aan en een enkele keer leisteen. In de periode 1890-1925

Pag 26

ziet men ook vaak de Tuile du Nord en kruispan. Voor de rijkere bebouwing gebruikte men in de periode hierna ook vaak de Romaanse pan. Maar veel kenmerkender is de toepassing van de asbest leien in rode en zwarte kleur, ruwweg tussen 1900 en 1925. Hieruit blijkt nog de gerichtheid op België, waarin deze in ruitvorm neergelegde dakbedekking veelvuldig werd toegepast. De witgeschilderde houten gootlijsten en windveren zijn vaak gedecoreerd met een uitgesneden schulprandje.

De meeste straten waarin het bovenbeschreven bebouwingstype voorkomt, bezitten geen voortuinen. Voorbeelden hiervan zijn de Hofstraat, de Bredaseweg, de Kortendijk en de Zundertseweg.

Voorbeelden van straten die grotendeels aan het schema voldoen, al bestaan er ook aaneengebouwde blokken, zijn de St. Josephstraat, de Groenstraat, de Waterstraat, de Nieuwstraat, de Spoorstraat, de Sophiastraat, de Damstraat, de Wilhelminastraat, de Rozestraat, de Maxburgh, de Badhuisstraat en de Boulevard Antverpia. Een uitzondering is de Van Gilselaan, waar wel voortuinen zijn aangelegd. Deze straat valt dan ook in een rijkere categorie van bebouwing en detaillering.

In een aantal straten bevindt zich twee- drie- en soms vierlaags bebouwing. Dit zijn de voornaamste wegen tussen het station en het oude centrum. De huizen zijn tevens rijker gedetailleerd. Vooral het fijne stucwerk van de boogvullingen in Neo-François I stijl is vermeldenswaardig. Deze huizen vindt men in de Brugstraat, de Burgerhoutsestraat en de Boulevard, de Bloemenmarkt, de Raadhuisstraat en de Markt. Ook aan de Hulsdonksestraat treft men dit hogere en rijkere type aan. straten met villa's van een homogeen karakter zijn de Ludwigstraat welke in de tweede helft van de jaren twintig zijn neergezet en de Parklaan met bebouwing uit de tweede helft van de jaren dertig en later.

De vele branden en het oorlogsgeweld hebben ervoor gezorgd, dat er in Roosendaal geen heel oude bebouwing meer bestaat. De oudste zijn een aantal gevelstenen, ingemetseld in nieuwe(re) huizen. Het oudste woonhuis, De Cleyne Cat geheten, is gelegen aan de Markt 69. Dit Rijksmonument dateert uit de zeventiende eeuw.

Aan de Raadhuisstraat 26 en 45 bevinden zich twee Rijksmonumenten welke ca. 1830 gebouwd zullen zijn. Statige Neo-Classicistische huizen van deze aard treft men overigens ook elders in deze gemeente aan.

Enkele fabrikantenvilla's bleven bewaard. De in aanleg oudste, waarschijnlijk verbouwd rond 1900, is gesitueerd aan de Oostelijke Havendijk 16. Het is een in opzet eenvoudige villa, met enkele Neo-Renaissance kenmerken als speklagen. Deze bevindt zich nog altijd naast de fabriek. Rond 1900 zijn de in een zeer levendige Neo-Renaissance stijl opgetrokken villa's aan de Hoogstraat 110-112 opgetrokken, tegenover de plaats waar tot 1984 de stijfselfabriek stond.

Aan de Burgerhoutsestraat 12 staat de Villa Mariahove uit 1900. Deze werd gebouwd in opdracht van de kandij fabrikant Henri van Gilse. De villa bevindt zich dus op afstand van de fabriek. Deze villa verenigt elementen van kasteelbouw in zich, door de torens en kantelen.

Een villa-achtig huis aan de Hoogstraat 14 behoorde toe aan de steenhouwer Ch. Petit, zoals nog op de hardstenen gevelsteen te lezen valt. Dit huis, dat mogelijk ca. 1908 werd opgetrokken heeft door de keuze van bouwmaterialen en stijlvormen Jugendstilkenmerken.

Behalve fabrikantenvilla's zijn er nog vele andere bewaard gebleven. Concentraties uit de periode van rond 1900 bevinden zich langs de Boulevard, al dateert de Eclecticistische woning nr. 122 mogelijk uit ca.

Pag.-27

1870. Boulevard 57-59 zijn rond 1900 gebouwd in rijk gedetailleerde Chaletstijl. Boulevard 74 is uitgevoerd in een strakke uitvoering van de Amsterdamse School, mogelijk tussen 1915 en 1920 gebouwd.

Zeer markante villa's in de stijl van de Amsterdamse School zijn tussen

1927 en 1930 gebouwd in de Ludwigstraat, de nrs. 1, 2, 3, 5, 7 en 15. Uit dezelfde periode dateert de villa, die als achterhuis is gebouwd van het pand Brugstraat 23. Vermeldenswaard is het volledig gave Art Deco interieur.

Bij de bouw van de huizen is vaak rekening gehouden met het complementeren door spiegeling. Dit wordt vaak gedaan door het afschuinen van de hoek en het hoger optrekken van dit gedeelte tot een extra topgevel. Voorbeelden zijn de Van Gilselaan 45-47 tegenover 49 en aan de Wilhelminastraat 10 tegenover 12. Een verzorgd kruispunt ontstaat op deze wijze aan de Wilhelminastraat -Damstraat. Vooral het hoekpand Damstraat 40 / Wilhelminastraat 1a waarin Chaletstijl-elementen te herkennen zijn is bijzonder rijk gedecoreerd met behulp van tal van inmiddels zeldzame elementen als een crête van terracotta.

Tot de woonhuizen annex winkels die de structuur van de stationsbuurt bepalen behoort de Brugstraat 56-70 uit 1911 van J.F.W. van Schaik in Jugendstil. Dezelfde stijl heeft Joseph de Lepper aangehouden bij Brugstraat 19-21 uit 1912. Brugstraat 39, mogelijk uit 1908, is een Neo-Renaissance pand met verfijnde Neo-François I stucdecoraties.

De Boulevard Antverpia en een deel van de Badhuisstraat, nr 39 tot en met 43, zijn op bijzondere wijze tot stand gekomen. Het zijn de enige huizen in Roosendaal die als belegging zijn gebouwd door de verzekeringsmaatschappij Antverpia uit Antwerpen. De tekeningen van architect J.A. de Bruyn dateren uit 1906. Men mag aannemen dat deze huizen in dat jaar of kort erna zijn gebouwd. Voorts is interessant dat de toegang en de begane grond van deze huizen als enige in Roosendaal verhoogd zijn aangelegd om de toen nog regelmatig overstromende Molenbeek te trotseren.

De meest gave voorbeelden van woningbouw uit ca. 1925 zijn te vinden aan de Wilhelminastraat 7-33 en 14-40 en aan de St.Josephstraat. Bij laatstgenoemde bevindt zich nog een hardstenen gedenksteen ter hoogte van nr. 57, waarop ondermeer de datum 1925 te lezen valt. Er wordt in Roosendaal weinig gebouwd op deze wijze; in de vorm van een doorgaande, sobere straatwand. Deze lijn van bouwen vindt men pas terug in 1950, wanneer architect Gremrnen de tweelaagse huizen aan de Burgemeester Prinsensingel 1-39 ontwerpt in de stijl van de Wederopbouw.

7.2. Boerderijen

De oudst gedateerde boerderij is gelegen aan de Vroenhoutseweg 21. Jaartalankers geven "1714" aan. Toch kan men niet zeggen dat deze sterk verbouwde langgevelboerderij het oudste agrarische gebouw is in Roosendaal. Bij een aantal boerderijen is de vaak oudere nog grotendeels uit geteerde gepotdekselde planken, een eiken gebint en rieten dak bestaande Vlaamse Schuur, bewaard gebleven. Het bestaan van een dergelijke schuur is een duidelijk indicatie voor de vruchtbaarheid van de Roosendaalse akkers. Bij kleinere oogsten was het immers niet noodzakelijk om naast de boerderij een extra schuur te bouwen. Men kan deze schuren in gave vorm nog zien op de Steenovenstraat 32, Zonnelandstraat 4, Vroenhoutseweg 19 en 15, De Lind 2, en Damastberg 110. Sterk verbouwd is deze ook te herkennen in de combinatie Azurietdijk 89-91 en bij Grensstraat 2. Het is opvallend, dat de welvaart zich manifesteerde in het uiterlijk van de boerderijen. Er zijn weinig

Pag.28 -

boerderijen met een eenvoudig, functioneel uiterlijk. Hoekstraat 1 en 3, Vroenhoutseweg 3 en 4 zijn daarvan nog de duidelijkste voorbeelden. Een opmerkelijk adres is Flintdijk 66. De langgevelboerderij zelf is in de streekeigen stijl gehouden. Maar de aangebouwde hogere schuur heeft kenmerken in de detaillering welke herinneren aan een gebouw met een industriële functie. Vooral de halfrond getoogde laaddeur met flankerende rondraampjes in combinatie met de rijke detaillering van het baksteenfries wekt die indruk.

Het woonhuis is in de periode 1900-1925 vormgegeven op stedelijke wijze. In deze periode maakt het woonhuis zich ook los van het eigenlijke boerenbedrijf. Bij de Rietgoorsestraat 30, Grensstraat 2 en Azurietdijk 89-91 is het met ornamenten uit neo-stijlen gedecoreerde huis nog verbonden aan de stal. Het woonhuis staat los op Bulkenaarsestraat 12, Huybergseweg 38 en Oude Ettense Baan 2. In de latere jaren dertig is er een tegenovergestelde beweging te zien, waarin het bedrijfsgedeelte weer wordt geïncorporeerd. Dit is met name te zien in de grote, hoge boerderij aan de Lind 2. Opvallend is ook de kortgevelboerderij uit 1940 aan de Nispenseweg 87, een uitzondering in Roosendaal waar voorname2i'jk langgevelboerderijen gebouwd zijn. Een laatste wederopbouwboerderij die niet onvermeld mag blijven is te vinden aan de Zonnelandstraat 4.

7.3. Industriële gebouwen.

Het oudste type industrieel gebouw is de molen. De gemeente Roosendaal kent er nog drie.

Degene met de oudste voorgeschiedenis is de houten standerdmolen de Hoop. De oudste onderdelen dateren waarschijnlijk reeds uit 1484, al werd de molen pas in 1896 vanuit België naar de Bredaseweg verplaatst. Het verplaatsen van houten molens is indertijd veelvuldig voorgekomen. Ook nu gebeurt dat nog; in 1966 kwam deze molen in een plantsoen aan de Gezellelaan te staan.

Van de andere twee molens is die in Nispen gebouwd in 1852-1853 aan de Dorpsstraat. Deze ronde stenen bergkorenmolen heeft geen naam, i.t.t. de stellingmolen aan de Wouwseweg uit 1872, welke de naam "De twee gebroeders" draagt. Het zijn alle drie Rijksmonumenten.

Er zijn nog twee straatnamen die verwijzen naar molens die daar tot respectievelijk ca. 1910 en 1930 gestaan hebben, namelijk de Molenstraat en de Watermolenstraat. Alle molens bevonden zich aan de rand van de bebouwde kom.

De overige gebouwen van industriële aard bevinden zich in de bebouwde kom. In eerste instantie werden deze gebouwd aan de oude wegenstructuur, soms als achterbebouwing. Concentraties waren te vinden aan de Achterstraat, de huidige Raadhuisstraat, en aan de Molenstraat -Hoogstraat. Nog heden ten dage zijn overgebleven de op het achterterrein van Raadhuisstraat 45,49 en 59 gebouwde fabriekjes, architectonisch verzorgd vormgegeven. Achter de Molenstraat 97 bevindt zich nog een eenvoudiger type met laaddeur en flankerende rondraampjes, hetzelfde zoals aan de Flintdijk 66 te zien is en tevens nog in witgeschilderde vorm te vinden is aan de Boulevard NB. Vanuit deze kernen verspreidde de industriële bebouwing zich over andere gedeelten: allereerst de Oostelijke Havendijk en de Kade en deels de Hulsdonksestraat. Aan de Oostelijke Havendijk 12 zijn nog de resten te vinden van 't Anker. De schoorsteen met radiale ijzeren banden is het oudst, de leegstaande kantoren dateren uit 1948.

Pag. 29 -

De gebouwen aan de Oostelijke Havendijk 16 zijn in 1928 opnieuw opgetrokken.

Tot de oudste nog bestaande gebouwen behoort Kade 61, een complex waar wellicht een handel in veevoeder gevestigd was. Verder rest niets van de diverse sigaren- en suikerfabrieken die hier gestaan hebben.

De opeenvolging van stijlen is te volgen. Een uitzondering vormt het

complex tussen de Ludwigstraat en de Vughtstraat, waar een nu leegstaande sigarenfabriek volgens een eerste steenlegging in 1919 is gebouwd. Het frontgebouw lijkt met haar torens in Neo-Renaissance stijl wel een fabriekstype, dat "Chateau d'Industrie" wordt genoemd.

De voormalige kantoorboekenfabriek van De Bruin aan de Damstraat 2 uit 1902-1912 is rustig, vaag Renaissancistisch. Art Deco en Amsterdamse School zijn de dubbele garage met laaddeur aan de Gastelseweg 1 uit 1922 en de Broodfabriek uit 1925 aan de st. Josephstraat 1. Elementen van Nieuwe Zakelijkheid treft men aan bij de vroegere sigarenfabriek aan de Bergsebaan 38-40 te Nispen. Deze stijl wordt sterker doorgevoerd bij de Red Band fabriek aan de Spoorstraat 51.

Architectonisch is tenslotte de Liga-fabriek aan de Laan van Brabant 48 van belang. Door de combinatie van ligging aan het spoor en de Rijksweg A 58 is de gekozen plaats strategisch. Dit gebouw dat uit ca. 1953 dateert herinnert door de keuze van de bouwsculpturen aan het nieuwe station, terwijl ook andere elementen aan de Neo-Barok van Van Ravesteyn doen denken.

Van industrieel-archeologisch belang vanwege de constructie zijn de rechthoekige locomotievenloods met werkplaats op het emplacement van het station en de watertoren aan de Nispensestraat 27.

De locomotievenloods is gebouwd naar een ontwerp van G.W. van Heukelom. De bouw vond plaats van 1905 tot 1907. De muren bestaan uit ijzeren vakwerk met vulling van baksteen. Er is gebruik gemaakt van vakwerkkniespanten en er is een getrapt dak met lichtkappen. De overspanning van 35 meter is bij dit soort gebouwen uniek. Bovendien is het de enige overgebleven loods die nog in authentieke staat verkeert.

De watertoren uit 1916-1917 is een gaaf voorbeeld van betonbouw. Het beton is zichtbaar gelaten als vakwerk. De gaafheid ervan, in combinatie met het bijbehorende huis, maakt het tot een bijzonder geheel.

7.4. Openbare gebouwen.

Het oudste openbare gebouw is het vroegere Raadhuis aan de Markt 1, een Rijksmonument. In 1572 brandde het grotendeels af. Van de oudere kern zijn in de benedenzaal nog restanten aanwezig. De hoofdvorm heeft men door de eeuwen gehandhaafd, maar de aankleding werd diverse keren sterk gewijzigd. Het uiterlijk met gepleisterde muren en schijnvoegen is in 1974 teruggerestaureerd naar de situatie van 1808.

Een ander markant openbaar gebouw is het complex Charitas aan de Kalsdonksestraat 89. Dit Neo-Gotische gebouw, geopend in 1905 werd beheerd door de zusters Franciscanessen.

Van de scholen dient genoemd te worden de school aan de Nieuwstraat met onderwijzerswoning. Dit geheel met Jugendstil-invloeden werd in 1906 opgeleverd. Een volgende opvallende school is te vinden aan de Lyceumlaan 10, het st. Norbertuslyceum. Deze school werd in 1919 opgericht. Het gebouw dateert grotendeels uit de periode 1924 en is in 1947 gedeeltelijk verbouwd. De stijl combineert elementen van de Amsterdamse School en de Nieuwe Zakelijkheid. De komst van het spoor en de verplaatsing van het

Pag.-30 -

station brachten de bouw van een aantal grote openbare gebouwen met zich mee. Ten eerste het stationsgebouw zelf uit 1907. Het kantoorgebouw van van Gend & Loos werd verplaatst en kreeg een nieuw gebouw op de hoek Stationsplein 5, Brugstraat 92. Dit pand uit 1911 is door stijl, bouwen grootte in hoge mate beeldbepalend. Tezamen met de andere panden, waaronder hotel Goderie op nummer Sa-b, vormt het een architectonische eenheid.

7.5. Kerkelijke gebouwen

De kerkelijke bebouwing is in Roosendaal zowel kwantitatief als kwalitatief van groot belang. Het stadsbeeld wordt in hoge mate bepaald door grote representatieve gebouwen die door katholieke instellingen zijn opgezet. Vrijwel al deze gebouwen zijn op een uit stedenbouwkundig oogpunt gezien markante plaats gebouwd.

Natuurrampen, de Tweede Wereldoorlog en de afbraak vanaf ca. 1960 hebben echter hun tol geëist.

De oudste kerk is te vinden aan de Markt 2, de toren van de st. Jan. Zoals vaker het geval is bij kerktorens, heeft men ook hier om een vervallen oudere toren, mogelijk uit de tweede helft van de 14de eeuw, een nieuwe gebouwd. Deze bakstenen toren stamt mogelijk uit de vijftiende eeuw. De kerk zelf werd na branden in 1839 in de huidige vorm als Waterstaatskerk herbouwd.

De pastorie van deze kerk was gevestigd aan Molenstraat 2. Dit

Rijksmonument dateert uit 1762 en toont in het hardsteen beeldhouwwerk bij de ingang en het stucwerk in het interieur de Lodewijk XV stijl.

Een andere Waterstaatskerk tevens Rijksmonument, is de Ned. Hervormde kerk aan de Bloemenmarkt 14 uit 1810, met ernaast gelegen op 16 de eenvoudige pastorie.

Uitbreiding van het aantal bewoners en daarmee van de oppervlakte van Roosendaal bracht de stichting van nieuwe kerken mee. Daarvan is nog over de pastorie van de in 1904 gebouwde kerk aan de Brugstraat 26.

In de jaren 1923-1924 werd gebouwd aan de St. Josephkerk en pastorie, aan de St. Josephstraat 2 en 4. De architecten J. Hurks en W. Vergouwen

leverden met de bouw van het gecompliceerde bakstenen koepelgewelf een gedurfd staaltje vakmanschap af.

Op het Heilig Hartplein 29 ontwierp de voorman van de Delftse School Granpré Molière kerk en pastorie in 1935-1936.

J. Hurks is de architect van de in 1951-1952 gebouwde Onze Lieve Vrouwe van Fatima met pastorie. De stijl van dit aan de Dr. Schaepmanlaan 88-90 gebouwde geheel is sterk verwant aan die van Granpré Molière.

Buiten de eigenlijke grenzen van het M.I.P. valt de bouw van de Moeder Godskerk aan de Kennedylaan 73. Deze kerk is in 1967 gebouwd naar ontwerp van prof. ir. Van Kranendonk. Door de eigenzinnige organische architectuur kan deze eigenlijk toch niet onvermeld blijven.

De aan de Onze Lieve Vrouwe Hemelvaart gewijde kerk aan het Nispense Kerkplein 1 kreeg haar huidige vorm in 1931 door J. Cuypers. J. Elst verving in 1958 de toren. De Nispense pastorie dateert vermoedelijk ook uit die tijd.

In 1935 werd het hofje Mariagaard en een kapel gebouwd in de Nieuwstraat. Dit was net als de voorganger bestemd voor bejaarde dames.

Naast de parochiekerken werden er ook complexen exclusief voor de geestelijkheid gebouwd, al was er vaak wel een school aan verbonden.

In 1875 kwamen aan de Kade 21 en 23 de kerk en klooster gereed voor de Paters Redemptoristen.

Pag 31 -

Aan de Van Gilselaan werd in 1910 het St. Josephklooster met school gebouwd.

Het klooster Mariadal aan de Vincentiusstraat 5-7 uit 1933 en het klooster st. Mariëndal aan de st. Theresiastraat / Wouwseweg 21 uit 1926 zijn als Franciscanessen aan elkaar verbonden.

In de Rector Hellemonsstraat 1-3 werd na de gereedkoming van de kerk aan het Heilig Hartplein een combinatie van klooster, kapel en school gebouwd, vermoedelijk in 1938 gereed.

Te Nispen werd in 1926 door F. Sturm het vroegere st. Antoniusgesticht gebouwd aan de Dorpsstraat 71-71a. Het was naast klooster ook meisjesschool.

In de gemeente Roosendaal bevinden zich nog drie kapellen. De oudste is te vinden aan de Kapelberg bij Kalsdonk. Deze achthoekige bakstenen devotiekapel is in de jaren 1896-1897 in overwegend Neo-Gotische stijl opgetrokken. Op deze plaats moet in vroeger eeuwen ook een kapel hebben gestaan, ter herinnering aan de St. Elisabethsvloed in 1421. Vlak na de Tweede Wereldoorlog is er aan de Heybeeksestraat 30 een kapel ter ere van de Koningin van de Vrede opgesteld. De stijl hiervan valt te karakteriseren als Wederopbouw. In 1952 wordt er door de 'architect C. Sturm een kapel gebouwd voor de toen nog bestaande st. Antoniuskerk. Deze kapel in de stijl van de Delftse School bevindt zich aan de Brugstraat 30.

7.6. Kastelen en landhuizen.

In de gemeente Roosendaal valt er één pand in deze categorie. Het betreft het Rijksmonument het Vrouwenhof, aan de Scholtensboslaan 1. Het is, net als de pastorie aan de Molenstraat een van oudsher omgracht huis, te benoemen als schrans. Dergelijke huizen werden veelal gebouwd op beekdalgronden of zoals in dit geval op een venige ondergrond, waardoor de omsingeling met water mogelijk werd. Dit was ook het geval bij het eerder genoemde verdwenen slotje te Moerendaal.

Het huidige gebouw is een Neo-Classicistisch landhuis dat rond 1790 op de fundamenten van het oude uit de veertiende eeuw daterende huis is verrezen. De vorm van dat landhuis is nog intact, behalve de serreaanbouw uit 1911. Het interieur is na een verbouwing tot restaurant in 1962 sterk gewijzigd.

7.7. Artefacten.

Tot de oudste artefacten in de zin van vrijstaande sculptuur of beeldhouwwerk behoren de zandstenen beelden, voorstellende Hercules en Venus in het Emile van Loonpark. Ongeveer uit dezelfde tijd, namelijk 1780, dateert het poortje aan Markt 24. De zandstenen bekroning in Lodewijk XV-stijl laat kinderen bij een wijnvat zien. Dit is één van Roosendaals

Rijksmonumenten.

Van de artefacten dient genoemd te worden een aantal van de grotendeels in hardsteen uitgevoerde graven op het kerkhof aan de Bredaseweg, met name die van de familie van Gilse en die van burgemeester Schoonheijt.

Op het plantsoen voor de Heilig Hartkerk bevindt zich een zandstenen Heilig Hartbeeld uit 1921, een duidelijk voorbeeld van de Heilig Hart verering in dit decennium. Het beeld is gesigneerd door Victor Sprenkels, uit het Cuypersatelier. Het bevond zich tot 1969 op het Tongerloplein.

Na de Tweede Wereldoorlog werd heel Roosendaal in hoog tempo voorzien van nieuwe sculpturen. Veel daarvan hangen samen met de wederopbouw die na de oorlog noodzakelijk waren geworden. De gedeeltelijke herbouw van het

Pag. 32

station en herinrichting van het Stationsplein maakten de opdracht aan Jo Uiterwaal mogelijk. Deze voorzag het station en plein van verschillende beelden van mat geglazuurde chamotteklei, welke alle de gedachtenis aan hen die vielen, de herwonnen vrijheid en welvaart symboliseren. Het centrum van het Stationsplein werd een fontein van beton no in de Neo-Barokke stijl van S. van Ravesteyn. Dit alles werd in de jaren 1948-1949 gerealiseerd. Tenslotte moet hier genoemd worden het in de muur van het klooster Mariadal geïncorporeerde beeld van De Wederopbouw van Charles Vos genoemd. Dit beeld van Euville-steen werd in 1950 geplaatst, aan de zijde van de Burgemeester Prinsensingel.

In de categorie straatmeubilair valt de overdekte toiletgelegenheid op het Stationsplein. Het zal rond 1950 geplaatst zijn. Dit ovale gebouwtje met driehoekige uitsparingen bestaat uit het materiaal betonno en is het laatste exemplaar in Roosendaal.

In de gemeente vindt men diverse fraai uitgevoerde hekwerken; de oudste bevindt zich rondom de voormalige pastorie aan de Molenstraat. De school aan de Nieuwstraat uit 1906 is afgezet met een hek met Jugendstilkenmerken. Aan de Hoogstraat 14 is een gaaf Jugendstilhek uit ca. 1908.

Aan de st. Josephstraat is er een betonnen schutting met stijlinvloeden van de Art Deco.

Voor het voormalige st. Antoniusgesticht aan de Dorpsstraat 71 in Nispen staat een ijzeren hek met Art Deco-elementen.

Eenvoudiger uitgevoerd, maar eveneens origineel zijn de ijzeren hekwerken bij het Charitascomplex, bij het kerkhof aan de Bredaseweg en bij het Emile van Loonpark.

7.8. Groenelementen.

Groenelementen treft men aan in de vorm van houtwallen en in de erfbeplanting van de boerderijen, te weten liguster -en meidoornhagen, walnoten en hoogstamfruitbomen.

In de kom van Roosendaal zijn diverse parken aangelegd. De oudste grenst aan de Stationsstraat en de Vughtstraat. Dit park was oorspronkelijk aangelegd door de tuinarchitecten Ulbo Jetses en zijn broer Arend Heerma van Voss. Het was de privé-tuin van de familie aan de Markt 54. De aanleg dateert uit 1883 en draagt het karakter van een Engels landschapspark. Rond 1935 worden er door tuinarchitect Versteeg enkele wijzigingen aangebracht. Hij had de tuin uitgebreid met het middenvak, waarin de beide bruggen liggen. In 1935 ging het bankiershuis van P.A.G. van Gilse & Zonen failliet, de toenmalige eigenaars van het huis met tuin. De gemeente kocht het huis met park aan. In 1936 werd het park opengesteld voor het publiek en het kreeg de naam Emile van Loonpark, naar de opdrachtgever van de parkaanleg. Het park bevat nog vele bomen in allerlei variëteiten uit de tijd van aanleg, waaronder een rij paardekastanjes, een moerascipres, een zilveresdoorn, een Spaanse aak, een treurwilg, twee toverhazelaars en een Kaukasische vleugelnoot.

De tuin voor en rond de Villa Mariahove heeft een formeel Frans karakter (gedeeltelijk Engels). De aanleg zal tegelijkertijd met de bouw van het huis in 1900 zijn geschied.

In 1918 werd de eerste gemeentelijke tuinman in dienst genomen. Op instigatie van boomkweker A. Heerma van Voss wordt in de daarop volgende jaren een wandelroute aangelegd langs de Eldersche Vaart tussen de Boulevard en de Burgerhoutsestraat. Het deel langs de Rucphense Vaart heette de Verfraaiing, daar waar de Eldersche Vaart stroomde het Rozenpad.

Pag.33

Toen alles gereed was vreesde men dat de dichte beplanting onzedelijkheden in de hand zou werken. Het gedeelte tussen de Boulevard en de huidige Bachlaan is om deze reden gerooid. Van de aangelegde wandeling is nog over de rij bomen tussen de Laan van Beethoven en de Voorstraat.

In 1932 begon men met de voorbereidingen voor het Burgemeester Coenenpark. In verband met de werkloosheid besloot men dit in werkverschaffing te volbrengen. De benodigde percelen konden voor F. 89.000,- worden aangekocht. Het ontwerp werd gedaan door tuinarchitecten E.J. Bosma uit Rhenen, landschapsdeskundige J.T.P. Bijhouwer en ir. W.F.C. Schaap uit Arnhem. Op 6 maart 1934 werd het park feestelijk geopend. Dit langgerekte park heeft een gemengd karakter. Er zijn kunstmatige heuvels in aangebracht. De vijver eindigt met een formele hoekige begrenzing, zoals men dat vaker bij de architectuur uit deze tijd kan aantreffen. In deze vijver groeien lisdodden en het bevat een kunstmatig eilandje met boompjes en heesters. In het park bevindt zich een klein rosarium. Het park heeft een groot aantal bomen uit de tijd van aanplant, zoals een treurwilg, meelbes, paardekastanje, Amerikaanse eik en moeraseik, lindes, een zilveresdoorn, rode beuk, moerascipressen, berken en platanen.

J.T.P. Bijhouwer heeft aan diverse groenvoorzieningen meegewerkt, zoals op het station en bij de St. Janskerk. Deze zijn verdwenen. In dezelfde periode, 1933-1935, verzorgde hij ook de groenvoorziening aan het Knipplein. De begroeiing is hier zeer dicht en hoog geworden. In de twee daarop volgende jaren ontwierp hij het plantsoen rond de Heilig Hartkerk, wat weer een heel open karakter heeft.

In 1946 kocht de gemeente het landgoed Vrouwenhof aan. De beplantingsadviezen werden gegeven door J. van Koolwijk. In 1950 was er een openluchttheater, een volière en een wandelpark gerealiseerd. In 1954 werd het Rosarium en het hertenkamp geopend. Het parkgedeelte heeft het karakter van een loofbos. Oudere elementen van aanleg zijn waarschijnlijk de lanen met eikenbomen die op het Vrouwenhof uitkomen.

Tenslotte kocht de gemeente in 1951 het Landgoed Visdonk, wat opengesteld werd voor recreatieve doeleinden.

Wat de overige terreinen betreft; het kerkhof aan de Bredaseweg heeft geen duidelijke aanleg of grote vermeldenswaardige bomen. De tamelijk recente aanleg met veel hoge coniferen springt het meest in het oog, al staat er bij het oudste deel nog een groep moeraseiken, een rode esdoorn en een Amerikaanse linde. De tuin van de Paters Redemptoristen aan de Kade 21 bevat vele grote oude bomen en is qua tuinaanleg verwant aan de Engelse landschapsstijl. Achter het vroegere ziekenhuis Charitas staan nog een rij krimlindes welke uit de bouwtijd kan dateren, evenals de Hongaarse eik, rode beuk, Hollandse linde, winterlinde en moerascipres. Voor het tehuis staat een grote ceder.

De ommuurde tuin van het klooster Mariadal in de Vincentiusstraat herbergt de aanleg van een kloostertuin uit de jaren dertig, met kerkhof. Vooral de lanen met platanen verdienen de aandacht.

In Nispen zijn vanwege de geringe grootte van de plaats geen plantsoenen of parken. Vermeld dient te worden de grote linde op het terrein van de school aan de Dorpsstraat 71. De groenaanleg op het kerkhof in Nispen is op de twee haagbeuken bij de ingang na niet vermeldenswaardig.

Pag. 34 -

8. Objectgegevens

Azurietdijk 89; 91

Franciscuskerk; Langgevelboerderij (91) Woonhuis / Kapel / Pastorie:Kerk (89)

1920

Streekeigen. Voorgevel numner 89 Jugendstilelementen

Baksteen. Hardstenen vensterbanken. Bewerkte kroonlijst en gootklossen. Voorgevel uit 1920 gele en blanke sierbaksteen. Staldeuren woon/boerderij: halfrond getoogd. Voorgevel: schuiframen. Zadeldak Tuile du Nord. Schuur: schilddak met riet. In de voortuin: ceder. (foto 1, 2)

Badhuisstraat 39; 41; 43; 44

Woonhuizen; Bruijn, A.J. de

1906

Eclecticisme

Blok met afwisselend lagere en hogere huizen met trapgevel. Cementsteen en kalksteen en gele strengperssteen en rode baksteen. Zadeldaken langs en dwars, kruispannen soms vervangen. Hoekhuis met torenuitbouw gebogen tentdak.

Sierlateien met krullen. Twee huizen als klein blok met trapgevel op Boulevard Antverpia. Opschrift Antverpia op trapgevels. Enkele blokken die samen met de hier beschreven objecten zijn gebouwd werden sterk gewijzigd. (foto 3,4)

Bergsebaan 24

Woonhuis

1920

Baksteen. Gepleisterd basement met schijnvoegen. Houten gootlijst op klosjes. Gedeelde schuiframen. Paneeldeur in portiek. Zadeldak, Romaanse pan.

(foto 5)

Bergsebaan 38; 40

KAVEWE (Karel van Wely)

Bedrijf; Woning (sigarenfabriek) Fabriek (leeg)

1927

Elementen Nieuwe Zakelijkheid

Handgevormde steen. IJzeren kozijnen in fabrieksgedeelte. Zadeldak. Lichtband in nok. Cultuurhistorische waarde. Op verhoging. Uitbouw 1/2 laag

hoger. Lijkt een droogzolder. (foto 6)

pag.-35

Bergsebaan 55

Dorpshuis

1915

Baksteen, gepleisterd basement en speklagen. Rechte steekankers. Vier en drie lichtramen. Originele paneeldeur. Mansardedak, Tuile du Nord. Windveer met makelaar. Recente aanbouw (jaren tachtig). (foto 7)

Bloemenmarkt 2

Winkel; Woonhuis

1895

Elementen van Neo-Classicisme

Machinale baksteen, hardstenen plint, bepleisterde banden. Gietijzeren kolommen pui. rr-schuifvensters. Raamomlijstingen in stuc. Vernieuwde erker. Balkon. Plat dak. Schilden met kruispan. Dakkapellen. Door grootte en situering beeldbepalend pand. Drielaags,'t> traveeën aan de zijde van de Bloemenmarkt. Schelpmotieven. Palmetten etc. in laag stucreliëf ingangsportaal. Gevel Tongerloplein eenvoudiger uitgevoerd.

(foto 8)

Bloemenmarkt 8

Café Ergens anders; Winkel; Woonhuis;Horeca

ca. 1900

Eclecticisme

Bepleisterd. Hardstenen plint. Geblokte pleister pui. Vensters in fries Grote etalageruit. Originele vensters eerste verdieping. Zadeldak, oud Hollandse pan. Tweelaags, drie traveeën. Beeldondersteunend pand. (foto 9, 10)

Bloemenmarkt 10

Café "Biljart de Figaro"

Woonhuis Horeca

1885

Neo-Classicistische elementen

Vernieuwde marmeren pui, machinale baksteen. Kleine vensters mezzanino. Schuifvensters. Zware kroonlijst. Plat dak, schild voorzijde met asbestleien. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend pand met gevelwandwaarde. Mezzaninoverdieping.

(foto 10, 11)

Bloemenmarkt 12

Herenhuis Kantoorgebouw

1e helft 19e eeuw Empire

Handvorm, hardstenen plint en deuromlijsting, dorpels en lateien. Eenvoudige schuifvensters zonder roeden, kozijnen 1ge eeuws. Rijke doch zeer vlak uitgevoerde kroonlijst, plat dak, schilden, oud Hollandse pan. Drielaags, 5 traveeën. Beeldbepalend pand van eenvoudige maar harmonieuze architectuur. (Zie ook blz. 5 van rapport Historische kern). Rijksmonument. (foto 10, 12)

Pag.36 -

Bloemenmarkt 14

Hervormde Kerk Roosendaal Hervormde Kerk Roosendaal, Huijsers, H.

1810

Classicistisch

Handvorm, hardstenen geblokte pilasters, stoep en dorpels, houten hoofdgestel en fronton. Neoclassicistische deuromlijsting, rondboogvensters. Schilddak, maasgedekte leien, dakruiter met lantaarn en windvaan. Rijk smeedijzeren hekwerk met hardstenen geblokte pijlers. Gave ,zaalkerk met cultuurhistorische waarde. Rijksmonument. (foto 13)

Bloemenmarkt 16

Voorm. kosterij Hervormde Kerk Woonhuis

1810

Kleine handvorm, gepleisterde plint. Hardstenen dorpels. Kozijnen. Nieuwe voordeur naast gevel. T-ramen. Mansardedak met kruispan achter schijngevel. Tweelaags 2 traveeën. Gaaf, eenvoudig, behorend bij de kerk. Ca. 1900 had dit pand nog een halsgevel met een fronton als bekroning. Daarna is het verbouwd tot lijstgevel, waarvan de kroonlijst op dezelfde hoogte ligt als die van de kerk. (foto 14)

Bloemenmarkt 18

Woonhuis Winkel

1905-'10

Grijs beschilderde machinale baksteen. Topgevels. Houten gootklosjes met diamantkopjes. Deels originele vensterindeling zijde Kerkstraat. Samengesteld dak, asbestleien en zinken piron. Beeldondersteunend pand. Hoek Kerkstraat. (foto 15)

Bloemenmarkt 1

Apotheek Vergouwen, M.

1902

Jugendstilelementen Perssteen, mozaïek in kroonlijst, blindnissen (zijgevel). Pleister. Begane grond: nieuwe winkelpui. Tegels met apotheeksymbolen. Oorspronkelijke kozijnen, dakkapellen. Schuifvensters. Omlopend zadeldak; wolfseind; Lei, zadeldak; Hollandse pan. Beeldbepalend pand, vooral de bovenbouw, welke gave architectonische details bezit. (zie ook: blz. 107-109 van: rapport Markt-Noordzijde). Opdrachtgever C. van Gastel.

(foto 16)

Bloemenmarkt 9, 9A

N.V. Amsterdamse Bank; Bovenwoning Woonhuis; Horeca Posthumus Meijes; Linden, v.d.

1934

Traditionalisme

Machinale baksteen. Kleine roedeverdeling in ramen. Deuren vernieuwd. Zadeldak. Opnieuw verbeterde Hollandse dakpan. Eenvoudige, beeldondersteunende architectuur. (Zie ook: blz. 116-117 van: Markt

Pag.-37

Noordzijde). Tweelaags, 7 traveeën.

(foto 17)

Bloemenmarkt 13

Woonhuis Winkel

1890

Baksteen, geverfd. Baksteen mozaïek in kroonlijst en boogvelden grond vernieuwd, evenals zijgevel. T-vensters eerste verdieping en dakschild. Bitumen en asbestleien. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend pand met gevelwandwaarde.

(foto 18)

Begane Plat dak

Bloemenmarkt 15

Woonhuis;Horeca

1915

Neorenaissance elementen

Baksteen, met uitzondering van begane grond. Wit geschilderd. Zijgevel gepleisterd. Begane grond vernieuwd. Eerste verdieping metalen lateien met rozetten. Afgeplat zadeldak, bitumen en asbestleien. Tweelaags, 4 traveeën. Beeldondersteunend pand. (foto 18, 19)

Bloemenmarkt 21; 21A

woonhuis Horeca

1890

Eclectische elementen

Baksteen, tegels, pleisterwerk kroonlijst. Omlijsting pleisterwerk, met kuiven eerste verdieping. Begane grond: winkelpui jaren dertig. Portiek jaren dertig. Schilddak, oud Hollandse pan. Tweelaags, 4 traveeën. Beeldondersteunend pand. (foto 20)

Boulevard Antverpia 2; 2A.

Woonhuis, Bruijn, A.J. de

1906

Jugendstil

Machinale baksteen. Cementsteen, cementbanden. Schuifvensters en ramen met halfronde boog + vullingen. Deuren gemoderniseerd. Zadeldak, asbestleien. Hoektoren op overkragende keperboog boven loggia balkon. Beeldbepalend hoekpand, belangrijk in de reeks van Antverpia Verzekeringsmaatschappij. (foto 23)

Boulevard Antverpia 4; 6

Woonhuizen Bruijn, A.J. de

1906

Eclecticisme

Blok met afwisselend lagere en hogere huizen met trapgevel. Cementsteen en gele strengperssteen en rode baksteen. Zadeldaken langs en dwars, kruispannen soms vervangen. Hoekhuis met torenuitbouw, gebogen tentdak. Sierlateien met krullen. Twee huizen als klein blok met trapgevel op

Pag. -38 -

Boulevard Antverpia. Opschrift Antverpia op trapgevel. Enkele blokken die samen met de hierbeschreven objecten zijn gebouwd werden gewijzigd. (foto 24)

Boulevard Antverpia 16

Woonhuis Bruijn, A.J. de

1906

Jugendstil invloed

Bruinrode baksteen. Gele en groenblauwe verblendsteen. Decoratie Kunststeen (beton) decoratiesteen. Schuifvensters. Deur vernieuwd. Opvallend huis vanwege de bogen om de ramen, hoort bij 12 en 14. (foto 25)

Boulevard Antverpia 22; 24; 26; 28

Woonhuizen

Machinale baksteen. Cordons met grijze steen. Boogvulling in gele rode en grijze baksteen. T-ramen met roede indeling in bovenlichten. Moors aandoende bogen. Middendeel mansardedak. Zijblokken: dak met plat. Rode asbestleien. In de straat zijn er drie blokken van 4 huizen met dezelfde opbouw, met name symmetrie van lager middendeel, hogere zijdelen. (foto 26)

Boulevard Antverpia 44

Woonhuis

Rode verblendsteen, okergele decoratie. Grijze baksteen. Bakstenen vensterbank, drempel, plint. T-vensters, deur wellicht origineel. Latei; kalksteen. Houten goot met klossen. Goed voorbeeld van karakteristieke bebouwing. Opvallend bij deze bebouwing zijn de schoenschrapers en de ronde roostertjes in de plint, met ijzergietwerk. (foto 27)

Boulevard 2

Woonhuis met koetshuis Woonhuis met koetshuis

ca. 1900

Baksteen, beton basement. Gepleisterde banden. T-vensters eerste verdieping. Deur late jaren twintig. Schilddak, kruispan. Stal of koetshuis. Toegangspoort en bestrating met kasseien op achtererf, ca. 1850. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend in de gevelwand. (foto 28,29)

Boulevard 74

Winkel; Woonhuis Winkel; Woonhuis

1915-'20

Amsterdamse School

Baksteen. T-vensters, erker. Begane grond links: vernieuwd. Plat met gebogen zadeldak, asbestleien en windveerpannen. Tweelaags, 5 traveeën Typisch 'hoekpand', ligging beeldbepalend en architectonisch waardevol (foto 30)

Boulevard 80; 82

Twee woonhuizen Twee woonhuizen

1925

Strakke Amsterdamse School

Rode strengperssteen. Bovenlichten glas-in-lood. Nr. 80 heeft erker met

Pag.-39 -

balkon. Plat dak. Windveerpannen. Hekwerk: baksteen en smeedijzer Voortuin. Tweelaags, 4 traveeën. Variatie gevelafwerking. (foto 31)

Boulevard 106; 108; 110

Drie woonhuizen Drie woonhuizen

ca. 1900

Baksteen, zwarte speklagen. Risalerende midden- en zijdelen. T-vensters. Paneeldeuren. Mansardedak. Eterniet- en asbestleien. Van het middelste huis is de tuin afgezet met ijzeren hekwerk. Voortuin. Tweelaags, 9 traveeën. Beeldondersteunende panden. Middenpand hoger (nr. 108). (foto 32)

Boulevard 122

Villa Kantoor

1870

Eclecticisme

Gepleisterd. Tweelaags, balkon. Omlijsting met guirlandes. Dakkapel met tympaan. T-vensters. Plat met omlopend dakschild, kruispannen. Nieuw ijzeren spijltjeshekwerk. Pand ligt vrij in grote tuin. Tweelaags, 7 traveeën. Beeldbepalend pand, zeer gaaf. (foto 33)

Boulevard 156; 156A

Villa 1900

Elementen van Neorenaissance

Baksteen, gepleisterde zijgevel, speklagen. Bakstenen mozaïek in boogvelden. T-vensters. Gietijzeren deurrooster. Dakkapellen met pirons. Plat met omlopend dakschild. Asbestleien. Smeedijzeren tuinhek. Lagere aanbouw (156A). Siertuin. Tweelaags, 5 traveeën. Beeldbepalend. (foto 34)

Boulevard 172

Woonhuis 1915

Overgangsstijl

Baksteen 2 lagen. Risaliet. Hardstenen dorpels. Glas-in-lood eerste verdieping. Houten rolluiken. Plat dak. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend pand. (foto 35)

Boulevard 176

Woonhuis

1915

Elementen (met name de rondboog) van Sezessionsstil.

Gele strengperssteen. Begane grond gepleisterd. Grote rondboog eerste verdieping. Portiek, twee treden voor ingangspartij. Mansardedak, bitumen. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend pand. (foto 36)

Pag. 40 -

Boulevard 178; 180

Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis

1912

Overgangsstijl

Baksteen, begane grond met pleisterwerk en schijnvoegen. Portiek in rondboog hoefijzerboog). Grote onderdoorgang. Schuifvensters. Ankertjes aan weerszijden en in het midden. Plat dak. Beeldondersteunend. (foto 37)

Boulevard 1B

Bedrijf onbekend

1880

Baksteen. Negenruits vensters, getoogd. Twee gietijzeren oculi. Deur met halfrond bovenlicht ter hoogte van de eerste verdieping aangebracht. Wolf/zadeldak. Verbeterde Hollandse pannen. Bedrijfspand aan Boulevard. Zadeldak met wolfseind, verbeterde Hollandse pannen. Functie, gaafheid. (foto 38)

Boulevard 55

Winkel; Woonhuis Winkel; Woonhuis Vergouwen, M. 1905

Chaletstijl invloeden

Cementsteen, decoratie in oranje (rood / grijs in boogvelden) strengpers. Houten rolluiken. T-vensters. Zadeldak, cementpan. Eenlaags, 4 traveeën. Hoekpand, afgeschuinde hoek. Beeldbepalend. Gietijzeren schoen schraper met bloemmotief. (foto 39, 40)

Boulevard 57; 59

Twee woonhuizen Twee woonhuizen 1900

Chaletstijl invloed Baksteen. Mozaïek in boogvelden. Gepleisterd basement, speklagen. Gesneden gootlijst van hout. Erkers. Onder meer schuifvensters. Bij nr. 57 ijzeren lateien op de eerste verdieping, met rozetten. Samengesteld dak, leigedekt. Windveer. Tuinhek, smeedijzer. Tuin, twee magnolia's en hulsten. Tweelaags 4 traveeën. Beeldbepalend hoekpand architectonisch waardevol. (foto 41, 42)

Boulevard 75

Woonhuis 1910

Gele strengperssteen. Gepleisterd basement met schijnvoegen. Oorspronkelijke kozijnen. Dakkapellen. Bovenlicht glas-in-lood. Begane grond T-vensters. Plat, omlopend schild. Asbestleien. Eenlaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend (foto 43)

Boulevard 119; 119A

Winkel / Woonhuis Winkel / Woonhuis 1895

Baksteen, gepleisterde winkelpui begane grond. T-vensters. Zadeldak,

Pag. 41 -

kruispannen. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend pand.

(foto 44)

Boulevard 147

Woonhuis 1915

Overgangsstijl

Rode strengperssteen. Decoratie in grijs-gele strengperssteen. Basement gepleisterd, diamantkoppen. Bovenlichten glas-in-lood. Begane grond en eerste verdieping ramen met kathedraalglas. Houten rolluiken. Mansardekap, kruispannen. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend pand. (foto 45)

Boulevard 157

Woonhuis 1917

Elementen Amsterdamse School

Baksteen. Basement hardsteen. Bovenlichten glas-in-lood. Portiek schilddak, pirons. Verbeterde Hollandse pannen. Schoorstenen met siermetselwerk. Eenlaags, drie traveeën. Gaaf hoekpand. (foto 46)

Gebroken

Boulevard 165

Woonhuis 1900

Elementen Chaletstijl

Baksteen. Gepleisterde speklagen, basement. Betimmering topgevel. Luifel boven ingang. Schuifvensters. Samengesteld zadeldak, kruispannen. Gesneden daklijst. Tweelaags, 4 traveeën. Beeldbepalend pand. Bordes. Veranda achtig, houten hek naast ingang. Eigen stoep, hek. (foto 47)

Bredaseweg ong., R.K. Kerkhof

Graftombe van de familie Schoonheyt, ondermeer burgemeester Louis Joseph, voor Calvarieberg graf van burgemeester Prinsen met Piëta. Hekwerk bij entree: 'rust in vrede'. Beukenhagen. Coniferenhaag. Cultuurhistorisch van belang. Met steenhouwwerk van Ch. Petit. De aanleg van het kerkhof is tamelijk onregelmatig: de oudste graven uit de 1ge eeuw nemen ca. een derde van de ruimte in beslag. Deze liggen niet aan paden. Er bevindt zich een oorlogskerkhof, afgeschermd door bosschage. (foto 48,49,50)

Bredaseweg 50 (Hoogstraat) ???

Woonhuis

1910

Neo-Renaissance

Bruine baksteen. Gele baksteen-decoratie. Hardstenen vensterbank en deurdorpel. Schuifraam met roedeverdeling. Paneeldeur. Rechterraam heeft bewerkte zinken falbala met palmetmotief. Zadeldak. Zwarte kruispannen. Vrijstaand eenlaags huis, karakteristiek voor Roosendaalse bebouwing, aan straat met nog meer van deze huizen uit dezelfde tijd. (foto 51)

Pag.42

Brugstraat 26

Voormalige. pastorie Woonhuis Vergouwen, W.

1904

Neo-Gotiek

Hardstenen plint, machinale baksteen. Baksteendecoraties. Mozaïek in boogtrommels. Vernieuwde deuren. Vensters in verdiepte gevelvelden. T-ramen. Plat dak met schilden voor- /zijkanten. Maasgedekte lei. Zadeldaken achter topgevels. Gootlijst op klossen. Dakkapel. Gaafheid, gevelwandwaarde. Bijbehorende kerk is afgebroken. Kapel (H. Antonius, nummer 30) en beeld bewaard gebleven. (foto 52)

Brugstraat 30

R.K. H. Antoniuskapel

Kapel (H. Antonius) Kapel .

Sturm, C. 1952

Delftse School

Baksteen (imitatie-handvorm). Natuurstenen plint deuromlijsting. Keperboogfries. Deur smeedijzer. Plexiglas. Geen vensters. Plat dak. Centraal koperen lantaarn met lichtvensters. Natuurstenen bekroningen op de hoeken. Neo-Gotisch beeld H. Antonius tegen gevel nummer 30 overblijfsel van Antoniuskerk. Zie ook pastorie nummer 26. Modern parkje. Eenlaags. Gaafheid, architectuur. (foto 53, 54)

Brugstraat 32; 34; 36

Woonhuizen /Winkelpanden

ca. 1900

Natuurstenen plint. Oranje verblendsteen met grijze gecombineerd. Vernieuwd. Nummer 34 stucornamenten in boogtrommels eerste verdieping, Schilddaken, kruispan. Latere dakkapellen. Gootlijst met consoles. Tweelaags, elk huis heeft 4 traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 55)

Brugstraat 38

(hoek Hofstraat)

Politiepost; veldwachterswoning; brandspuithuisje Kantoorpand (notariaat)

1908

Baksteen, geel geschilderd. Natuurstenen plint, dorpels en lijsten. Oorspronkelijke verblendsteen boven vensters en in fries. Rijk uitgewerkte gevel Hofstraat met ankers en leeg wapenschild in topgevel. Zesruits- schuiframen. Zadeldak, kruispan. Dakkapellen. Tweelaags, 6 traveeën aan straatzijde. Historische waarde. Gaafheid. Gevelwandwaarde. (foto 56)

Brugstraat 44; 44A

Kantoorpand met woning Kantoorpand met woning 1900-1910

Invloeden Amsterdamse School in dakpartij en glas-in-lood

Natuurstenen plint. Oranje strengpers. (hardstenen) omlijstingen vensters. Glas-in-lood in bovenlichten van schuifvensters. Erker met balkon. Portiek. Plat dak met schilden. asbest leien. Windveerpannen. Langgerekte

Pag-43 -

dakkapellen aan weerszijden van topgevel. Ruim overstek dakgoot. Tuin aan straatzijde opzij van huis. Oorspronkelijk hekwerk. Diverse bomen. Tweelaags. Gaafheid, architectonische waarde. Later vernieuwde dakpartij. (foto 57)

Brugstraat 56; 58; 60; 62; 64; 66; 68; 70

Woonhuizen; Horeca; Winkelpanden Schaik, J.F.W. van

1911

Art Nouveau

Machinale baksteen met natuurstenen plint. Gepleisterde banden en ornamenten. Nummer 70 en 56-62 nog originele stolpvensters met roedeverdeling. Diverse erkers / balkons. Plat dak, meestal met schild aan voorzijde in combinatie met topgevel. Asbestleien. Hoekpanden met torenachtige uitbouw. Gevelwandwaarde. Bepalend voor het straatbeeld. Nummer 64 geheel opnieuw eigentijds opgemetseld. (foto 58)

Brugstraat 74

Woonhuis Winkel; Woonhuis ca. 1900

Art Deco pui

Machinale baksteen, gele strengpers in fries. Gepleisterde banden. Vernieuwde pui jaren '20. Originele voordeur in portiek. Balkon met smeedijzeren hekwerk. Plat dak met tentdak aan voorzijde. Kruispan. Dakkapel met fronton en wangen. Gootlijst. Tweelaags, 3 traveeën. Gaafheid, gevelwandwaarde. Reclameschildering zijgevel: "Vim voor Vaatwerk", (foto 59)

Brugstraat 92

Douane-inklaringskantoor Leegstaand Blockx, F.;Lepper, J. de 1911

Elementen Jugendstil, Chaletstijl

Natuurstenen sokkel, banden en lijsten. Machinale baksteen met banden van geglazuurde. Topgevels met imitatie-vakwerk. Benedenverdieping dichtgespijkerd. Boven originele kozijnen. Erkers met toren-achtige bekroning en windvaan. Balkons. Samengesteld dak. Lei in maasdekking. Dakkapellen. Resten van een crête op het dak. Stationspleinzijde: bakstenen opslagloods met hardstenen plint ca. 1915. Brugstraat 90 met aangrenzende loods ca. 1935. Architectonische waarde, domineert plein. Cultuurhistorische waarde. Hoek Stationsplein SE. Gevelopschrift "Agence en Douane" en "Inklaring". Aannemer: Petrus Marinus Année. December 1989 gesloopt.

(foto GO, G1, G2, 448)

Brugstraat 1

Winkel / Woonhuis Woonhuis

1925-'30

Invloeden Amsterdamse School

Verschillende soorten baksteen. Pui iets later verbouwd. Balkons. Horizontale roede indeling vensters. Plat dak, getrapt aan achterzijde. Windveerpannen. Drie lagen. Architectonische waarde, gaafheid.

Pag. -44

Hoekpand. Decoratief metselwerk.

(foto 63)

Brugstraat 1A

Winkel; Woonhuis Winkel; Woonhuis ca. 1910

Jugendstil invloeden

Baksteen (machinale) met gele verblendsteen. Hardstenen plint. Topgevel op hoek en in langsgevel. Grote etalageruiten N-W zijde. Eerste verdieping met originele kozijnen. Mansardedak. Asbestleien en kruispan. IJzeren balkon boven etalageruiten. Hijsbalkinrichting aan N-W zijde. Tweelaags. Gevelwandwaarde, gaafheid. Hoekpand. (foto 64)

Brugstraat 13

Taveerne "Het Stamineeke"

Dubbel woonhuis ; Horeca ca. 1895

Neorenaissance \' \

Machinale baksteen, natuurstenen plint (beschilderd). Bepleisterd lijstwerk. Gootlijst vernieuwd. Vernieuwde deuren, T-schuifvensters eerste verdieping. Schilddak, kruispan. Onderkelderd. Tweelaags, 3 traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 65)

Brugstraat 15; 15A

Winkel; Woonhuis Dubbel woonhuis ca. 1895

Neorenaissance

Hardstenen plint, traptreden, dorpels. Machinale baksteen, gepleisterde banden. T-schuifvensters eerste verdieping. Balkon winkelpui met vernieuwde raamindeling. Zadeldak, kruispan. Dakkapellen met zeer steile frontons. Gootlijst. Onderkelderd. Tweelaags, 6 traveeën. Gevelwandwaarde, detaillering. (foto 66)

Brugstraat 17

Woonhuis; Herenhuis Winkel; Woonhuis ca. 1890

Neorenaissance invloeden.

Oranjegrijze strengperssteen. Hardstenen plint. Schelpvormige boogtrommel vullingen met reliëfs boven vensters. Zadeldak, lei. Maasdekking, dakkapellen met smeedijzeren decoraties. Gootlijst met segmentboogfries. Achterom-ingang aan voorzijde. Souterrain. Drielaags, 4 traveeën. Architectonische waarde, gaafheid. Fraaie stucwerkdecoraties. (foto 67)

Brugstraat 19; 21

Dubbel herenhuis Winkel; Woonhuis Lepper, J. de 1912

Art Nouveau

Hardstenen plint. Oranje-gele strengpers, banden met tegeltableaux. Hardstenen daklijsten topgevels en lateien. Nummer 21 originele vensters. Glas-in-lood panelen. Houten rijk bewerkte erker, ondermeer met initialen

Pag.-45

van de architect. Voordeur met siersmeedijzer. Plat dak, schild met bitumenbedekking. Waterspuwer (vis) tussen topgevels met vergaarbak. Dakkapel. Tweelaags. Gevelwandwaarde. Zeer fraaie detail lering topgevels. Interieur gaaf en volledig, stucplafond met margrietjes vergelijkbaar met dat van Wilhelminastraat 12. (foto 68, 69, 70)

Brugstraat 23; 25

Dubbel herenhuis Winkel; Woonhuis ca. 1900

Hardstenen plint. Machinale baksteen, strekken en mozaïeken van verschillende soorten strengpers. Diamantvormige sluitstenen. Rijk bewerkt ingangsportaal. Diverse originele kozijnen in no. 25. No. 25 vernieuwde pui (ca. 1935). Zadeldak, kruispan. Vernieuwde gootlijst. Drielaags, ó traveeën. Gespiegelde, symmetrische opzet. Ietwat risalerende middenpartij. De achterbebouwing van Brugstraat 23 wordt gevormd door een grote tweelaags villa met plat dak, betonnen luifel, gegroefd voegwerk, erkerraam en glas-in-lood uit ca. 1935. Achterbebouwing: gaaf Art Deco interieur met betegeling in zwart, blauwen goud, Art Deco lichtarmaturen, spiegelwand en bloembak. Pleister oorspronkelijk; goud en zilverkleurig, houten lambrisering. Goudkleurige radiatoren, lichthof. Beuken, haagbeuk, gazon en coniferen. Gevelwandwaarde, zeldzaamheidswaarde interieur, architectonische kwaliteit.

(foto 71,72,73,74)

Brugstraat 27; 29 Bardancing 'Bristol'

Dubbel woonhuis Woonhuis; Horeca

1895

Hardstenen plint. Rode/grijze strengperssteen. Mozaïeken in boogtrommels. Vernieuwde ingangspartij 1970. Vernieuwde vensterindelingen. Schilddak, kruispan, gootlijst met klossen. Moderne dakkapel. Tweelaags, 6 traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 75)

33; 33A

Winkel ;Woonhuis

Driessen, A.

1907

Invloeden Art Nouveau

Hardstenen plint, dorpels, decoratieve elementen en lijst. Machinale baksteen. Originele pui, originele vensters, Voordeur met bovenlicht. Plat dak, schild met asbestleien. Topgevel. Tweelaags, 3 traveeën. Gaafheid, gevelwandwaarde. (foto 76)

Brugstraat 35

Woonhuis i Kantoor

1910

Natuurstenen plint, lijstwerk en ornamenten baksteen (machinaal). Onder topgevel fraai boogvenster (steen met initiaal). Originele voordeur in portiek. Balkon. Samengestelde zadeldaken (topgevel) met verbeterde Hollandse pan. Gootlijst aan langsgevel. Dakkapel met omgebogen kroonlijst en venster met roede-indeling. Tweelaags. Architectonische waarde, gave

Pag.46

detaillering. Sterk gelede gevel met nis, erker en verdiepte portieken

(foto 77)

Brugstraat 37

Woonhuis; Praktijk ca. 1895

Eclecticisme

Hardstenen plint, machinale baksteen, gepleisterde banden en kroonlijst. Eerste verdieping originele T-vensters. Balkon met sierhek. Moderne voordeur. Zadeldak, kruispan. Rijke kroonlijst met consoles. Tweelaags, 3 traveeën. Redelijk gaaf, gevelwandwaarde. (foto 78)

Brugstraat 39

Woonhuis

1908

Neorenaissance

Natuurstenen plint. Veel natuursteen in erker, lijsten etc. Machinale baksteen. Schuifvensters begane grond. Erker met balkon. Stucversieringen in boogtrommels. Plat dak, schilden, leien, maasgedekt. Trapgevel. Zijkant kruispannen. Dakkapel. Gootlijst op klossen. Tweelaags, 5 traveeën. Architectonische waarde, gaafheid. Stucversieringen Neo-François I. (foto 79)

Brugstraat 41; 41A

Winkel; Woonhuis Woonhuis ca. 1915

Hardstenen plint, dorpels. Machinale baksteen. Winkelpui, balkon. Plat met schilden, kruispan. Gootlijst. Tweelaags. Gevelwandwaarde. Afgeschuinde hoek. Hoek Burg. Prinsensingel.

(foto 80)

Brugstraat 53; 53A

Dubbel woonhuis i Praktijk

ca. 1910

Elementen Neorenaissance

Hardstenen plint, machinale baksteen. Topgevel met natuurstenen afdeklijst. Langsgevel met stucwerk op fries. Schuifvensters met glas-in-lood begane grond. Moderne voordeuren met bovenlichten. Zadeldak met kruispan, bitumen gedekt schild aan voorzijde. Tweelaags, 3 traveeën. Gaafheid details, gevelwandwaarde. Neo-François I stucwerk onder gootlijst. Topgevel met rondboogfries en schelpmotieven.

(foto 81)

Brugstraat 61; 63; 65; 67

Woonhuizen; Praktijk; Kantoor ca. 1900

Neorenaissance

Hardstenen plint. Baksteen (machinale). Lijsten van oranje-grijze strengpers. Nummer 67 met originele vensters en rolluiken. Balkons. Plat dak, kruispan. Gootlijst met consoles. Moderne dakkapellen. Tweelaags. Gaafheid, gevelwandwaarde. Hoek Burg. Schoonheytstraat. (foto 82)

Pag. -47 -

Brugstraat 73

Woonhuis (hoekhuis) Woonhuis

ca. 1910

Hardstenen plint. Grijze en oranje strengpers. Fries met ornamenten. Vernieuwde voordeur en vensters. Balkon. Plat dak met schilden. Kruispan. Gootlijst met consoles. Fries met mozaïekversiering. Tweelaags. Gaafheid, gevelwandwaarde. Naastliggende nummers 75;77 ook gevelwandwaarde. (foto 83)

Brugstraat 79

Herenhuis; Tandartspraktijk ca. 1905

Neorenaissance

Natuur (hard) stenen plint, machinale baksteen. Houten erker, originele T-vensters eerste verdieping met stucornamenten in boogtrommels, balkon. Originele rolluiken. Plat dak, schild met kruispan, gootlijst om spitse topgevel. Consoles. Makelaar. Haak met oog aan erker: meubel hijsapparaat Tweelaags, 3 traveeën. Gevelwandwaarde. Stucreliëfs Neo-François I stijl Nummer 81 ook gevelwandwaarde. (foto 84)

Bulkenaarsestraat 12

Boerderij ca. 1910

Machinale baksteen. Gepleisterde banden. Plint. Hardstenen dorpels. Houten rolluiken. Originele voordeur. Kleine roedeverdeling vensters zijgevel. Mansardedak, Tuile du Nord. Gootlijst met klossen. Eenlaags, 5 traveeën. Gaaf in detaillering, waarde door ligging en functie. steen ornarnentiek met rozet of knop. (foto 85, 8G)

Burgerhoutsestraat 8

Woonhuis 1880

Eclecticisme

Baksteen, gepleisterde speklagen en basement. Stucomlijsting en kuiven. Natuurstenen dorpels. Paneeldeur. Kleine vensters onder goot. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Anderhalflaags, 5 traveeën. Beeldondersteunend, voor Roosendaal karakteristieke mezzanine verdieping. Erachter een tweetal schuren. Het lijkt of het geheel een sterk verbouwde boerderij is, verstedelijkte architectuur. (foto 87)

Burgerhoutsestraat 12

Mariahove + bijschuur Villa Muziekschool 1900

Historiserend met kasteelelementen

Baksteen. Speklagen zwart-grijze strengperssteen. en natuurstenen decoraties. Portiek. Twee paneeldeuren met smeedijzeren roosters. Erker met kantelen. Kelder in basement. Samengesteld dak. Bitumen. Diverse roosters,

Pag.-48 -

smeedijzer voor vensters zijgevel. Achteraanbouw plat dak, hek-balkon/terras (jonger). Park, liguster (in barokvormen geknipt in Franse stijl). Diverse bomen, vijver. Achter: Engelse aanleg. Voormalige villatuin. Fabrikantenvilla J. van Gilse. Historische waarde. (foto 88, 89)

Burgerhoutsestraat 24; 24A

Winkel; Bovenwoning

1910

Elementen van geometrische Jugendstil

Rode strengperssteen. Horizontale banden in witte strengperssteen. Natuurstenen basement. Metalen lateien met rozetten begane grond. Ondermeer openslaande vensters. Diep portiek, betegeld. Plat dak met omlopend schild. Asbestleien. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 90)

Burgerhoutsestraat 36; 38; 40; 42; 44; 46; 48; 50; 52

Arbeiderswoningen Woningen 1890

Baksteen / pleister. Schuiframen. Deuren vernieuwd ca. 1980. Dwars schilddak (per pand). Eenlaags, 4 traveeën. Karakteristieke lage bebouwing. (foto 91)

Burgerhoutsestraat 88; 90

Twee woonhuizen Twee woonhuizen 1890

Baksteen, gepleisterd basement. Hardsteen vensterdorpels. Rechte steekankers. Schuifvensters. Deuren uit jaren dertig. Schilddak. Oud Hollandse dakpan. Beeldondersteunende eenvoudige architectuur. (foto 92)

Burgerhoutsestraat 1

Woonhuis 1910

Eclecticisme

Baksteen, mozaïek in boogvelden/tussen verdiepingen. Vrijstaand. Natuurstenen basement. Paneeldeur, smeedwerk in Art Nouveau. Natuurstenen venster. T-vensters. Schilddak, verbeterde Hollandse pan. Tweelaags, 3 traveeën. Gaaf, in hoge mate beeldondersteunend. (foto 93)

Burgerhoutsestraat 3

Woonhuis 1900

Chaletstijl

Gepleisterd. Erker. Speklagen in rode strengperssteen. Rooster smeedijzer. Schuiframen. Zadeldak, kruispan. Overstek, spits, lei (met siersmeedijzer) Tweelaags, beeldbepalend, gaaf. Inscriptie "Rust Roest" binnenzijde balkonconsoles. (foto 94)

Pag. 49

Burgerhoutsestraat 5

Woonhuis 1880

Eclecticisme

Baksteen. Natuurstenen basement. Vrijstaand. Stucwerkomlijsting met kuiven, consoles onder natuurstenen dorpel. Schuifvensters. Plat, omlopend dakschild, kruispannen. Tweelaags, 3 traveeën. Beleidsondersteunend, gaaf in

detaillering.

(foto 95)

Burgerhoutsestraat 7

Woonhuis

1905

Neorenaissance elementen

Baksteen, Basement natuursteen en pleisterwerk. Hoekpilaster links. Pilasteromlijsting, bakstenen mozaïek in boogvelden. Zadeldak, kruispan. Achteraanbouw met plat dak. Eenlaags, drie traveeën. Beeldondersteunend, gaaf. ," (foto 96)

Burgerhoutsestraat 9

Woonhuis 1900

Elementen van Neorenaissance

Baksteen. Speklagen. Muizentandlijstje en gootklosjes met diamantkopje. Erker van hout. Plint hardsteen. T-vensters. Begane grond vensters doorgebroken tot een groot raam. Zadeldak met asbestleien. Achterste stuk plat dak. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 97)

Burgerhoutsestraat 27A; B; C

Drie woonhuizen Drie woonhuizen

1925-'30

Baksteen, twee lagen. Balkon met balustrade. Bovenlichten erkers glas-in-lood. Paneeldeuren. Plat dak. Smeedijzeren tuinhek. Tuin, Tweelaags, 6 traveeën. Beeldondersteunend.

(foto 98)

Burgerhoutsestraat 29

Woonhuis 1915

Gepleisterd met schijnvoegen. Schuifvensters met onderluiken. Bovenlichten glas-in-lood. Mansardedak. Kruispannen. Windveer, makelaar. Smeedijzeren tuinhek. Tuinhek Beeldondersteunend. (foto 99)

Burgerhoutsestraat 29A; B; C

Drie woonhuizen Drie woonhuizen 1930

Elementen Haagse School

Tweelaags baksteen, rollagen. Erkers begane grond. Plat dak windveerpannen. Tuin. Tweelaags. Beeldondersteunend. (foto 100)

Pag.-50 -

Burgerhoutsestraat 49

Woonhuis Woonhuis 1910

Baksteen. Vrijstaand. Gepleisterd/natuurstenen basement. Gepleisterde lijst. Bovenlichten deur glas-in-lood. Schuifvensters. Schilddak, oud Hollandse pan. Beeldondersteunend, opvallend door mezzaninoverdieping. (foto 101)

Burgerhoutsestraat 51

Woonhuis Kantoor houthandel 1920

Art Deco

Baksteen. Natuurstenen basement. Bovenlichten glas-in-lood. Oorspronkelijke deur. Schilddak verbeterde Hollandse pan. Cultuurhistorisch van waarde, gaaf in detaillering.

(foto 102)

Burgerhoutsestraat 91; 93

Dubbel woonhuis Woonhuis;Deel bakkerij 1925

Art Deco

Baksteen. Decoratie in natuursteen. Onder meer schuifvensters met glas-in-lood. Alleen de roede-indeling van bovenlicht deur 93 is origineel. Deuren vernieuwd. Zadeldak. Asbestleien op 91. 93 ruberoid. Gevelwandwaarde. Architectonisch behorend bij de bakkerij st. Josephstraat 1.

(foto 205)

Commandobaan 4, Engelbrecht Van Nassaukazerne Kazerne Kazerne Marlet, J.J. 1938-'39

Nieuwe Bouwen

Geelbruine baksteen. beton. Stalen kozijnen en roeden, rechthoekige vorm en enkele ronde ramen. Deuren: a-symmetrische roede-indeling met glas en staal. Plat dak. Onder meer berken. Cultuurhistorisch waardevol. Vrijwel alle objecten staan gegroepeerd rond het hoofdgebouw in U-vorm, tezamen een rechthoekige hof vormend. Het geheel is volstrekt planmatig van opzet. (foto 103, 104)

Damastberg 110

Schuur met langsdeel Schuur met langsdeel ca. 1890

Handvorm (veldoven) steen, deels machinale baksteen. Deels houten betimmering. Twee langsdelen. Wolfdak, riet gedekt. Behorende bij weinig gave boerderij XXb-c. Berkenhaag, walnoot rond oorspronkelijke percelering. Cultuurhistorisch van waarde, gaaf en karakteristiek. (foto 105)

Pag. 51

Damstraat 2

De Bruin Kantoorboekenfabriek

Boekbinderij van L. de Bruijn 1902

Machinale baksteen, gepleisterde plint en banden. Muizentand langs gootlijst. Alle zesruiters, deels origineel. Nieuwe toegangsdeuren. Deels zadeldakkruispan (gesmoord). Deels plat dak. Gootlijst. Tweelaags. Functie. Gaafheid, gevelwandwaarde. Gevelsteen uitbreiding 1912. Uitbreiding plat dak. Kantoorboekenfabriek hoek Burgerhoutsestraat. (foto 106)

Damstraat 12

Woonhuis 1905

Neorenaissance

Oranje verblendsteen, hardstenen plint. Gele verblendsteen voor decoratie, Deur modern. Schuifvensters met rolluiken (hout). Zadeldak, topgevel met trappen, zeer dunne Tuile du Nord. Gootlijst op consoles. Eenlaags. Gaaf.

Gevelwandwaarde. (foto 107)

Damstraat 14; 16

Woonhuis met bovenwoning

1905

Neorenaissance

Machinale baksteen, bepleisterde plint, banden en fries. Topgevel in- en uitzwenkend. Originele T-vensters, paneelvoordeuren met smeedijzeren rooster. Erker, balkon. Samengesteld dak, gesmoorde oud Hollandse pan. Gootlijst. Tweelaags. Gaafheid, gevelwandwaarde. (foto 108)

Damstraat 38

Woonhuis 1900

Chaletstijlelementen

Zandkorrelige lichte witte cementsteen. Rode verblendsteen, donkergrijs. Bovenlichten glas-in-lood. Jaren dertig deur. Zadeldak, zwarte kruispannen. Beeldbepalend als hoekpand. (foto 109)

Damstraat 40

Woonhuis ca. 1905

Elementen Chaletstijl

Machinale baksteen in diverse kleuren. Hardstenen plint. T-vensters en Tweeruitsvensters onder hoefijzerbogen, paneeldeuren. Samengesteld dak met asbest leien en kruispannen, terracotta crête, pirons. Bakstenen muur met bekroning van pijnappel en gekanteelde rand. Gaaf in detaillering. Markante hoekoplossing. Zie ook Wilhelminastraat 1A. (foto 110)

Pag. 52

Damstraat 33

Woonhuis

1905

Machinale baksteen, hardstenen plintdorpels. Bepleisterde banden. Originele voordeur met gietijzeren rooster. Mezzanine-achtige vensters eerste etage. Schilddak. Gesmoorde kruispan, gootlijst. Tweelaags, 3 traveeën. Gevelwandwaarde, mezzanineverdieping. Opbouw eerste etage zeer laag. (foto 111)

Damstraat 41

Woonhuis Horeca ca. 1900

Wit geschilderde baksteen, gepleisterde plint. Moderne ramen met roedeverdeling. Zadeldak, gesmoorde Hollandse pan. Eenlaags, gevelwandwaarde. Tussen verdiepingen overgeschilderde ornamentale lijst (foto 112)

Damstraat 43 "., Woonhuis ca. 1910

Machinale baksteen. Banden in bogen van gele en rode strengperssteen. Hardstenen plint en dorpels. Originele paneeldeur met smeedijzeren roosters. T-schuifvensters begane grond. Schilddak, kruispan. Gootlijst, fries met strengpers-schoonmetselwerk. Tweelaags, 3 traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 113)

Damstraat 47

Woonhuis 1900

Neorenaissance

Bruine baksteen. Bepleisterde plint, pilasters en banden in oculus. Schuifvensters. Vernieuwde paneeldeuren. Wolfs/zadeldak. Zwarte Hollandse dakpannen. Eenlaags. Beeldbepalend, gaaf belangrijk als hoekpand. (foto 114)

Dominéstraat 1; 3

Le Printemps

Dubbel woonhuis; Kantoor; Warenhuis Vergouwen, M. 1902

Gele en grijze baksteen. Natuurstenen plint en omlijstingen. Banden. Pui, natuursteen vernieuwd. Originele T-vensters, voordeuromlijstingen. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Rijke gootlijst, klossen. Tweelaags, 6 traveeën. Zie ook blz. 118-119 van:"Markt Noordzijde", opdrachtgever P. Rassers. Gaaf in detaillering, arch. waarde. Rijke stucdecoraties met haan en driemaster boven vensters eerste verdieping. Het wapen van Parijs, een scheepje op de Seine en het wapen van Frankrijk. (foto 115)

Pag. -53 -

Dominéstraat 9; 11

Pastorie Woonhuis

1889

Hardstenen basement. Smeedijzeren sierankers. Cordons van grijze steen. Oorspronkelijke deuren in portiek. Schuiframen. Segmentbogen met boogvulling. Afgeknot schilddak. Kruispannen gesmoord. Dakkapellen met pinakels en aanzetstenen met voluten. Zijdeur met poort tussen 11 en 13 (hoort bij 13). Tweelaags, 6 traveeën. Cultuurhistorische waarde, gaaf in detaillering. Zie ook: blz. 122-123 van :"Markt Noordzijde". Opdrachtgever: Kerkbestuur Hervormde Gemeente. (foto 116)

Dominéstraat 13; 15

Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis 1889 (13);1890 (15)

Gepleisterd, met schijnvoegen begane grond. Hardstenen plint. Moderne kozijnen. stuc-omlijsting met kuiven en classicistische motieven. Deur met gietijzer. Schilddaken, oud Hollandse pan. Rijke gootlijst met klossen. Tweelaags, 6 traveeën. Gevelwandwaarde, past in de travee-ritmiek van de andere panden. Zie ook: blz. 125-127 van: "Markt-Noordzijde". Opdrachtgever nr 13,15: J. Timmermans. (foto 117)

Dominéstraat 19

Woonhuis Bruijn, A. de 1900

Baksteen, machinaal. Cordons van rode en grijze strengperssteen, idem siermetselwerk. Profiel stenen in daklijn. Zijdeur. Schuiframen, waarschijnlijk T-ramen geweest. Hardstenen onderdorpel. Schilddak. Rode Hollandse pannen. Onderkelderd. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend Zie ook: blz. 130 "Markt, Noordzijde". Opdrachtgever A. Kuijpers. (foto 118)

Dominéstraat 21

Bedrijfspand; Pakhuis; Kantoor Overveld, F. van 1909

Machinale baksteen, hardstenen dorpels en H-profielbalken. Natuurstenen plint. Originele inrijpoorten (dubbel) op begane grond. Met bovenlichten Schilddak, verbeterde Hollandse pan. Gootlijst met segmentboogfries. Gaafheid, functie, gevelwandwaarde. Drielaags pakhuis: Geleding met boogfries. Zie ook: "Markt Noordzijde", opdrachtgever P. Straasheijn in 1900, 1909, Gebr. van Wely. (foto 119)

Dorpsstraat 4

Villa ca. 1930

Machinale baksteen. Betonnen luifel, houten overstekken. Erkerramen met glas-in-lood. Paneeldeur. Samengesteld dak, Romaanse pannen. Gootlijst.

Pag. 54 -

Gaafheid. Smalle hoge schoorsteen, deels later opgemetseld. (foto 120)

Dorpsstraat 12

Woonhuis 1915

Baksteen. Gepleisterde speklagen en basement. Houten rolluiken. Originele paneeldeur. Zadeldak, opnieuw verbeterde Hollandse pan. Baksteenlijst, klimmend fries tegen zijgevel. (foto 121)

Dorpsstraat 26

Deel van molencomplex Molenaarswoning Woonhuis Wijngaart, Joh. van de ca. 1910

Strengperssteen rood. Dubbele korfbogen. Cordons van handvormsteen. Cement of terracotta klossen. Deur van later datum (Expressionistische elementen) Zadeldak. Kruispannen (nieuwe dakramen). " (foto 122)

Dorpsstraat 26

Bergkorenmolen Buiten gebruik 1852-1853

Beltmolen, baksteen. Met bijgebouwen en woonhuis. Dakleer. Houten kap. De molen heeft rietwieken, genoemd naar molenmaker Riet uit Goes. Functie, cultuurhistorische waarde, beeldbepalend. Zie ook: blz. 19:'Dorpskern Nispen Oostzijde'. Gerestaureerd in '78-'79. Rijksmonument. (foto 123)

Dorpsstraat 50

Dorpswoning

Dorpshuis. Cement- of terracotta klossen. Pleisterwerk met schijnvoegen. Kuiven in profiellijsten, segmentbogen. Zadeldak rode Hollandse pannen. (foto 124)

Dorpsstraat 9

Woonhuis met wagenmakerij Woonhuis Verhoeven, J. 1905

Handgevormd baksteen. Grote deur opzij. Zadeldak-langs. Geglazuurde Hollandse pannen. Schuur, nieuw huis achter. Voortuin. Beeldondersteunende functie. Zie ook: blz. 29 van: Dorpskern Nispen Oostzijde. Opdrachtgever: A. Verhoeven. (foto 125)

Dorpsstraat 25 (voorheen)

Graanpakhuis Granen-meststofhandel Bennebroek, H. 1915

Handgevormd baksteen (Belgisch formaat). Grote bedrijfsdeur aan straatkant Zadeldak dwars. Blauwe Tuiles du Nord. Zie ook blz. 38-39 van: 'Dorpskern Nispen Oostzijde'. Opdrachtgever J. Loos. Hoort bij nr. 27. (foto 126)

Pag. -55 -

Dorpsstraat 27

Woonhuis Bennebroek, H.

1906

Baksteen. Gepleisterd basement. Bewerkte sluitstenen (fruit, bladmotieven). Zadeldak, Tuile du Nord. Dwarsschuur onder zadeldak, smal gangetje met huis verbonden. Gietijzeren roostertjes in basement. Cultuurhistorische waarde. Zie ook blz. 38-39 van: Dorpskern Nispen-Oostzijde. Opdrachtgever: J. Loos. Hoort bij voorheen nr. 25. (foto 127)

Dorpsstraat 39

Woonhuis 1924

Baksteen, gepleisterde plint en zijgevel. Houten rolluiken. Zadeldak, golfpan. Schuur, evenwijdig aan straat tegen huis aangebouwd. Baksteen, zadeldak. Dwarsschuur, vrijstaand, zadeldak. Rest muur met ezelsrug. Zie ook: blz. 31 van: 'Dorpskern Nispen Oostzijde'. (foto 128, 129)

Dorpsstraat 53; 55

Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis 1933

Machinale baksteen met tandlijst. Ramen en deuren vernieuwd, plaats behouden. Deuren in portiek. Mansardedak, dakpannen. Documentatie. Zie ook: blz. 61 van: 'Dorpskern Nispen Oostzijde'.

(foto 130)

Dorpsstraat 71; 71A Huize Moerendaal

School (meisjes / naai / bewaar); Klooster (St. Antonius gesticht) School Sturm, F. 1926

Baksteen. Vernieuwde vensters. Lateien van grof grind. Met oorspronkelijke glas-in-lood. Zadeldak, lei. Dakkapellen met pirons. Zij aanbouw onder schilddak 'de Linde'. Sierhek + stoeppalen. Linde. Zie ook blz. 72-76

van: 'Dorpskern Nispen Oostzijde'. In 'Kunstzinninge objecten' blz. 101 is er sprake van een beeld van St. Antonius uit 1925 uit 1923 staande in een nis.

(foto 131)

Engelselaan 2;4;6;8;10;12;14;16 1;3;5;7;9;11;13

"Oostenrijkse" noodwoningen Woonhuizen ca. 1946

Hout. Enkele wit geschilderd, meestal bruin. Kleine vensters, voordeur voorgevel. Meestal vernieuwd, zelden vergroot. Zadeldak, verbeterde Hollandse pannen. Kleine dakkapellen. Flinke tuinen. Iepen langs straat. Ligusterhagen, coniferen. Historische waarde, planmatige opzet. Oostenrijkse of Finse noodwoningen, zeer kort na de oorlog gebouwd. Ook: Canadeselaan 2-16 (acht objecten, identiek). (foto 132)

Pag. 56

Flintdijk 66

Woonhuis; Boerderij volgens bewoner tot 1975; Scouting Irene ca. 1900

Woonhuis handvorm rode baksteen (IJsselformaat). Achterkant: gele baksteen. Waalformaat. Schuifvensters met luiken. Zadeldak cementleien. Achter

opnieuw verbeterde Hollandse pannen. Twee meter hoge beukenhaag/ gras, klimop. Cultuurhistorisch waardevol. Voorgevel achtergebouw getrapte baksteendecoratie met oculus. Dit geheel hoort bij de oude structuurnaam: Kortendijk. (foto 133)

Fortuinstraat 27; 29; 31

Drie woonhuizen Drie woonhuizen

1930

Elementen Haagse School

Machinale baksteen. Hoog opgemetselde schoorsteen met geornamenteerde motieven. Driehoekige markante vensters origineel. Laddervenster. Loggia boven: met moderne vensters. Plat dak. Dak loggia met overstek. Tweelaags. Architectonisch opvallende, beeldondersteunende bebouwing. In Fortuinstraat gelede bakstenen tuinmuur van Villa Van Gilse. Vergelijkbare doch in slechte staat bewaarde panden treft men aan in de Hendrik Gerard Dirckxstraat 42-50. (foto 134)

Gastelseweg 1

Garage 1922

Amsterdamse School

Baksteen (bruin). Zijgevel ouder. Stalen balken met rozet. Twee grote openslaande deuren, gepotdekseld hout kraaldelen. Plat schilddak. Houten goot met gootklossen. Rode asbestleien en zwarte asbestleien. Functie, beeldondersteunend door hoeklocatie. (foto 135)

Gezellelaan ong.,De Hoop

Standerdmolen (korenmolen) Buiten bedrijf ca. 1684 (1484)

Hout. Kap hout met dakleer. Eikenhouten schaliën. Beukenhaag. Cultuurhistorisch waardevol. Zie ook: blz. 7 van: 'Historische Kern'. De

molen is in 1967 van de Bredaseweg verplaatst naar de Gezellelaan. Zie ook: blz. 498-499 van: De Brabantse molens: 1684 wordt hier als oudste datum genoemd. Rijksmonument. (foto 136)

Pag. -57

Gilselaan, van (foto 137)

Gilselaan, van 2

Woonhuis ca. 1920

Neorenaissance

Tuitgevel. Baksteen machinaal. Rood en geel en grijs siermetselwerk. Hardstenen gevelrand, cordons, plint. T-ramen. Deur met gietijzeren rooster. Segmentbogen. Zadeldak kruispannen. Eenvoudig smeedijzeren spijltjeshek. Voortuin. Eenlaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend, gaaf. (foto 138)

Gilselaan, van 8

Woonhuis 1905

Roodbruine baksteen. Gele verblendsteen. Decoratie. Hardsteen drempel, vensterbanken. Ondermeer schuifvensters met velling afgewerkt. Zeer fraaie Jugendstilachtige deur. Mansardedak. Màasdekking leien. Moderne hekwerken, ijzeren buiswerk en baksteen. Voortuin. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 139)

Gilselaan, van 10

Woonhuis ca. 1920

Overgangsstijl

Machinale baksteen. Rood en geel. Betonnen dakrand. Dorpels en plint handsteen. Vier uitgemetselde pilasters. Schuiframen en openslaande ramen. Bovenlichten met roede-indeling. Plat dak en dak met plat. IJzeren hekwerk (spijltjes). Voortuin. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 140)

Gilselaan, van 14

Woonhuis 1905

Chaletstijl / Jugendstil

Bruine baksteen, hardsteen. Schuifvensters met bovenlicht, 2 x 5 ruiten. Oorspronkelijke paneeldeur met kussens en smeedwerkroeden. Mansardedak. Goot, windveer en dergelijke mooi gesneden. Zwarte asbestleien. Balkonhekwerk smeedijzer. Voortuin. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 141)

Gilselaan, van 16

Woonhuis ca. 1920

Overgangsarchitectuur

Machinale baksteen. Hardstenen dorpels. Vier uitgemetselde pilasters Balustrade betonnen afwerking. Plat dak. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 142)

Pag. 58 -

Gilselaan, van 24

Woonhuis

1925

Overgangsarchitectuur

Fronton. Verticaal gemetselde plint. Donkerder steen. Bovenlichten glas-in-lood. Schuiframen. Portaal met glas-in-lood lichten. Plat dak. Balkon. Smeedijzeren hek (spijltjes). Kleine coniferen, verder grindtegels, Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 143, 144)

Gilselaan, van 30

Woonhuis 1925

Amsterdamse School / Nieuwe Zakelijkheid

Paarsbruine baksteen en gele baksteen. Uitstekende betonnen lateien. Paneeldeur met klein driehoekraampje. Tweelaags, 2 traveeën. Beeldondersteunend.

(foto 145)

Gilselaan, van 34

Woonhuis ca. 1920

Amsterdamse School

Machinale baksteen en strekken van ruw afgewerkte baksteen. Betonnen randen. Plint van klinkers. Glas-in-lood bovenlichten. Plat dak. Voortuin, Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. Sterk asymmetrische gevel. (foto 146)

Gilselaan, van 50

Woonhuis ca. 1920

Overgangsarchitectuur

Machinale baksteen. Plint met siermetselwerk van groter formaat. Puntgevel met flauwe helling. Portaal met glas-in-lood bovenlicht, glas-in-lood zijlichten. Glas-in-lood bovenlichten in ramen. Plat dak. Smeedijzeren hek (spijltjes). Voortuin. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 147)

Gilselaan, van 52

Woonhuis ca. 1910

Cementsteen. Siercordons. Rode baksteen en gele strengperssteen. Boogvulling cement en baksteen. Trapgevel met rondnis. T-ramen met roede indeling. Hardstenen dorpels. Sierboog roeden. Zadeldak kruispan. Onderkelderd. Smeedijzeren hek. Voortuin. Eenlaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend, gaaf. (foto 148)

Gilselaan, van 55; 58

Woonhuis ca. 1920

Baksteen en gekleurde baksteen. Speklagen. Houten gootlijst met klosjes. Raam en deur openingen met ijzeren lateien met rozetten. Mansardedak

Pag. -59

(asbestleien) . Nummer 66 met windveerpannen. Voortuin. Eenlaags.

Beleidsondersteunend. (foto 149)

Gilselaan, van 78

Woonhuis

ca. 1910

Machinale baksteen. Grijze en gele steen in sierdeel. Trapgevel met

hands tenen pinakel. Muurankers op zijgevel. Openslaande ramen eerste verdieping. Schuiframen. Bewerkte deur uit bouwtijd. Zadeldak. Blauwe kruispannen. Onderkelderd. Voortuin. Smeedijzeren hek (spijltjes). Eenlaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 150)

Gilselaan, van 80; 82; 84

Woonhuizen 1910

Machinale baksteen. Siermetselwerk met afwisselend gele strengperssteen, hardstenen raamdorpels. Imitatie metselwerk plint. T-schuiframen, deels vernieuwd. Dakkapellen met plint. Dak met plat. Rode asbestleien. smeedijzeren hek (spijltjes). Tuin. Eenlaags. Beeldondersteunend. (foto 151)

Gilselaan, van 88

Woonhuis

ca. 1920

Betonnen dakranden. strengperssteen. Hardstenen dorpels. Ramen vernieuwd.

Deur (uit bouwtijd) bewerkt, met dubbel gietijzeren rooster met Art Nouveau elementen. Neo-Barokke segmentboogvulling met gapers. Mansardedak dwars op straat. Onderkelderd. Voortuin met gazon. Eenlaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend.

(foto 152)

Gilselaan, van 90

Woonhuis

1911

Rode baksteen, gele en grijze verblendsteen als decoratie. Baksteen vensterbank, drempel. Schuifvensters met vulling. Zadeldak. Zwarte verbeterde Hollandse dakpan. Grote berk in voortuin. Eenlaags, 3 traveeën.

Vooral vanwege jaartal en beeldondersteunend. Gevelsteen B. de Prester 25-3-1911. (foto 153)

Gilselaan, van 94

Woonhuis ca. 1920

Overgangsarchitectuur

Strengperssteen. Rood, geel, grijs. Hardstenen dorpel. Imitatiemetselwerk plint pleisterwerk. Hardstenen pinakels. Deur met rondroeden uit de

bouwtijd. Schuiframen. Openslaande ramen. Mansardedak, dwars. Blauwe kruispannen. Onderkelderd. Voortuin. Eenlaags, 3 traveeën.

Beeldondersteunend. (foto 154)

Pag. 60 -

Gilselaan, van 1 (Hoek Ommegangstraat) Woonhuis Woonhuis 1910

Baksteen (nu wit geverfd). Baksteendecoratie is zichtbaar in de woning. T-vensters. Plat schilddak. Gesneden dakrand. Asbestleien. Smeedijzeren bekroningen. Eenvoudig hekwerk. Allerlei coniferen. Tweelaags. Beeldbepalend hoekpand, stedebouwkundig waardevol. (foto 155)

Gilselaan, van 3

Woonhuis 1900

Grijze cementsteen en bruin-rode cementsteen. Eerste verdieping genuanceerd bruin strekkenverband. Schuifvensters rondboog. Vier ruiten met toog. Paneeldeur. Plat dak (lijstgevel). Eenvoudig smeedijzer spijltjeshek. Klimop, voortuin. Jonge snoeilindes. Tweelaags, 4 traveeën. Beeldondersteunend.

(foto 156) ~.,

Gilselaan, van 5

Woonhuis 1900

Neo-Renaissance

Rode strengperssteen. Hardstenen cordons en hoekstenen. Trapgevel met twee boogramen. Geel en grijs siermetselwerk. Schuiframen vernieuwd. Segmentbogen met boogvulling. Dak met plat. Bitumen tegels nieuw. Aangebouwd nieuwe garage. Jonge wilgen, vuurdoorn. Beeldondersteunend. Eenlaags,3 traveeën. (foto 157)

Gilselaan, van 45; 47

Woonhuis Woonhuis;Verhuizingsbedrijf 1900

Chalet/Jugendstil invloed

Grijze cementsteen, rode decoratieve baksteen. Bakstenen vensterbanken en onderdelen. Rondboog-vensters en T-vensters. Schilddak met plat. Nummer 47 heeft nog de gesneden daklijst. Rode asbestleien. IJzeren spijltjeshek. Ligusterhaag. Eenlaags. Pand belangrijk als beëindiging straat met hoektoren, zoals no. 1. Pand correspondeert met apotheek. Beeldbepalend. (foto 158, 159)

Gilselaan, van 49

Woonhuis Apotheek 1900

Chalet en Jugendstil invloed

Wit gepleisterd en geschilderd (niet van oorsprong). Toren: grijs cement steen. Gele en rode variant. Begane grond vernieuwd. Schilddak met plat. Gesneden dakramen. Rode asbestleien. Tussen deze twee huizen ligt het Knipplein, een plantsoen uit 1935 van Bijhouwer met o.m. hoge taxus, hulst, essen en magnolia. Zie van Gilselaan 45-47. Eenlaags. Beeldbepalend. (foto 160)

Pag. 61

Gilselaan, van 51; 53

St. Joseph Klooster

Klooster met schoolgebouw School (leegstaand);Klooster 1910

Neorenaissance (elementen Neo-Gotiek)

Roodbruine baksteen, grijze, gele en rode baksteen. Hardsteen, zandsteen. Zesruits vensters (openslaand). Paneeldeuren, vernieuwde roosters. Zadeldak. Op dakkapel zinken piron en houten diamantkopjes motief. Zwarte asbestleien. Omheining in baksteen met rondijzerbuis jaren '50. Gazon, vier meter hoge hulst. Slangenden en andere coniferen. Beeldbepalend, is de as van de St. Josephstraat. Typering: naar de Van Gilselaan een axiaal geplaatste symmetrische gevel, waarvan de as op de st. Josephstraat staat, met een lange vleugel aan het Knipplein. Beeld St. Joseph (1910) tegen de voorgevel van pand Knipplein 3. (foto 161, 162)

Grensstraat 2, 't Loos (windwijzer)

Langgevelboerderij 1902/1893

Streekeigen Woongedeelte gepleisterd. Machinale baksteen. Boerderij muizentand. Sieromlijsting deur. T-vensters. Zadeldak, verbeterde Hollandse pannen. Ernaast: Langsdeelschuur. Machinale baksteen. Wolfsdak (golfplaat). Achter: schuur onder zadeldak / windveer makelaar. Erf met beuken en ligusterhaag. Eenlaags. Vanwege ligging en gave detaillering. (foto 163, 164)

Grensstraat 18; 17

Woonhuis 1910

Gepleisterd. Baksteendecoratie. Latei/metaal boven deur/venster nummer 18. Zadeldak, Tuiles du Nord. Smeedijzeren deurrooster. Schuur onder zadeldak. Snoeilinden. Eenlaags, 5 traveeën. Opvallend qua architectuur, nabij grensstreek met België. Geplaveid in kasseien. (foto 165)

Grensstraat 26

Woonhuis 1915

Baksteen. Muizentand. Zesruits vensters. Zadeldak, muldenpan. Schuur onder zadeldak. Eenlaags, 5 traveeën. Ligging. Aan spoorlijn, nabij grens met België.

(foto 166)

Groenstraat 25

Arbeiderswoning Woonhuis

1922

Bruine baksteen. Kunststenen ornament. Vierkante gele glas ruitjes. Mansardedak. Goot met houten klosjes met diamantkopje. Zwarte kruispannen Karakteristiek voorbeeld van een straatwand met woningen met portiek. Mogelijk is de opdrachtgever "Ons Ideaal" geweest, dan ca. 1922. (foto 167)

Pag. 62

Hartplein, H 29

Kerk; Pastorie Kerk; pastorie Granpre Moliere, M.

1935-'36

Delftse School

Bruine baksteen en natuursteen. Paneeldeuren met diagonaal ingezette planken. Pastorieramen metalen roeden. Rondboog met rechthoekige glas-in-lood ruitjes. Zadeldak. Opnieuw verbeterde zwarte Hollandse dakpannen. Zeskantige absis. Zijbeuken hebben ook zadeldak. Koperen H. Hartbeeld van J. Brom. Berken(ll), groot gazon. Beeldbepalend, architectonisch van belang. Rechts voor het kerkgebouw H. Hartbeeld met naam: VIC SPRENKELS. Dit beeld dateert uit 1921, is van zandsteen. Victor Sprenkels werkte bij de kunstwerkplaats Cuijpers. (foto 168, 169, 170)

Hellemonsstraat, rector 1; 3

Klooster, kapel, basisschool Klooster, kapel, basisschool Heilig Hart (nr. 3)

ca. 1938

Delftse School

Baksteen. Hoogreliëf kruisiging in zandsteen, geleverd door J. Cuijpers, 1938. Negenruits vensters met en zonder bovenlicht. Zadeldak. Opnieuw verbeterde Hollandse dakpan. Groen, rood gekleurd. Baksteen. Rhododendrons, gras. Grootschalig complex, ook H. Hartplein en Lorentzstraat. Beeldbepalend.

(foto 171, 172)

Hendrikstraat 22; 24

Opslag / fabricage loodsen

1910

Machinale baksteen. Dubbele inrijpoorten, met gemetselde korfboog en

ijzeren balkoverspanning. Zadeldaken. Verbeterde Hollandse pan, Asbestleien en dakpannen. Functie, cultuurhistorisch waardevol. (foto 173)

Heybeeksestraat 30

Koningin van de Vrede Kapel

ca. 1943-'45

Traditionalisme

Baksteen. Zeshoek. Glas-in-lood. Spits met leien. Pilaren met betonnen granaatappel. Smeedijzeren hek. Trapsgewijze aflopende muur met ezelsrug, Treur-iep. Cultuurhistorische waarde beeldbepalend, markant gesitueerd. (foto 174)

Pag. -63

Heyptstraat, dr 10; 12; 14; 16; 18; 20; 22; 24; 26; 28; 30; 32; 34

Heyptstraat, dr 25; 27; 29; 31; 33; 35; 37; 39; 41; 43

Woningen

1949

Delftse School

Machinale baksteen. Voordeur met bovenlicht. Vernieuwde kozijnen. Zadeldak, betonpan. Dakkapel. Eigen voortuintje en achterplaats met schuurtje. Voortuin: beukenhaag. Gerenoveerd. Eenlaags. (foto 175)

Hoekstraat 1

I Langgevelboerderij 1910

Handvormbaksteen woonhuisgedeelte. Machinale steen bedrijfsgedeelte. Woonhuis: gemoderniseerd. Samengesteld dak, riet gedekt. Erf met jonge beplanting. Ligusterhaag, berk. Redelijk gaaf, speelt belangrijke rol in straatbeeld. (foto 176)

Hoekstraat 3

Bedrijfsaanbouw boerderij met langsdeel Bedrijfsaanbouw boerderij met (langgeveltype) met langsdeel ca. 1810

Machinale baksteen. Houten betimmering. Hooideur. Dwars en langsdeel. Samengesteld dak, rieten kap. Het schuine gedeelte dateert uit ca. 1810. Ligusterhaag, berken. Cultuurhistorische waarde, ligging. (foto 177)

Hofstraat 6; 8

Woonhuizen 1927

Invloed Amsterdamse School

Bruine baksteen. Ingebouwd driezijdig erker-raam. Eerste verdieping smalle hoge ramen met houten bloembakken. Plat dak. Tweelaags. Gaaf, oorspronkelijke eiken deuren en glas-in-lood. Zijgevel met schietankers, andere baksteen en verblendsteen (strekken). (foto 178)

Hofstraat 44

Woonhuis ca. 1900

Voorgevel gepleisterd met schijnvoegen. Zijgevel baksteen en langs dakrand trapsgewijs gepleisterd. T-schuiframen. Natuurstenen vensterbank.

Paneeldeur met kussens. Zadeldak. Verbeterde zwarte Hollandse dakpan. Dakkapel asbest rode leitjes, zinken piron. Eenlaags. Een der weinige gepleisterde panden uit deze tijdsspanne. Beeldondersteunend gevelwandwaarde. (foto 179)

Pag. -64

Hofstraat 7

Woonhuis

1905

Neorenaissance

R9de baksteen. Baksteendecoratie in grijs en geel. Kunststedendecoraties als diamantkopjes en gebogen fronton als gevelafdekking. Speklagen hardsteen vensterdorpels. T-schuifvensters. Zadeldak. Zwarte kruispannen. Eenlaags.

(foto 180)

Hofstraat 43

Woonhuis 1905

Neorenaissance

Bruine baksteen, grijze en gele baksteendecoratie. Kunststeen ornament. Baksteen vensterbank. Diamantkopjes. Schuifvensters en T-openslaande vensters. Jaren '30 paneeldeur. Zwarte kruispannen. Zadeldak. Eenlaags. Vgl. Hofstraat nummer 7. ,\ (foto 181)

Hoogstraat 14

Woonhuis; Steenhouwerij Charles Petit Woonhuis 1908

Jugendstil

Rode verblendsteen. Houten gedecoreerde erker. Hardsteen, rijk gedecoreerd. Schuifvensters. Originele paneeldeur. Zadeldak. Kruispannen. Rechts van huis fraai hekwerk Jugendstil. Hek uit 1908 Joseph de Lepper. Tweelaags. 3 traveeën. Functie, gaafheid en architectonische waarde. (foto 182, 183)

Hoogstraat 30; 30A

Winkel; Woonhuis 1908

Jugendstil

Bruine baksteen. Grijze en gele ged. baksteen. Ged. hardstenen. T-vensters Kozijnen met velling. Schilddak. Zwarte kruispannen. Tweelaags. Beeldondersteunend. Gevelwandwaarde. (foto 184)

Hoogstraat 32

Winkel; Woonhuis Leegstaand 1905

Jugendstil

Gele, rode verblendsteen. Bewerkte ijzeren lateien. Gedecoreerde hardsteen Bricorna-steentjes. Bijpassende schoorsteen. Gefacetteerde ruitjes. Mansardedak. Gesneden daklijst en gootklossen. Kleine rode asbest en opnieuw verbeterde Hollandse dakpan. Eenlaags. Gaaf, mooi gedetailleerd pand.

(foto 185)

Pag. 65

Hoogstraat 90

Winkel; Woonhuis (Bakkerij)

1880-1905

Baksteen. Pleisterwerk op de begane grond. Hardstenen bewerkte plint. T-vensters, omlijsting met kuif. Zadeldak. Hollandse dakpan (rood). Tweelaags. Functie/cultuurhistorische waarde. De achterzijde loopt diep door, met aanbouwen voor de bakkerij en een grote tuin.

(foto 186)

Hoogstraat 110; 112 Op Honk (112)

Woning voor fabrikant van de stijfselfabriek Woning;Praktijk 1900

Neorenaissance

Bruine baksteen. Geel/grijze baksteendecoratie. Hardsteen. T-vensters. Paneelkussendeuren en gietijzeren rooster met kopjes. Zadeldak. Zwarte kruispannen, asbest leien en op koekoek leien. Bijpassend hekwerk. Gazon, grote den. Fluweelboom. Functie, ligging, cultuurhistorische en

architectonische waarde. \' \

(foto 187)

Hoogstraat 116; 116A

Woonhuis 1910

Bruine baksteen, gele, rode en grijze baksteendecoratie. T-vensters, Zadeldak. Kruispannen (zwart). Eenlaags. Beeldondersteunend.

(foto 188)

Hoogstraat 120

Woonhuis 1910

Bruine baksteen en gele en grijze baksteendecoratie. Vernieuwde schuifvensters. Vernieuwde jaren '30 deur. Zadeldak. Zwarte kruispannen. Beeldondersteunend. (foto 189)

Hoogstraat 29; 31

Winkel; Woonhuis 1927

Elementen van Amsterdamse School

Rode verblendsteen. Baksteen, begane grond groene tegels. Groot etalageraam tussen houten penanten. T-vensters boven. Mansardedak. Bewerkte houten gootklossen. Zwarte asbest tegels. Tweelaags. Gevelwandwaarde. (foto 190)

Hulsdonksestraat 14

Woonhuis

1910

Neorenaissance elementen

Machinale baksteen. Aanzetstenen met opus vermiculatum motief. Hardstenen plint. T-ramen. Bewerkte houten deur. Sluitsteen in segmentboog met diamantmotief. Schilddak. Blauwe kruispannen. Balkon met houten hek.

Pag. -66

Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (foto 191)

Hulsdonksestraat 44

Woonhuis ca. 1910

Machinale baksteen en gele strengperssteen. Hardstenen dorpels. Schuiframen, bovenlichten driedeling. Bovenraam met hoefijzerboog. Zadeldak blauwe kruispannen. Onderkelderd. Schoenschraper naast deur. Eenlaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend, gaaf, als voortzetting van 37-41 te beschouwen. (foto 192)

Hulsdonksestraat 56; 58; 60; 62

Woonhuizen Zanden, V. van de 1912

Elementen Chaletstijl "

Strengperssteen geel en rood. Hardstenen dorpels. Hardstenen plint met inleg van grijze steen. Franse deuren, halfrond getoogd. Dak met plat. Rode asbest leien. Balkons met gietijzeren hek. Smeedijzeren hek. Voortuin. Gevelwandwaarde, gaaf, architectonische waarde. Symmetrisch opgebouwd. Uitbouw in midden met verhoogd deel, uitkragende daketage. Torentjes op 2 hoeken.

(foto 193)

Hulsdonksestraat 31

Woonhuis 1906

Jugendstil invloed

Bruine baksteen, grijze baksteendecoratie. Penanten: Gedecoreerde

hands teen en lichtrode verblendsteen. Hardstenen lateien. Voordeur jaren dertig. Deuren rechts origineel. Houten goot met gedecoreerde gootlijst. Schilddak met plat. Dakpapier. Tweelaags, 3 traveeën. De steenbewerking lijkt sterk op het werk van Ch. Petit, fraai gedetailleerd. (foto 194)

Hulsdonksestraat 37; 39; 41

Woonhuis 1910

Baksteen. Schuifvensters. Eenlaags. Als geheel beeldondersteunend en ritmisch van opbouw. (foto 195)

Hulsdonksestraat 63

Woonhuis 1930

Invloeden Nieuwe Zakelijkheid

Bruine baksteen. Gedecoreerde betonnen lateien (overstekend). Vernieuwd. Plat dak. Rode windveerpannen. Tweelaags. Gevelwandwaarde. (foto 196)

Pag. -67

Hulsdonksestraat 69

Woonhuizen Leegstaand

Bruine baksteen. Witte cementsteen met grove toeslag. Blindnissen. Hardstenen plint. T-vensters. Vernieuwde deur. Schilddak met plat. Dit pand correspondeert met Hulsdonksestraat 71, dat nog de originele deurroosters heeft, maar verder sterk verbouwd is. N.B.: Tezamen met Hulsdonksestraat 62-56 aan de overzijde is dit een samenhangend stedenbouwkundig geheel. (foto 197, 198, 199)

Hulsdonksestraat 73

Woonhuis

ca. 1915

Machinale baksteen. Siermetselwerk. Hardstenen dorpels. Zadeldak dwars. Asbest tegels (losanges). Rijk gedetailleerd smeedijzer hek. Tuinmuur. Als hoekhuis gebouwd. Opvallende betonnen zuil op hoek garage. (foto 200)

Huijbergseweg 38

Boerderij

1915

Machinale baksteen, hardstenen plint en dorpel. Oranje strengpers in vensterbogen. Originele deur. Vensters met bovenlichten in glas-in-lood. Plat, schild voor/achterzijde. Asbestleien. Gootlijst met klossen. Topgevel. IJzeren H-profielen boven vensters. Moderne stal. Moderne siersmeedijzeren hekken. Vijf eiken op perceelafscheiding. Voortuin. Eenlaags, 5 traveeën. Gaaf in detaillering, van waarde door ligging en functie. windvaantje op topgevel. Gelegen op kunstmatige verhoging. (foto 201)

Josephstraat, St 2; 4

St. Josephkerk (4)

Kerk; Pastorie, Hurks, J.; Vergouwen, W. 1923-'24

Amsterdamse School

Baksteen. Toren. Kort centraliserend schip met zijbeuken. Groot dwarsschip met absis. Samengesteld dak. Verbeterde Hollandse pan en dakpannen. Pirons. Bakstenen koepelgewelven. Koepels, baksteen. Godslamp en kroon van brons. Kruisweg: fresco's 1927 door Wijnand Geraedts. Beeldbepalend, volkomen gaaf en van grote arch. waarde alsmede bouwhistorische waarde vanwege het bakstenen koepelgewelf. De kerk is een centraalbouw, kerk en pastorie zijn door een bouwlid met elkaar verbonden. (foto 202,203,204)

Josephstraat, St 1 (gesloopt, nieuwbouw

Broodfabriek st. Joseph Bakkerij 1925

Art Deco

Baksteen, Cementsteen. Metalen lateien. Kelderlicht. Mansardedak. Asbestleien. Achter Burgerhoutseweg bedrijfspand: broodfabriek. Baksteen. Glazen bouwstenen in zijgevel. Aan de St. Josephstraat is een

Pag. 68 -

achterbebouwing, waarop in metalen belettering "broodfabriek" is aangebracht. Cultuurhistorisch van waarde door functie. (foto 205,206)

Josephstraat, St 21; 23; 25; 27; 29; 31; 33; 35; 37; 39 (Maxburgh)

Woonhuizen 1925

Baksteen. Gerenoveerde panden geverfd. Zadeldak, asbestleien. Aantal oorspronkelijke panden tussen sterk gerenoveerde panden, belangrijk als voorbeeld van sociale woningbouw uit jaren '20. Blokbebouwing met afgeschuinde hoeken. (foto 207)

Josephstraat, St 41; 43; 45; 47; 49; 51; 53

Woonhuizen 1925-'30

Baksteen. Poortjes met getrapte keperboog naar achtertuin. Deuren en ramen gerenoveerd. Samengesteld, kunstleien. Goed voorbeeld van sociale woningbouw voor arbeiders in de jaren '20 door woningbouwvereniging st. Joseph.

(foto 208, 209, (210 nr. 57

Kade 4

Café ca. 1890

Handgevormde baksteen. Hardstenen raamdorpels. Binnenkozijnen vernieuwd. Deur vernieuwd. Zadeldak, dwars. Verbeterde Hollandse pannen. Eenlaags, 5 traveeën. Positie tegenover kerk. (foto 211)

Kade 8; 10

Woonhuizen ca. 1925

Elementen Amsterdamse School

Machinale baksteen. Fronton. Baksteen siermotieven. Bovenlichten met laddervensters. Plat dak. Tweelaags, 4 traveeën. Gevelwandwaarde. Symmetrische gevel. (foto 212)

Kade 12

Woonhuis ca. 1925

Elementen Amsterdamse School

Machinale baksteen. Bovenlichten laddervensters. Deur in portiek. Torenachtige hoek met tentdak. Deels omlopend schilddak. Asbestleien. Beeldbepalend als hoekpand. Sluit aan bij huizen Kade 8-10. Opvallende hoektoren. (foto 213)

Pag. 69

Kade 9

Woonhuis; Horeca ca.

1905

Amsterdamse School

Gepleisterde pui, glas-in-lood en lantaarns ca. 1925. Bovenste gedeelte gevel machinale baksteen. Versieringen gele-oranje-grijze baksteen. Schuiframen. Pui café. Schilddak kruispan. Gootlijst op steunen. Tweelaags, 3 traveeën. Gave pui, gevelwandwaarde. (foto 214)

Kade 11

Winkel; Woonhuis

1870

Hardstenen plint. Gepleisterde bovengevel. Vernieuwde vensters. Mezzanine-achtige derde etage. Originele houten pui. Schilddak, verbeterde Hollandse pan, goot modern. Pui, gevelwandwaarde. Tweelaags, 3 traveeën. (foto 215)

Kade 19; 19A

Rio Café met bovenwoning Café met bovenwoning ca.

1890

Gepleisterd, geblokt. Zijgevel handvorm. Hardstenen plint, traptreden, dorpels. Zesruits schuifvensters boven. Zadeldak, muldenpan. Dakkapel met fronton. Gootlijst. Naast kerk gesitueerd. Tweelaags, 5 traveeën. Gaafheid, gevelwandwaarde. Oude reclameschilderingen op beide zijmuren. Meubel-biljarthal. (foto 216)

Kade 21

R.K. kerk "O.L.V. van Altijddurende Bijstand" (paterskerk)

R.K. Kerkgebouw E.E.P.P. Redemptoristen R.K. kerkgebouw E.E.P.P. Redemptoristen

Asseler, Th.;Cuijpers, P.J.H. 1875

Neo-Romaans

Hardstenen plint in colonnetten, machinale baksteen met gele strengpers. Drielichten in lichtbeuk, hoge rondboog lancetten in absis. Roosvensters noordgevel. Samengesteld zadeldaken en schilddaken, kunstlei en neogotische dakkapellen. Spitsen op torens. Dakkruis, weerhaan. Aanbouwen aan oost- en westzijde langs de brede zijbeuken. Voor de kerk oorlogsmonument Michael en draak (Charles Vos 1948). Zuilen van Naamse steen, blind triforium. Altaar van Niel Steenbergen waarin gebeente van martelaren uit Oeganda van 1886. Grote tuin. Kastanjes, beuken. Gelede bakstenen tuinmuur. Broeikassen. Architectonische waarde, gaaf in detaillering. Basilicale kruisbasiliek met dubbel torenfront en vieringkoepel. Portaal met in boogtrommel inscriptie: Beata Maria Virgini de perpetuo succursu. (foto 217, 218, 219)

Kade 23

Klooster E.E.P.P. Redemptoristen

1875-'76

Neo-Romaans

Machinale baksteen, hardstenen trap. Rijk gelede rondboogfries langs topgevel. Twee- en drielichten, op begane grond met rondbogige traceringen. Paneeldeur. Samengesteld zadeldak, kruispannen. Dakkapellen, muizentand onder gootlijst. Architectonische waarde, gaaf in detaillering, onderdeel

Pag. 70

complex. Door middel van rijk versierd portaal direct met transept kerk verbonden. (foto 220)

Kade 25; 27; 29

Blok van drie huizen; Woonhuizen Winkel;

ca. 1910

Machinale baksteen. Cordons grijze steen. Plint hardsteen. Siermetselwerk onder ramen. T-ramen. Bewerkte deurstijlen. Dak met plat. Asbestleien. Dakkapellen met Chaletachtig fronton. Onderkelderd. Beeldondersteunend. (foto 221)

Kade 35

Woonhuis Bakkerij;

ca. 1895

Machinale baksteen. Driehoekige uitmetselingen op, kraagstenen. Gestucte cordons boogvulling gedeeltelijk rood-grijs. Schuifvensters. Vernieuwde deur. Kroonlijst met Neo-Klassieke en platte voluten. Rode Romaanse pannen Schilddak. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 222)

Kade 37

Winkel; Woonhuis van een smid, Hees, van

1932

Machinale geel-rode baksteen. Uitspringende horizontale volumen. Houten kozijnen buitenmuur vlak geplaatste laddervensters. Bovenlichten glas-in-lood. Plat-afdekking gevelmuur met geglazuurde windveerpannen. Eerste verdieping ook winkel. Vernieuwd smeedijzeren hek. Geometrische plafondindeling. Beeldbepalend hoekpand. Drie lagen. (foto 223)

Kade 39

Café H'Averechts; Woonhuis; Cafetaria

ca. 1895

Neorenaissance

Machinale baksteen. Cordons grijs en gestuct. Trapgevel. Gestucte siermotieven als diamantkopjes. T-vensters. Vernieuwde pui. Zadeldak. Hollandse pannen. Knopmotief in fries. Beeldbepalend. (foto 224)

Kade 55

Woonhuis

ca. 1900

Machinale baksteen. Cordons en lateien hardsteen. Met knop- en diamantmotief. Segmentbogen met sierboogvulling. T-ramen. Zadeldak dwars. Hollandse pannen (blauw). Aanzet topgevels met voluten. Beeldondersteunend met rijke detaillering. Deuren nieuw. (foto 225)

Pag. 71

Kade 61

Boerderij; Handel veevoeder Veehandel

ca. 1880

Handvorm baksteen. Vlechtingen topgevel. Deel van complex, drie 'verdiepingen hoog. Rozetraampjes met ijzeren vulwerk. Deuren met stalen profielbalk als latei. Zadeldaken. Hollandse pannen. Industrieel archeologisch belang. (foto 226)

Kade 65

Café de Veestallen; Paardenhandel / veehandel Café

ca. 1890

Gepleisterde baksteen met schijnvoegen. Ankers. Hardstenen raamdorpels, T-kozijnen met diamantmotief midden. IJzeren I-lateien met rozetten. Zadeldak. Blauwe kruispannen. Tweelaags, 4 traveeën. Cultuurhistorisch waardevol. (foto 227)

Kade 67

Woonhuis

ca. 1900

Gepleisterd, schijnvoegen. Hardstenen plint. Moderne pui. T-vensters eerste etage met gedeeld bovenlicht. Gedetailleerde kroonlijst. Schilddak. Oud Hollandse pan. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 228)

Kade 69

Woonhuis Winkel;

ca. 1880

Bepleisterd. Pui Amsterdamse School. Glas-in-lood. Boven oorspronkelijke vensters met kuiven. Zadeldak verbeterde Hollandse pan. Kroonlijst. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 229)

Kade 75

Opslagloodsen

ca. 1900

Machinale baksteen. Houten schuifpoort. Luik eerste verdieping. Zadeldaken, mulden- en oud Hollandse pannen. Eenlaags. Industrieel archeologisch belang. Terrein veehandel. (foto 230)

Kalsdonksestraat 60

Woonhuis 1920

Amsterdamse School

Gele en rode verblendsteen in sierverband. Poorten: rood, geel en grijs-blauwe tegels ca. 1900. Originele deurpartij met gepotdekseld hout. Groen kathedraalglas. Boven: andere kleuren paars, rood. Plat dak. Zijgevel: onder met grote gietijzeren ankers. Tweelaags. Cultuurhistorisch belang, uitzonderlijk in detaillering. (foto 231)

Pag. 72

Kalsdonksestraat 1; 3

Woonhuis; Garage ca. 1898

Baksteen. Pleisterbanden. Hardstenen vensterdorpels. Tegeltjes in boogvulling, ijzeren latei met rozetten. T-schuifvensters. Plat schilddak. Houten goot en gootklosjes. Zwarte kruispannen. Eenlaags, 6 traveeën. Gaaf, eenvoudig, beeldondersteunend. (foto 232)

Kalsdonksestraat 7

Winkel; Woonhuis

1910

Bruine baksteen. Hardstenen vensterbanken. T-raam. Groot etalageraam. Zadeldak. Asbestleien. Houten goot met klossen. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend gevelwandwaarde. (foto 233)

Kalsdonksestraat 89

Ziekenhuis Bejaardentehuis

Groenendael, N.J.H. van (Hilversum)

1904

Neo-Gotiek

Bruine baksteen. Decoratie in gele en rode baksteen, voor het overige gedeelte groen geglazuurde lijsten en profielen. Schuifvensters. Zadeldak/ruberoid leien. Achterkant complex leien, zinken bolbekroningen. Rechts van het midden, hoofdgebouw een drielaags pand met jaartal ong. 1912 met natuurleien. Eenvoudig ijzeren hekwerk, deels nog bestaand. Groen blijvende. div. soorten coniferen. Achterzijde. park landschap. met gazons en loofbomen, treurberk, gr. eik. Hele rij linden als afscheiding. Zeer groots en monumentaal beeldbepalend, architectonische waarde. Bij hoofdingang rechts (binnen) 1e steen. Groot rechthoekig gebouw met twee binnenplaatsen. Links aanbouw hek. D.O.M. et caritati hunc lap idem posuit Fr. S. de Groot par. prid id. julii caritati 1904. Typering: de axiaal symmetrische voorgevel wordt links geflankeerd door de kapel, rechts door 2 uitbouwsels uit een latere periode. Daarachter twee binnenhoven, omsloten door beb. uit de begintijd. (foto 234)

Kapelstraat 5 (Deurlechtsestraat!)

Kapel

1897

Neo-Romaanse en Neo-Gotische elementen

Houten vakwerk met baksteenvulling, hardsteen plint. Spitsboogramen met glas-in-lood, tamboer met ronde raampjes met glas-in-lood. Deels lessenaardaken, spits- of hoekige. Leien in maasdekking, smeedijzeren spits. Centraal een houten Mariabeeld, waaromheen op litho's de 7 smarten van Maria door Jozef Jansens. Op de glas-in-lood ramen uit 1947 staan de St. Elisabethsvloed en de wijding van de kapel afgebeeld. Toegangslaan met platanen, rondom de kapel linden met omtrek van 125-175 cm.. Kapel en laan hoger dan rest omgeving. Architectuurhistorisch belang, gaafheid en detaillering. 8-hoekige kapel. (foto 235)

Pag. -73

Kennedylaan, pres 73 Moeder Godskerk

Kerk; Mariakapel; Kranendonk, Prof. Ir. van

1967

Organische Stijl

Baksteen, geverfd (rood). Met glas-in-lood. Gebogen (schaaldak). Diverse aanbouwen aan hoofdmassa uit zelfde tijd. Complexe opzet. Plantsoen met diverse struiken. Karakteristiek van architectuur, beeldbepalend. Ruitvormige plattegrond met lage ingangen oplopend naar klokkentorentje. Aannemer was M. van Oorschot. Wijding kerk: oktober 1967. (foto 236)

Kerkplein 8

Pastorie

1950

Vrijstaand huis, villa. Machinale handvorm baksteen. Balkon. Tuinmuur met ezelsrug. Samenhang met kerk. (foto 237)

Kerkplein 1

Kerk; Cuijpers, J.;Elst, J.

1931

Baksteen. Vierkante toren. Driebeukig. In nis zandstenen Mariabeeld geleverd door kunsthandel J. Cuijpers, 1930. Zadel en lessenaardaken, Achtkantige spits. Lei. Cultuurhistorisch waardevol beeldbepalend. Driebeukige basiliek met gotiserende triplet-ramen. Zie ook: blz. 88-92 van: 'Dorpskern Nispen-Oostzijde. Opdrachtgever Kerkbestuur van de R.K. Maria Hemelvaart. Toren: architect J. Eist uit Roosendaal, 1958. Kerkhof met haagbeuken, eenvoudige aanleg rond Calvarieberg.

(foto 238,239)

Laagveldsestraat 23

Langgevelboerderij

1925

Baksteen. Woonhuis, andere baksteen. Houten roederamen. Rozetraampjes. Zadeldak, muldenpan. Voorste schuur verbeterde Hollandse pannen. Grote schuur. Drie kastanjes. Cultuurhistorische waarde door ligging. De voorste schuur heeft achter glas in nis boven de staldeuren gepolychromeerd heiligenbeeld, waarschijnlijk Heilig Hart van Jezus. (foto 240)

Laagveldsestraat 48

Ligafabriek ca.

1953

Invloed van S. van Ravesteijn

Pag. 74 -

Machinale baksteen. Paneeldeuren met 6 taferelen in gegoten glas van spelende kinderen tussen korenaren. Onder meer bandvensters in houten kozijnen. Plat en gewelfd dak met dakleer. Bij de hoofdingang zandstenen beelden. 'De Volharding' en 'Het Vertrouwen', zandstenen reliëfs bij de portiersloge van jongen en meisje, door August Thomassen, 1953. IJzeren spijltjeshekwerk op baksteen. Documentair belang, silhouetwerking. De hoge toren met neon-liga reclame in de as van de Boulevard Antverpia. (foto 241)

Lind, de 2

Hoeve de Lind; Woonhuis; Boerderij

1930

Baksteen. Huis: houten rolluiken. Huis: zadeldak. Boerderijdeel: wolfdak, houten betimmering (Vlaamse schuur). Schuur, gepotdekselde wanden. Golfplaten wolfdak. Bestrating met kinderkoppen langs woonhuis naar schuur. Erf met o.a. fruitbomen, eiken. Architectonisch waardevol. (foto 242,243)

Ludwigstraat ong., Van Wely "Kavewee" (Karel van Wely); Sigarenfabriek Leegstaand (gesloopt?)

1919vv.

Neorenaissance elementen

Machinale baksteen. rood en gele strengperssteen in cordons. Vierkante schoorsteen. Segmentrondbogen: ook zijgevel. Zadeldak met wolfseinden en plat dak. Zadeldak (hout). Verbeterd Hollands spant met stalen vloerophanging. Theekoepel. Cultuurhistorisch van belang als een der weinige overgebleven gebouwen van de sigarenindustrie. Samengesteld complex. Drie haakse vleugels gebouwd. Leeg. Eerste steen 5 mei 1919 Henri van Wely. Zie Vughstraat 14. (foto 244)

Ludwigstraat 2

Woonhuis (Hurks)

1930

Amsterdamse School

Baksteen. Erkeruitbouw voor en opzij. Balkons. Glas-in-lood boven ingang Laddervensters. Gebogen samengesteld dak. Romaanse pan. Tuin met ligusterhaag. Tweelaags. Representatief voorbeeld van de stijl van de Amsterdamse School. (foto 245)

Ludwigstraat 4

Villa ca.

1930

Elementen Amsterdamse School

Later geschilderde machinale baksteen. Erkerachtige uitbouw in gevel. Bovenlichten met laddervensters en glas-in-lood. Schilddak Hollandse pannen met pirons. Brede overstek. Luifel voor ingangsdeur. Drie hoge ramen

Pag-75

trappartij. Tweelaags. Beeldondersteunend. (foto 246)

Ludwigstraat 32

Woonhuis

1930

Invloed Frank Lloyd Wright

Baksteen. Zij-ingang. Metalen kozijnen. Schilddak. Laag doorlopende achterzijde. Romaanse dakpan. Garage, plat dak. Tuin: taxus en ligusterhaag. Boom. Tweelaags. Past door karakteristieke architectuur met baksteen en groot pannendak goed bij de dominante Amsterdamse Schoolpanden. (foto 247)

Ludwigstraat 1

Woonhuis (Hurks)

ca. 1927 .

Amsterdamse School ,'\

Machinale baksteen. Verticaal effect in verband. Sommige ramen met laddervensters en glas-in-lood. Samengesteld dak met gebogen schilden. Geglazuurde Romaanse pannen. Sierplaten in decoratieve hoge schoorsteen. Tuin met heesterhaag. Tweelaags. Representatief voorbeeld van de Amsterdamse School-stijl. (foto 248,249)

Ludwigstraat 3

Woonhuis (Hurks)

ca. 1927

Amsterdamse School

Baksteen, erker. Trapportaal zijkant. Glas-in-lood trapportaal. Gebogen 'zadel' dak, uitlopend tot op eerste verdieping. Romaanse pannen. Tuin, ligusterhaag. Tweelaags. Representatief voorbeeld van de stijl van de Amsterdamse School. (foto 249,250)

Ludwigstraat 5

Woonhuis (Hurks)

ca. 1927

Amsterdamse School

Machinale baksteen. Sommige ramen nog met laddervensters en glas-in-lood. Gebogen zadeldak. Nok parallel aan straat. Romaanse pannen. Dakkapel met breed overstek. Twee bewerkte schoorstenen met hardstenen bollen. Betonondersteuning van balkon. Tweelaags. Representatief voorbeeld Amsterdamse Schoolstijl. Aluminium ramen. (foto 249,251)

Ludwigstraat 7; 7A

Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis (Hurks)

1930

Elementen Amsterdamse School

Pag. -76

Baksteen. Reliëfdecoratie boven middeningang. Boogomlijsting, glas-in-lood rollaag. Samengesteld zadeldak, opzij uitlopend tot eerste verdieping. Romaanse pan. Door de eigenzinnige architectuur met invloeden uit de Amsterdamse School onmisbaar in het straatbeeld. (foto 249,252)

Ludwigstraat 15

Woonhuis (Hurks) ca. 1927

Amsterdamse School

Machinale baksteen. Ingang met kettingboog. Sommige bovenlichten nog met glas-in-lood. Oorspronkelijke deur. Gebogen dak met geglazuurde Romaanse pannen. Overstek. Slangeden, ca. 12 meter hoog. Tweelaags. Representatief voorbeeld van de Amsterdamse School. (foto 253,254)

Lyceumlaan 10 st. Norbertuslyceurn

School

1924

ElemeQten van Amsterdamse School, Zakelijke elementen

Baksteen. Betonnen banden boven vensters. Decoratieve geleding ingangspartij. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Dwarsvleugels. Gazon, bomen (beuken?). Tweelaags. Beeldbepalend, cultuurhistorische waarde. Breed bouwblok met sterk horizontale geleding. Klokkentorentje boven ingangsgedeelte. (foto 255)

Lyceumlaan 3

Woonhuis Kantoor 1930

Elementen Amsterdamse School

Baksteen. Glas-in-lood naast en boven ingang. Vensters begane grond. Samengestelde zadeldaken, Romaanse pannen. Aanbouw no 3. Ligusterhaag. Tweelaags. Beeldbepalend hoekpand. (foto 256)

Markt 2, R.K. kerk "st. Johannes de Doper" R.K. kerkgebouw R.K. kerkgebouw (Franssen, J.) XIV;XV

Waterstaatsstijl

Handvorm baksteen in schip en toren. De laatste heeft een zandstenen omlijsting van galmgaten en Ledestenen hoekblokken. Rondboogvensters in zijbeuken met gietijzeren tracering. Neo-Classicistisch bepleisterd portaal met op 4 zuilen gesteld fronton. Samengestelde zadeldaken met schilden, lei in maasdekking. Dakruiter, dakkapellen. lantaarn op toren met ui-vormige bekroning. Uurwerk. Sacristie aan zuidzijde. Daar ook twee pompen van gietijzer. Tosc. zuilen met imposten, tongewelven in stuc over de middenbeuk. Graatgewelf over de kruising, vlakke zolderingen in de zijb.

Pag. -77

Barok hoogalt. met retabel (1840, Rogierjv. Hool) Preekstoel (1840, Dieltjensjv. Hool). Div. beelden van W.I. Kerrickx (ca. 1710). Historische architectonische waarde, markante ligging. Gewijzigd uitgevoerd door de Waterstaat-ingenieurs E. de Kruijff en A. de Geus. Driebeukige hallenkerk met absidaal gesloten dwarsarmen en koor. Ingebouwde, laat middeleeuwse westelijke toren achter neoclassicistisch portaal (1839). Zowel toren als kerk zijn Rijksmonument.

(foto 257,258,285)

Markt 4

Winkel Teeffelen, J.

1912

Jugendstil

Baksteen. Erker tweede/derde verdieping. Bovenlichten glas-in-lood. Begane grond en eerste verdieping winkelpui, ingang en midden eerste verdieping tussen ijzeren, geklonken nagels. Plat dak. IJzerconstructies over de eerste twee bouwlagen. Vierlaags, 7 traveeën. Beeldbepalend door grootte, uitzonderlijk door pui. (Zie ook blz. 17 en 18 van, 'Markt-Noordzijde', rapport van de Projectgroep Monumenten deel 3. Onderpui veranderd in 1939 en in 1965). (foto 259)

Markt 6

Winkel; Woonhuis

1836

Baksteen. Zesruitsvensters, begane grond vernieuwde winkelpui. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Tweelaags, drie traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (Zie ook blz. 19 en 20 van 'Markt-Noordzijde'. Onderpui het laatst in 1965 gewijzigd. Zie ook blz. 19 en 20 van 'Markt-Noordzijde' Onderpui het laatst in 1965 gewijzigd. Eerste steen van winkelier, 'A.F.Snoekx 1836' nu in museum 'De Gulden Roos'). (foto 260, 261)

Markt 8

Woonhuis Winkel

1828 of eerder

Pui: Art Deco; Baksteen, gewit. Begane grond winkelpui uit 1936. T-vensters eerste verdieping. Derde kwart 19e eeuw. Glas-in-lood bovenlichten. Schilddak. Hollandse pan. Tweelaags, drie traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde.(Zie ook blz. 21 en 22 van, 'Markt-Noordzijde'). (foto 260,262)

Markt 10

Winkel; Woonhuis;

1823 of eerder

Baksteen, eerste verdieping geverfd, begane grond vernieuwd. Kroonlijst met opschrift 'inter folia fructus'. Negenruits vensters, begane grond nieuw. Schilddak, verbeterde Hollandse pan (nieuwe bedekking). Tweelaags, drie traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (Zie ook blz. 23 en 24, 'Markt-Noordzijde') Winkelpui uit 1924. (foto 260,263)

Pag. 78

Markt 12

Woonhuis; Zevenmakerij; Blikslagerij Winkel

1880/'90

Neoclassicisme

Gepleisterd blokverband, baksteen. Begane grond nieuwe winkelpui (1988). Eerste verdieping T-vensters. Schilddak, kruispan, Hollandse pan. Tweelaags, drie traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (Zie ook blz 25, 26 en 27 van 'Markt-Noordzijde'). Bovenbouw nog origineel uit ca. 1823 (begin 1ge eeuw). Onderbouw regelmatig veranderd.

(foto 264)

Markt 14

Woonhuis i Manufacturenwinkel Woonhuis i Horeca

1900

Eclecticisme

Baksteen, geverfd. stuc (kroonlijst). Begane grond vernieuwd. T-vensters eerste verdieping, omlijsting stucwerk, diamantkop als sluitsteen van boog. Schilddak, verbeterde Hollandse pan. Tweelaags, vier traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (Zie ook blz. 28 en 29 van

'Markt-Noordzijde').

(foto 265)

Markt 16

Woonhuis

1879

Eclecticisme

Gepleisterd, natuurstenen basement. T-vensters, zinken falbala's, omlijsting stucwerk. Rooster smeedijzer bij deur. Schilddak, Hollandse pannen. Tweelaags, drie traveeën. Gaaf pand. (Zie ook blz 30-31 van 'Markt-Noordzijde'). (foto 265, 266)

Markt 18

Woonhuis; Herenhuis met dokterspraktijk Te huur; Sturm, F.

1912

Jugendstilelementen

Baksteen, natuurstenen basement. Paneeldeur, T-vensters eerste, tweede verdieping. Zadeldak en bitumen. Raamhekjes tweede verdieping en balkon en zadeldak, windijzer Art Nouveau motieven. Drielaags, 3 traveeën. Volkomen gaaf pand, van architectonisch belang en beeldbepalend. (Zie ook blz 32-33 van 'Markt-Noordzijde). Gebouwd voor dokter A. Brabers. (foto 267)

Markt 20

Woonhuis, vanaf 1838 koffiehuis Horeca 1888

Neo-Barok

Gepleisterd, topgevel. Hardstenen trap. Drie balkondeuren eerste verdieping. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Balkon van ijzer op gietijzeren consoles. Tweelaags, drie traveeën. Vrijwel geheel gaaf gebleven pand, van cultuurhistorische waarde. (Zie ook blz 34-35 van 'Markt-Noordzijde). (foto 268)

Pag. 79

Markt 20A; 22A

Herberg Kantoor

1907

Neo-Gotische elementen

Baksteen, trapgevel (natuursteen afdekplaten). Hardstenen basement, houten winkelpui, 1977. Baksteen mozaïek in boogvelden, geprofileerde steen in ontlastingsbogen. Zadeldak, Hollandse pan. Drielaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (Zie ook blz 36-37 van Markt-Noordzijde). (foto 269)

Markt 24

Herenhuis Spaarbank

1850

Eclecticisme

Gepleisterd, natuurstenen basement. T-ramen. Omlijsting met stucwerken kuiven eerste en tweede verdieping. Schilddak, kruispannen. Hekwerk (Franse) balkons. Poort met zandstenen Càrtouche links van het pand. Afbeelding van figuren bij wijnvat Lod XV stijl in zandsteen Drielaags, 4 traveeën. Gaaf pand, beeldondersteunend en gevelwandwaarde in hoge mate. (Zie ook blz 38-40 van Markt-Noordzijde). De poort: Rijksmonument. (foto 270,271)

Markt 26

Woonhuis voor manufacturier A. Braat Winkel; Woonhuis Vergouwen, M.

1891

Neorenaissance

Baksteen, horizontale banden pleisterwerk. Natuursteen. Vernieuwde winkelpui, baksteenmozaïek in boogvelden. T-vensters eerste verdieping. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Drielaags, 2 traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (Zie ook blz 41-43 van Markt-Noordzijde). Opdrachtgever manufacturier A. Braat. Winkelpui uit 1937, 1954 huidige topgevel.

(foto 272)

Markt 30

Tot 1878 café, daarna Woonhuis; Horeca ca.

1878

Eclecticisme

Gepleisterd, stucwerk decoraties. Kroonlijst op consoles. Natuursteen basement, hardstenen trapje. Omlijsting met stucwerk ornamenten. Houten rolluiken. T-ramen. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Tweelaags, 3 traveeën. In hoge mate beeldondersteunend, gave gevel met harmonieuze architectuur. (Zie ook blz 46,47 van 'Markt-Noordzijde'). (foto 273)

Markt 38

Winkel; Woonhuis;

1868

Eclecticisme

Stucdecoratie in kroonlijst en rond vensters. Begane grond betegeld, vernieuwde winkelpui ( in 1932 en 1969). T-ramen met glas-in-lood bovenlicht. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Tweelaags, drie traveeën.

Pag. 80

Beeldondersteunend, gevelwandwaarde, gaafheid details. (Zie ook blz 50, 51 van 'Markt-Noordzijde'). (foto 274)

Markt 38A; 40A

Winkel; Woonhuis; Horeca

1870

Gepleisterd. Begane grond vernieuwd in 1911 en 1969. Geprofileerde omlijsting. Mezzanine. T-ramen. Schilddak, verbeterde Hollandse pan. 2 1/2 laags, drie traveeën. Beeldondersteunend. Gevelwandwaarde. (Zie ook blz. 52, 53 van 'Markt-Noordzijde'). Opdrachtgever manufacturier P. Braat. (foto 275)

Markt 54; 54A

Woning; Gemeentehuis

van 1935-1979 Kantoor Vergouwen, M. (ondermeer) 1875

Huis: Eclecticisme; Toren: Neo-Barok; Neo-Renaissan'6è

Gepleisterd, natuurstenen basement. Pilasters, dakerker/toren. Natuurstenen omlijsting deur, venster. Omlijsting stucwerk met kuiven/guirlandes; mezzanineverdieping, houten rolluiken. Afgeplat schilddak, verbeterde Hollandse pan. 'Toren' met lei en crête. Op toren, balkon, smeedijzer. Lantaarnhouders naast ingang, draken en wapen Rosend. Gietijzeren schoenschrapers. In 1883, opdrachtgever E. van Loon. Het huis is 2 1/2 laags, 5 traveeën. De toren tweelaags, 1 travee. Beeldbepalend architectonisch en cultuurhistorisch van belang. (Zie ook blz 67-70 van, 'Markt-Noordzijde'). De toren dateert uit 1892. Het huis uit 1875, opdrachtgever P. van Weel, grondeigenaar. (foto 276)

Markt 60

Woonhuis Bruijn, A. de

1913

Perssteen. Hardstenen plint en onderdorpels. Verticale groeven. Houten gootsteenklosjes met diamantkopje. Bovenlichten glas-in-lood. Schuiframen. Zadeldak, asbestleien. Twee lagen, 3 traveeën. Beeldondersteunend in gevelwand. Eenvoudige doch harmonieuze achtertuin. (Zie ook blz 75-76 van 'Markt-Noordzijde'). Opdrachtgever expediteur H. Verheijen. (foto 277)

64

Winkel; Woonhuis Bioscoop

ca. 1889

Eclecticisme

Baksteen, gepleisterd. Begane grond vernieuwd, onderdoorgang. stucwerk omlijsting, T-vensters eerste verdieping met ronde schouders. Schilddak, muldenpan. Tweelaags, drie traveeën. Beeldondersteunend, enige gevelwandwaarde. Topgevel architectonisch waardevolle details.- (Zie ook:

blz. 79-81 van 'Markt-Noordzijde'). Pui uit 1955. (foto 278)

Pag. 81

Markt 68

Woonhuis; Slagerij, Bruijn, de;Hees, van (Bureau)

1930

Art Deco

Baksteen, geverfd. Begane grond vernieuwde winkelpui. Bovenlichten glas-in-lood. Puntige erker. Openslaande ramen. Plat dak met dakschild; bitumen. Drielaags, drie traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde, architectonisch waardevolle detaillering. Lantarens aan weerszijden winkelpui met glas-in-lood. Zie ook: blz. 84, 85 van, 'Markt-Noordzijde'. Opdrachtgever J. Dekkers. (foto 279,280,281,282)

Markt 70

Winkel; Woonhuis

1820

Gepleisterd. Vernieuwde winkelpui in 1920. T-vensters, bovenlichten glas-in-lood. Schilddak, muldenpan. Beeldondersteunend. Gevelwandwaarde (Zie ook: blz. 86,87 van 'Marktzijde-Noord'). (foto 281, 282)

Markt 72

Winkel; Woonhuis Leegstaand

1820 of vroeger

Gepleisterd. Oude winkelpui (1943). Schilddak, verbeterde Hollandse pan Twee bouwlagen, drie traveeën. Beeldondersteunend. Inmiddels afgebroken (Zie ook: blz. 88, 89 van 'Markt-Noordzijde'). (foto 281, 282)

Markt 86

Woonhuis Leegstaand Genk, P. van

1879

Eclecticisme elementen

Gepleisterd, natuurstenen basement, cordonlijst. Omlijsting vensters, deuren stucwerk ornamenten. Houten rolluiken. Dakschild houten. Oeuil de boeuf met piron. Plat dak met dakschild, bitumen. Weliswaar in slechte conditie verkerend pand, maar beeldondersteunend in gevelwand en architectonische detaillering. (Zie ook blz 95-96 van, Markt-Noordzijde). Opdrachtgeefster mevrouw E. Geerts-Bruijninckx. Inmiddels gesloopt. (foto 282, 283)

Markt 92; 94

Winkel; Woonhuis

1864

Gepleisterd met schijnvoegen. Hardstenen plint. Rechterdeel vernieuwde winkelpui. T-ramen. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Hijsinrichting, zijkant gebouw. Beeldondersteunend met gevelwandwaarde. Twee laags, 8 traveeën. Nummer 94 gehalveerd wegens doorbraak. (zie ook blz lal van Markt-Noordzijde!). Opdrachtgever Winkelier J. Voermans.

(foto 284)

Pag. 82

Markt 1

Gemeentehuis Deel gemeentehuis

Ca. XVII

Neoclassicistische elementen

Bepleisterd, geblokt. Onderkelderd. Fronton op pilasters. Zesruiters en kleinere schuiframen. Deur op bordes met bovenlicht. Steil schilddak (tentdak), maasleien, dakruiter, dubbele schoorsteen. Hardstenen trap naar ingang op eerste verdieping en trap naar begane grond, die iets verdiept ligt ten opzichte van straatniveau. Beide met rijk gietijzeren hekwerk. Tweelaags. Gaaf, architectonische waarde, historische waarde. Buitenlantaarns flankeren hoofdingang. Zie ook: blz. 17-19 van: 'Markt Zuidzijde'. Rijksmonument. (foto 285)

Markt 3

Winkel; Woonhuis

ca. 1860 ":.,

Neorenaissance pui

Hardstenen pui begane grond, handvorm baksteen eerste verdieping. Schuiframen. Originele voordeur met grote rozet. Smeedijzeren sierhek. Zadeldak, verbeterde oud Hollandse pan, moderne dakkapel. Forse kroonlijst Tweelaags, 3 traveeën. Gave detaillering. Gevelwandwaarde. Rijke

detail lering begane grond met colonnetten, blokken, schelpmotief, etc.. Voormalig Belgisch consulaat. (foto 286)

Markt 7

Herenhuis met notariskantoor Horeca met bovenwoning

1903

Neorenaissance

Grijze, witte en rode verblendsteen, rijk aan detail, hardstenen plint en cordonlijsten. Bovenste twee verdiepingen nog grotendeels originele T-vensters, beneden nieuw balkon op consoles. Zadeldak, maasleien. Rijke kroonlijst op consoles, dakkapellen onder zadeldak met piron. Gaafheid details, gevelwandwaarde. Rijke versiering boogtrommels en fries in grotesken, cartouches etc. Drielaags, vier traveeën. (Zie ook: blz. 24-25 van: "Markt Zuidzijde" opdrachtgever J. Mertens). (foto 287)

Markt 11

Woonhuis met slagerij Winkel; Woonhuis

1898

Neorenaissance

Machinale baksteen, gepleisterd lijstwerk. Witgeschilderde natuursteenbanden. Natuurstenen afdekplaten trapgevel. Alleen vensters topgevel nog origineel, rest vernieuwd Incluis pui. Trapgevel, dwars op weg geplaatst. Zadeldak met kruispan. Tweelaags, drie traveeën. Gave detaillering, pleinwandwaarde. Rijke decoraties in en tussen boogtrommels. Bolwerk, guirlandes, mascaron, schelpmotieven. (zie ook: blz. 30-31 van: 'Markt-Zuidzijde). (foto 288)

Pag. 83

Markt 15

Herenhuis Winkel; Woonhuis Vorst, J. van de

1908

Neorenaissance en Art Nouveau elementen

Machinale baksteen, decoraties met strengpers en hardsteen onder andere in topgevel. Bepleisterde pui, modern. Vensters boven pui origineel. Schijntrapgevel, plat dak met schild voorzijde, bitumen. Fraaie dakkapel. Tweelaags, drie traveeën. Gaafheid details, gevelwandwaarde. (Zie ook: blz. 36-37 van: "Markt-Zuidzijde). (foto 289)

Markt 17

Herenhuis Inspectie invoerrechten en accijnzen, sedert 1946

1909

Jugendstil

Machinale baksteen. Hardstenen plint, deuromlijsting, raamdorpels en afdeklijst topgevel. Smeedijzeren sierhekjes. Gekoppelde houten erker over twee verdiepingen. Originele vensters met opvallende indeling en glas-in-lood in bovenlichten. Samengesteld zadeldak, asbestleien. Aan weerskanten van tuitgevel gootlijsten. Overbouwde poort ter rechterzijde met hoge erker. Drielaags, 5 traveeën. Gaaf, architectonische waarde, gevelwandwaarde. (Zie ook: bladz. 39-41 van: "Markt-Zuidzijde"). Opdrachtgever: grossier H. Laane. (foto 290)

Markt 21

Woonhuis; Winkel (horlogerie) Winkel; Sturm, F.;

1934

Art Deco

Verblendsteen, pui travertijn. En gedeeltelijk geschilderde hardsteen. Cordonlijst hardsteen. Glas-in-lood bovenlichten pui. Vernieuwde vensters eerste etage. Zadeldak, parallel aan straat, groene verbeterde Hollandse pan. Daklijst met gootklossen en vensterfries. Tweelaags, 3 traveeën. Gaaf, architectonische en gevelwandwaarde. (Zie ook: blz. 45-46 van: "Markt-Zuidzijde"). Opdrachtgever: J. van Woerkom.

(foto 291)

Markt 23

Winkel; Woonhuis Sturm, F.

1907

Neorenaissance

Grijze-oranje strengpers baksteen, rijk versierd. Vernieuwde pui (1973).

Onder segmentboog met strengpers versieringen in trommel. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Rijk uitgevoerde kroonlijst met gootklossen, gedragen door voluut-vormige houten consoles tegen fries. Gevelwandwaarde Drielaags 3 traveeën. Gedeelten oude pui nog aanwezig (omlijsting). Opdrachtgever: de erven A. Voeten. (zie ook: blz. 47-49 van: "Markt-Zuidzijde".

(foto 292)

Pag. -84

Markt 31

Vm. postkantoor Roosendaal met bovenhuis Cursusgebouw PTT

1897

Neo-Gotische elementen

Machinale baksteen, hardstenen plint, vensterdorpels, brievenbus en portaal. Hardstenen kruiskozijnen in risaliet met topgevel, kozijnen. Oude deur nog aanwezig. Glas-in-lood vensters. Zadeldaken, bitumen. Dakkapellen Neo-Gotisch. Smeedijzeren portaalrooster: "post en telegraaf". Poort aan zijkant met oude smeedijzeren overspanning. Tweelaags 5 traveeën. Architectonische waarde. Gevelwandwaarde, gave detaillering. Schildering Ned. Leeuw in topgevel onder jaartalsteen. (Zie ook: blz. 56-58 van: "Markt-Zuidzijde"). (foto 293,294)

Markt 33

Winkel i Woonhuis (manufacturenzaak) Winkel, leegstaand Vergouwen, M.

1886

Eclecticisme

Machinale baksteen. Bewerkt stuk nu rood geschilderd. Twee ramen met T-kozijnen. Dakkapel met fronton. Oorspronkelijke ingangsdeur. Asbestleien of zinken leien. Mansardedak. Nok parallel aan straat. Aanbouw voor bedrijf tot diep in perceel. Los hiervan bevindt zich een betonnen schuilkelder uit de Tweede Wereldoorlog, vierkant met afgeschuinde hoeken en plat dak. Voor de ingang van dit 1 kamer bevattende object bevindt zich een betonnen schutsmuur. Eerste steen in oostgevel IP.A.M. Braatl '1-9-1886'. Vier traveeën, twee lagen + zolder. Zie blz. 59 Rapport van de projectgroep monumenten deel IV, Markt Zuidzijde. Oorspronkelijke gevel blz. 61.

(foto 295,296)

Markt 35; 37

Winkel; Woonhuis Restaurant, leegstaand Bruijn, A. de

1909

Zakelijkheid

strengperssteen, hardstenen lateien en dorpels. Hardstenen cordons. Openslaande ramen met roedenverdeling glas-in-lood. Afgeplat schilddak. Asbest leien kruisdekking. Balkon op eerste verdieping hardsteen. Getrapte lisenen vanaf eerste verdieping. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. 7 traveeën, 3 lagen en zolder. Markt 35-37 vormen een geheel. (Zie blz. 62 Rapport van de Projectgroep monumenten deel IV Markt Zuidzijde). Opdrachtgever: A. Braat. (foto 297)

Markt 45

Woonhuis Kantoor Vergouwen, M.

1879

Eclecticisme

Baksteen. Uitspringende deurtravee. Hardstenen basement. Hardstenen onderdorpels. Daklijst met rozetten. Gestucte profielen. T-vensters. Guirlandedecors onder vensterdorpels. Met kuiven. Zadeldak, nok parallel aan straat. Hollandse dakpannen. Terracotta daklijst consoles in voluutvorm. Hardstenen toegangstrap. Onderkelderd. Smeedijzeren balkonhek.

Pag. 85 -

Gaaf pand, harmonieus van verhouding en detaillering. Modern dakraam. (zie blz. 72 Rapport van de projectgroep monumenten, deel IV Markt Zuidzijde). Opdrachtgever: A. de Bruijn. Tweelaags, drie traveeën. (foto 298)

Markt 53

Winkel; Woonhuis

1819

Gepleisterd. Pui uit 1966. Vierruits ramen. Openslaand. Schilddak. Deels golfplaten. Drielaags, drie traveeën. Beeldondersteunend, eenvoudige doch harmonieuze architectuur. (Zie ook: blz. 19 van: "Markt-Zuidzijde:). Mogelijk ander pand. (foto 299)

Markt 55

Winkel; Woonhuis;

ca. 1879 .

.."

Art Nouveau gevel

Strengperssteen. Hardstenen lateien. Op eerste verdieping vensters met sierboog in roedenverdeling, glas-in-lood. Afgeplat schilddak. Blauwe kruispannen. Driehoekige erker met smeedijzeren kroon op eerste verdieping. Beeldondersteunend, verzorgde architectonische details. Winkelpui na Tweede Wereldoorlog verbouwd. Drie lagen 3 traveeën. Opdrachtgever: Erven P. Raaijmakers. (blz. 82 Rapport van de projectgroep monumenten, deel IV Markt Zuidzijde). (foto 300)

Markt 69 De Cleyne Cat

Woonhuis met werkplaats Horeca

17e eeuw

Punttuitgevel. Handvorm baksteen. Hardstenen onderdorpels. Nu wit geschilderd. Sierankers in afdekplateau van hardsteen. Schootankers. Schuiframen 12-delig, 16-delig, 15-delig. Deur met profielomlijsting. Lijst met voluutvormige consoles. Zadeldak met Hollandse pannen. Nok loodrecht op straat. 19c bijgebouw. Baksteen. Poort met segmentboog. Beeldbepalend, cultuurhistorisch waardevol, evenals oudheidkundig. Kraagsteen van middenliseen in vorm van mensenhoofd. Gerestaureerd in 1962. Rijksmonument. Blz. 87 Rapport van de projectgroep monumenten deel IV Markt Zuidzijde. (foto 301)

Markt 77; 79

Herenhuis; Kassierskantoor Bank Bruijn, A. de (1910)

1898

Delftse-School verbouwing met orig. Neorenaissance elementen.

Hardstenen basement. Knik in gevel. Strengperssteen. Hardstenen cordons en vensterdorpels. Vernieuwd. Wel met roeden indeling (12). Monumentale deur uit riddermotief en leeuw in perkmotief. Cordons gaan door als geprofileerde omlijsting / latei. Afgeplat schilddak. Kunstleien. Balkon op tweede verdieping. Smeedijzeren raamhekken bij souterrain. Boven toegangsdeur met licht met zonmotief. Door grootte zeer monumentaal en beeldbepalend, cultuurhistorische waarde. Inmiddels gesloopt. Opdrachtgever P. van Gilse. Zeven traveeën, 2 lagen en souterrain. Motief van sierstenen bij deur. Ridder en ingeperkte leeuw. (blz. 94 rapport van de projectgroep

Pag. 86

monumenten, deel v, Markt Zuidzijde). Detaillering gevelbekroning al ca. 1967 gewijzigd en vereenvoudigd. (foto 302,303)

Markt 89

Winkel i Woonhuis onbekend

1875

Eclecticisme

Gestucte en geschilderde baksteen. Hardstenen plint. Hardstenen lisenen tot eerste verdieping met siermotieven (leeuwen). T-ramen. Bovenlichten glas-in-lood. Segmentboog met stucomlijsting en kuiven. Fries met vensters tussen consoles kroonlijst. Schilddak, Hollandse pannen. Kelder. Beeldondersteunend pand, met gevelwandwaarde en voor Roosendaal karakteristieke mezzanineverdieping. Drie traveeën, 2 lagen. Recente dakkapel. Gevel aan Hendrik Gerard Dirckxstraat zonder ornamenten. (blz. 107 rapport van de projectgroep monumenten, deel V, Markt Zuidzijde). (foto 304)

Molenstraat 2

De Ghulden Roos / Tongerlohuys Norbertijner, pastorie Museum / Stadsarchief Somers

XVIII 1762

Handvorm, natuurstenen deuromlijsting en raamomlijstingen. Twaalfruitsschuifvensters, aan voor- en achterzijde deuren met bovenlicht en omlijsting Lod. XV-stijl. Schilddak, oud Hollandse pan. Dakkapellen, kroonlijst. Moderne schoorstenen, windveerpannen. Omgracht, gietijzeren hekwerk met poort. Galerij in tuin. Rijke schouw. Oorspronkelijke indeling. Gesneden trapleuning. In diverse kamers figuratief en decoratief stucplafonds Louis XV-stijl. Schouwburg in voormalige tuin met tuinhuis en forse linde en andere bomen. Tweelaags, 7 traveeën. Grote cultuurhistorische waarde. Onderkelderd. Voorplein met (moderne) zijvleugels. Rijksmonument. (foto 305, 306, 307)

Molenstraat 8

Herenhuis Bankgebouw Lepper, J. de

1913 (gevelsteen)

Berlagiaans

Hardstenen plint en ingangspartij, bovendorpels en afdeklijsten topgevels. Oranje strengpers. Originele staat, inclusief deur. Portaal met hardstenen trap en afdak. Dwars geplaatst zadeldak met asbestleien. Kroonlijst met fries met festoenen in tegeltableau. Aangrenzende poort met lantaarn. Smeedijzeren sierrooster. Rijke tegelvloer hal met geometrische motieven. dubbele hal, dubbele deuren met geslepen glas en glas-in-lood invulling. Het gebouw zelf is ook nog vrijwel geheel in originele staat, zeer goed bewaard met onder meer 3 legramen in glas-in-lood. Gaafheid details, architectonische waarde. Rijke sculptuur in lijsten, topgevels. Vlaggenstokhouder met portret. Tweelaags. Opdrachtgever: v. Hasselt. (woont Molenstraat 10). (foto 308)

Pag. 87 -

Molenstraat 10

Herenhuis

ca. 1900

Neorenaissance

Hardstenen plint, cordonlijst, fries en vensterbekroningen. Hardstenen, rijk uitgevoerde middenrisaliet. Machinale baksteen. Originele vensters en paneeldeuren, behalve op mezzanine linkerzijde. Dubbel balkon. Plat dak met schilden, maasleien. Dakkapellen. Kroonlijst met segmentfries. Grote achtertuin. Gaafheid architectuur en detaillering. Zeer rijke sculptuur onder andere op cordonlijst, fries en risaliet. Drielaags, 5 traveeën. (foto 309)

Molenstraat 12

Herenhuis Woonhuis; Horeca

ca. 1895

Eclecticisme

Natuurstenen plint. Cordon. Dorpellijsten. Bepleisterde, op begane grond geblokte gevel. Originele T-vensters eerste verdieping. Begane grond deels vernieuwd. Omlijstingen met kuiven. Deur in hardstenen omlijsting en zeer rijke middenrisaliet met balkon en dakkapel. Erker met leeuwenkoppen, tandlijsten, gecanneleerde zuilen en gebroken fronton. Plat dak met schild met maasgedekte lei aan voorzijde. Rijke kroonlijst met consoles en tandlijst. Gaafheid architectuur en detaillering. Tweelaags, 6 traveeën.

(foto 310)

Molenstraat 16

Woonhuis

ca. 1890

Eclecticisme

Beschilderde machinale baksteen met gepleisterde hoekpilasters. Vernieuwde pui. Rijke omlijsting van schuifvensters eerste verdieping. Schilddak, betonpan. Gootlijst op consoles tegen fries. Dakkapel met spits fronton. Tweelaags, 3 traveeën. Gaafheid van detaillering, gevelwandwaarde. Tweelaags. (foto 311)

Molenstraat 36

Winkel; Woonhuis

ca. 1925

Invloeden Amsterdamse School

Machinale baksteen, natuurstenen pui. Betonnen lijstwerk erkers en topgevel. Erkerachtige, door gelede muur gedeeltelijk in de gevel terugliggende vensterpartijen met oorspronkelijke raamindelingen. Plat dak. Licht oplopende schijngevel ervoor geplaatst. Drielaags, 2 traveeën. Gevelwandwaarde, detaillering. Gevelsteen "Hofleverancier" met Nederlandse Leeuw in topgevel. Tympaan-achtige gevelbekroning. (foto 312)

Molenstraat 42

Winkel; Woonhuis

ca. 1890

Hardstenen, gemarmerde pui bepleisterde bovengevel met dorpellijsten. Originele staat. Boven mezzanine-achtige verdieping met kleine vensters.

Pag. 88 -

Plat dak met schilden, bitumen. Gootlijst. Gaafheid, gevelwandwaarde. Tweelaags, 3 traveeën. (foto 313)

Molenstraat 48; 50; 52

Woon - winkelpanden ca. 1895

Neorenaissance

Baksteen, pui vernieuwd in travertijn. Gepleisterde hoekpilasters. Diamantblokjes in korfbogen. Diverse beschilderde natuurstenen ornamenten. Raamomlijsting met kuiven, muurdammen als pilasters bekroond met Ionische kapitelen. Schilddak, kruispan. Topgevels met klauwstukken en appels. Tweelaags, 6 traveeën. Beeldbepalend door de rijk geornamenteerde gevel. (foto 314)

Molenstraat 68; 70; 72; 74; 84; 86; 88

Zes woon / winkelpanden

1950

Wederopbouw. Traditionalisme

Machinale handvorm baksteen. Grote variatie in luifels, klooster- en kruiskozijnen, lijsten en togen. Steile kappen, zadeldaken parallel aan straat, Romaanse pan. Gootlijsten, klossen. Drielaags. Goed voorbeeld van wederopbouwtrant. (foto 315)

Molenstraat 90

Winkel; Woonhuis Bouwbureau

1895

Eclecticisme

Vernieuwde pui jaren 130. Machinale baksteen. Gepleisterde benedenverdieping. Boograam in penant. T-ramen bovenverdieping. Kuiven. Rond licht in daklijst. Hardstenen raamdorpel. Afgeknot schilddak. Gesmoorde Hollandse pannen. Tweelaags. Gevelwandwaarde: beeldondersteunend hoekpand. Eerst kachelwinkel, vanaf 1929 garagebedrijf van E. Lernmens. De voluten en bekroning van de hoekkapel zijn verdwenen.

(foto 316)

Molenstraat 102

Winkel; Woonhuis

ca. 1890

Gedeeltelijk originele pui. Gepleisterd. Afgeronde profielen. Vierdelige T-schuiframen. Zadeldak met oud Hollandse dakpan. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. Twee lagen, twee traveeën. (foto 317)

Molenstraat 104

Woonhuis; Bedrijf

ca. 1895

Machinale baksteen. Lateien met rozetten. Schuiframen. Aanzetstenen diamantvorm. Sluitstenen met guirlande. Zadeldak parallel aan straat. Kruispannen. Terracotta daklijststeunen. Beeldondersteunend pand, gevelwandwaarde. Tweelaags, 3 traveeën. (foto 318)

Pag. 89 -

Molenstraat 106; 108

Herenhuis Winkel; Woonhuis

ca. 1895

Eclecticisme

Oranje strengpers, natuurstenen banden, dorpels en plint. Erker natuursteen. Middenrisaliet met erker. Originele T-vensters. Dubbele voordeur. Boogtrommels mozaïek. Plat dak, schilden met aan voorzijde ruberoidleien, opzij kruispannen. Leigedekte dakkapellen. Gootlijst, klossen met trapgevel. Beeldbepalend pand door rijke architectonische gave detaillering. Tweelaags, 5 traveeën. (foto 319)

Molenstraat 110

Woonhuis; Winkel (leegstand)

ca. 1890

Eclecticisme

Geschilderde baksteen. Boogvulling met gestucte barokke motieven. T-ramen. Schilddak. Tuiles du Nord. Twee dakkapellén met Neo-Klassieke frontons. Tweelaags, 4 traveeën. Gevelwandwaarde. Beeldondersteunend door rijke detaillering eerste verdieping. Pui geheel vernieuwd. (foto 320)

Molenstraat 112; 114

Woonhuis

ca. 1900

Eclecticisme

Machinale baksteen. Decoratieve tegels in daklijst (donkerrood, blauw, geel). Segmentbogen. Profiellijsten. Kuiven. T-ramen. Schilddak, kruispannen. Kroonlijst op consoles. Erker op eerste verdieping. Tweelaags, 5 traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (foto 321)

Molenstraat 154

Winkel (schoenwinkel) Woonhuis; Horeca

ca. 1900

strengperssteen, rood met gele cordons. T-ramen met kleine roeden. Rij witte stenen onder de onderdorpels. Afgeknot schilddak. Asbestleien. Kruisdekking. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. In de hardsteen gegraveerde schoen die vroegere functie verduidelijkt. Hardstenen plint met afbeelding van schoen. Drie traveeën, twee lagen.

(foto 322)

Molenstraat 168

Winkel; Woonhuis

ca. 1890

Machinale baksteen. Bovenlichten. T-ramen. Glas-in-lood bovenlichten van winkelpui. Gesmeed deurhek ca. 1930. Schilddak. Kruispannen gesmoord. Gevelwandwaarde, karakteristieke mezzanineverdieping. Drie traveeën, tweelaags. (foto 323)

Pag. 90 -

Molenstraat 170

Winkel; Woonhuis

1890

Baksteen, wit geschilderd. Natuurstenen plint. Houten pui, T-vensters eerste verdieping. Schilddak, oud Hollandse pan. Gootlijst met klossen. Tweelaags, drie traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 323)

Molenstraat 172-172A

Winkel; Woonhuis

ca. 1900

Machinale baksteen. Cordons gepleisterd. Gietijzeren deurrooster. T-ramen Lateien met rozetten. Glas-in-lood ca. 1930 in pui. Dakkapel. Schilddak. Kruispannen. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend pand met gevelwandwaarde. (foto 324)

Molenstraat 5

Woonhuis; Drukkerij

ca. 1865

Gepleisterd met schijnvoegen. Natuurstenen basement. T-vensters. Schilddak, kruispannen. Ingangsgedeelte ca. 1970 vernieuwd. Poortje met wapen in latei. Eenvoudige doch harmonieuze architectuur: gevelwandwaarde. Twee laags, 3 traveeën. Sinds 1866 was drukkerij en boekhandel J. van Poll-Suykerbuyk in dit pand gevestigd, in 1921 werd de boekhandel opgeheven. De kuiven en cordonlijsten zijn verwijderd, zodat het pand een veel strengere indruk maakt dan de oorspronkelijke gevel. (foto 325)

Molenstraat 7

Woonhuis Kantoor

1895

Neorenaissance

Baksteen, horizontale banden, pleister. Natuursteen basement. Risaliet met erker. Gepleisterde omlijsting. T-vensters eerste verdieping. Houten rolluiken begane grond. Zadeldak, asbestleien. Plat dak. Doorgang spoort je, latei. Tweelaags, 3 traveeën. Rijke en gave detaillering. Beeldbepalend in gevelwand. (foto 326)

Molenstraat 9; 9A

Winkel; Woonhuis; Kantoor

ca. 1930

Baksteen. Natuursteen. Glas-in-lood. Metalen pui begane grond. Omlijsting bovenlichten (glas-in-lood). Portiek, tegelmozaïek. Plat dak, windveerpannen. Drielaags. Gaaf in architectonisch opzicht, zeer eigenzinnige details in de pui. (foto 327)

Molenstraat 11

Woonhuis; Villa Kantoor Brabants Nieuwsblad

1890

Gepleisterd, hardstenen basement, stoep. Begane grond deels vernieuwd T-vensters eerste verdieping. Schilddak (aan een zijde recht, tegen

Pag. -91

nieuwbouw). Verbeterde Hollandse pan. Onderdoorgang. Tweelaags. Deels (eerste verdieping) gaaf, verder gevelwandwaarde. (foto 328)

Molenstraat 19; 19A

Woonhuis Winkel;

1870-'80

Baksteen, natuursteen basement risaliet. Omlijsting pleisterwerk, vernieuwde (winkel)pui. T-vensters eerste verdieping. Schilddak. Hollandse pan. Tweelaags, 3 traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 329)

Molenstraat 21

Winkel; Woonhuis

1870

Gepleisterd. Kelder en opkamer. T-vensters. Jongere winkelpui. Schilddak, verbeterde Hollandse pan. Tweelaags, 4 traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (foto 330)

Molenstraat 21A; B; C

Bedrijfspand

ca. 1895

Baksteen, machinaal, wit beschilderd. Plint gepleisterd. T-vensters, rolluiken. Deuren met gietijzeren rooster. Stalen latei boven venster. Cultuurhistorisch waardevol. Tweelaags. (foto 331)

Molenstraat 21D

Woonhuis

Baksteen, machinaal, gewit. Plint gepleisterd. Zesruits vensters. Vierruits in deur met gietijzeren rooster. Zadeldak, Hollandse pan, gootlijst met fries. Cultuurhistorisch waardevol als bebouwing op achterterrein. Tweelaags.

(foto 331, 332)

Molenstraat 27

Woonhuis oonhuis

1890

Baksteen. Pleisterwerk. T-vensters eerste verdieping. Vernieuwde winkelpui. Afgeplat schilddak. Kruispannen. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (foto 333)

Molenstraat 29

Woonhuis Horeca

1893

Neorenaissance

Baksteen, natuursteen basement. T-vensters eerste verdieping. Zadeldak, Hollandse pan. Poort naar gang links van het huis. Tweelaags, 4 traveeën Beeldbepalend pand, gaaf. (foto 334)

Pag. -92 -

Molenstraat 31

Café Hemelblauw Woonhuis Horeca

1890

Eclecticisme

Baksteen, natuurstenen basement. Fries. Omlijsting, decoratief met kuiven. Zadeldak, Hollandse pan. Tweelaags, 3 traveeën. Gaaf in detaillering. (foto 335)

Molenstraat 45; 47; 49; 51; 53; 57; 59

Woonhuizen; Winkelpanden (8)

1950

Traditionalisme; Wederopbouw

Machinale handvorm. Natuursteen ornamenten, puien. Baksteenornamentiek. Klooster-kruiskozijnen, roeden, glas-in-lood etc. Steile zadeldaken, parallel aan straat, Romaanse pan in verschillende kleuren. Goed voorbeeld van aangepaste Wederopbouw-panden. Tweelaags. Nummer 49 originele gevelsteen "In den Biecorf 1777".

(foto 336, 337)

Molenstraat 61

Winkel; Woonhuis

1915

Art Nouveau

Gele-grijze strengpers. Hardstenen omlijsting pui. Originele pui. Schuifvensters. Deel topgevel weg. Afgeplat zadeldak, haaks op straat. Tweelaags, 3 traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 338)

Molenstraat 73; 75

Dubbel woon / winkelpand

ca. 1900

Machinale baksteen, benedengevel bepleisterd. Schijnvoegen. Pui deels vernieuwd. Originele T-vensters eerste verdieping. Zadeldak, parallel aan straat, oud Hollandse pan. Tweelaags, 4 traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 339)

Molenstraat 95;97

Winkel; Woonhuis 1910-'15

Oranje strengpers, gele speklagen. Hardstenen plint, dorpels. Pui met H-balk overspanning. T-vensters eerste verdieping. Plat dak, schilden, asbestleien. Balkon, hekwerk vernieuwd. Tweelaags. Gevelwandwaarde: beeldondersteunend als hoekpand. (foto 340,341)

Molenstraat 97

Bedrijfspand

1905

Sierankers, machinale baksteen. Zesruits raam. Zadeldak, Hollandse pan, Achterbebouwing: twee laags onder zadeldak met oud Hollandse dakpannen, rondraampjes met gietijzer vulling, zesruits venster. Tweelaags, cultuurhistorische waarde. Opslagzolder. Symmetrische geplaatste rondlichten aan weerszijden van laaddeur.

(foto 341)

Pag. -93 -

Molenstraat 99

Winkel; Woonhuis; Horeca

ca. 1900

Gepleisterd. Eerste verdieping hardstenen gevelplint. Gele strengperssteen begane grond. Hardstenen lisenen. Hardstenen onderdorpels. T-ramen. Diamant sluitsteen in. Afgeknot schilddak. Asbestleien. Tweelaags, 4 traveeën. Beeldondersteunend pand, penanten met hardstenen bekroning. Pui vernieuwd. (foto 342)

Molenstraat 101

Woonhuis

1905

Machinale baksteen. Hardstenen plint, banden en dorpels en ornamenten. Originele vensters. Rolluiken, voordeur. Rijke gootlijst, zadeldaken, kruispan, dakkapel origineel. Tweelaags, 3 traveeën. Karakteristiek beeldondersteunend pand.

(foto 343) .'.

Molenstraat 131; 131A

Winkel; Woonhuis

1900-'05

Baksteen, machinaal. Ornamenten in gele verblendsteen. Gietijzeren pui. Pui origineel. T-vensters eerste verdieping. Plat dak, schild, asbestleien, dakkapellen. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (foto 344)

Nieuwstraat 20 (Sophiastraat 41)

Woonhuis

1900 Bruine baksteen. Gele of grijze verblendsteen. Hardstenen vensterbanken. Schuifvensters. Zadeldak. Kruispannen (zwart). Eenlaags. Opvallend hoekpand, beeldbepalend. (foto 345)

Nieuwstraat 1; 3; 5; 7; 9; 11; 13; 15; 17; 19

Mariagaard; Woningen voor bejaarde dames Woningen voor bejaarde dames

ca. 1935

Delftse School

Bruine baksteen. Houten schuiframen en openslaande vensters en twaalfruits en zesruits vensters. Paneeldeur met halfrond bovenlicht. Zadeldak. Driehoekige dakkapellen. Wolfdak voor uitbouw. Rode Romaanse pan. Dakruiter met koperen haantje boven entree. Kapel met dakruiter. Deels ommuurd, baksteen (nieuw). Gezamenlijke sier- en moestuin. Voorzijde: grote hulst ca. 4 meter hoog. Voortuintjes met gras en heg. Tweelaags. Cultuurhistorische en architectonische waarde. Twee blokjes van twee. Een blok van 4 met kapel. Een blok van 4, midden poortgebouw, alles in carrevorm. Het hofje is gebouwd toen het Godshuis Maria de Wasserwas werd gesloopt.

(foto 34&,347)

Pag. 94 -

Nieuwstraat 35

Hoofdonderwijzerwoning Regionaal Educatief Centrum

1906

Bruine baksteen. Gele verblendsteen. Hardstenen plint. T-schuiframen. Zadeldak en plat dak. Mooi gesneden windveer. Zwarte kruispannen. Tweelaags. Functie, beeldbepalend hoekpand.

(foto 348)

Nieuwstraat 37

School (hoort bij nr. 35) Peuterspeelzaal

1906

Baksteen. De dakpartij is ingrijpend gewijzigd en vereenvoudigd. Gele verblendsteen. Ramen en deuren met toog en roedeverdeling. Zadeldak. Opnieuw verbeterde zwarte betonnen Hollandse dakpan. Fraai hekwerk, Jugendstilelementen. Fietsenstalling, rijk gesneden houten lijst. Acht grote bomen (essen ?). Tweelaags. Functie, beeldbepalend element in de stedelijke structuur. Na 1906 zijn er aan weerszijden nog twee traveeën aangebouwd, in dezelfde stijl en dezelfde bouwmaterialen. (foto 349)

Nieuwstraat 41

Woonhuis

1900

Bruine baksteen en gele of grijze verblendsteen. Witte pleisterbanden. Hardstenen plint. T-schuifvensters. Jaren '30 paneeldeur. Plat schilddak Zwarte kruispannen. Eenlaags. Beeldbepalend als hoekpand. (foto 350)

Nispensestraat 14; 16

't Wit Roosken; onbekend Horeca

ca. 1895

Recent gepleisterd. Mogelijk naar oud patroon vernieuwd. Wenkbrauwbogen met ornament. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Moderne dakkapellen met leien. Rijke gootlijst. Gevelwandwaarde. Eenlaags. (foto 351)

Nispensestraat 20

Woonhuis met bovenwoning Woonhuis met bovenwoning

1895

Machinale baksteen, gestucte omlijstingen, Vensters met kuiven. Originele T-vensters, moderne voordeuren. Schilddak, oud Hollandse pan. Rijke kroonlijst. Gaafheid detaillering, gevelwandwaarde. Tweelaags, 3 traveeën (foto 352)

Nispensestraat 22; 24; 26

Woonhuizen

ca. 1895

Machinale baksteen, beschilderd. Gepleisterde plint. Deur en vensteromlijstingen met kuiven. Mezzanine-verdieping. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Gevelwandwaarde, gave detaillering. Eenlaags, 9 traveeën. (foto 353)

Pag. -95

Nispensestraat 32

Woonhuis; Bedrijf

1900

Eclecticisme

Machinale baksteen. Gepleisterde plint, hardstenen dorpels. Kuiven. Mezzanine-verdieping. Vernieuwde vensters. Originele rolluiken. Bedrijfsingang. Samengesteld dak, oud Hollandse pan. Geprofileerde gootlijst met fries. Moderne dakkapel. Aardige detaillering, gevelwandwaarde. Mezzanine-verdieping. Eenlaags, 4 traveeën. (foto 354)

Nispensestraat 34; 34A

Woonhuis met bovenhuis Woonhuis met bovenhuis

ca. 1905

Machinale baksteen, gepleisterde banden, plint hardsteen. Erker. T-vensters. Glas-in-lood in alle bovenlichten. Togen met diamantkoppen als sluitsteen. Gespiegelde deuren. Alle vensters en deuren eind 20'er jaren. Schilddak, oud Hollandse pan, moderne dakkapel. Rijke kroonlijst. Tweelaags, 4 traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 355)

Nispensestraat 38; 40; 42

Drie woonhuizen Drie woonhuizen

ca. 1890/1900

Machinale baksteen. Gepleisterde plint, banden. 38 en 42 originele T-vensters. Deuren vernieuwd. Boogtrommels: tegeltableaux. Schilddaken. en 42 oud Hollandse pan. 40 betonpannen. Gootlijst met fries. Achteraanbouwen met bovenlijst. Zadeldaken, oud Hollandse pan. Gevelwandwaarde. Eenlaags. 3 x 3 traveeën. (foto 356)

Nispensestraat 58

Woonhuis

ca. 1910

Machinale baksteen, ornamenten van oranje en grijze strengpers, hardstenen lijst. Dorpels en plint. Pinakel op tuitgevel. Originele schuifvensters met rolluiken. Fraai drielicht eerste etage. Zadeldak met kruispan. Gaaf van detaillering, gevelwandwaarde. Tweelaags, 3 traveeën. (foto 357)

Nispensestraat 27; 27A

Woonhuis; Watertoren (nog in gebruik als drukvat) Utrecht, M.A.E.E.G.

1916

Machinale baksteen. Gepleisterde (of betonnen) banden en lisenen, watervat en basement. Stalen kozijnen. Kegelvormige spits met dakkapellen en piron. Beton skelet met baksteen vulling. Eenvoudige bedrijfswoning, gepleisterd, zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Mezzanine. Tuin. Oude hulstboom. Entreepartij met trap en omlijste deurpartij met pediment waarin bekroonde wapenschild met klimmende leeuw, omgeven door rozetten. Twee waterspuwende vissen terzijde. Vroeger stond hier vlakbij nog een tweede watertoren (uit 1887). Deze werd in 1937 gesloopt. (foto 358, 359, 360)

Pag. 96

Nispensestraat 85

Woonhuis

ca. 1925

Invloeden Amsterdamse School

Machinale baksteen. Gepleisterde cordonlijst. Baksteendecoraties. Nadruk horizontale roedeverdeling. Moderne voordeur. Glas-in-lood. Zadeldak, pannen over bovenste deel muurwerk doorgezet. Doorgetrokken gootlijst. Gaaf van architectuur en detaillering. A-symmetrische gevelindeling door plaatsing deur en schoorsteen. Venster op hoekgevel. Bloembak. (foto 361)

Nispenseweg 57

Langgevelboerderij

1920-'30

Baksteen, dwarsdeel. Metalen latei met rozetten boven staldeur en vensters. Bovenlichten glas-in-lood. Zadeldak. Twee schuren onder zadeldak. Een met windveren en makelaar. Erfbestrating kinderkoppen. Heg, bomen. Betegelde stoep van woondeel. Eenlaags, 3 traveeën. Ligging, functie.

(foto 362) ,

Nispenseweg 87

Kortgevelboerderij Woonhuis

1940

Wederopbouw-trant

Machinale baksteen. Vlechtingen. stal met hooiluik. Keldervenster. Ondermeer negenruits schuiframen met luiken. Zadeldak met wolfseind. Verbeterde Hollandse pan. Gazon, berk, jonge leilinden. Ligging, voorbeeld van naoorlogs boerenbedrijf. Gevelsteen 1940 Nederlandse leeuw. (foto 363)

Oliemolen 128

Woonhuis

1925

Oranje verblendsteen, hardstenen plint. Rijke baksteendecoraties. Moderne vensters. Luiken. Deur. Mansardedak. Asbestleien. Tweelaags. Beeldondersteunend. (foto 364)

Oliemolen 73;75

Fabriek Leegstand

1925

Topgevel Art Deco

Baksteen. Hijsbalk. Stalen kozijnen en roeden. Garagedeuren vernieuwd. Plat dak. Asfalt. Windveerpannen. Eenlaags bakstenen gebouw onder schilddak met oud-Hollandse pannen, ca. 1900. Cultuurhistorisch van waarde door functie. (foto 365)

Pag. 97

Oostelijke Havendijk 12

Fabriek 't Anker, Melkfabriek Leegstaand: bedrijfssluiting in 1976 Deels Delftse School

Machinale baksteen. Ondermeer stalen kozijnen. Zadeldak met wolfseinden. Schoorsteen. Restanten tuin. Onder andere treurwilg. Waarschijnlijk deel van tuin van fabrikantenvilla. Cultuurhistorisch waardevol. Verlaten complex met verdiepingsbouw in baksteen. Schilddaken. Schoorsteen, deels ouder (jaren '30). (foto 366)

Oostelijke Havendijk 16

CSH / Suikerunie; Fabrikantenvilla (nr. 16) tot 1945 Kantoor

ca. 1870

Neorenaissance

Machinale baksteen. Gepleisterde cordons. Zesruits schuifvensters. Deur met gietijzeren rooster. Zijgevel deur met hout/glazen portiek en smeedijzer. Langszadeldak, wolfseinde en risaliet. Blauwe kruispannen. Restanten tuin o.a. treurwilg. Platanen en linden. Cultuurhistorisch van belang. Tweelaags, 5 traveeën. (foto 367)

Oostelijke Havendijk 16

CSH (Suikerunie); Fabriekshallen

1928

Elementen Amsterdamse School

Verticaal gelede gevel. Machinale baksteen. Muizentanden in zijgevel. IJzeren kozijnen. Boogramen en rechthoekige raampartijen. Zadeldaken. Zichtbaar smeedijzeren spant in kopgevel hoogbouw. Cultuurhistorisch belangrijk. Deel ramen dichtgemetseld. (foto 368)

Oude Ettense Baan 2

Bernardus Hoeve; Boerderij

1924/'25

Art Deco invloeden

Baksteen. Grote schuur: eenvoudige baksteendecoratie. Latei met rollaag. Schuifvensters. Huis: mansardedak met asbestleien. Schuur: zadeldak en lessenaar dak met Tuile du Nord. Grote schuur: mansarde: golfplaten (vroeger asbest). Twee schuren (veeteelt). Drie lindebomen. Ligging en grootte: beeldbepalend. Beeldje van St. Bernardus in nisje van de grote schuur. De Oude Ettense Baan is nog deels een zandweg. (foto 369)

Passenberg 18

Stal met daglonerhuisjes

1890

Schuur, baksteen. Varkensdeurtjes achterzijde. Zadeldak, verbeterde

Pag. -98

Hollandse pan. Ligging. Cultuurhistorische waarde (foto 370)

Passenberg 31; 33; 35; 37; 39

Boerderij + kleine woningen (dagloners) Woonhuis

1890

Baksteen en pleister. Zadeldak, wolfseind. Aan achterkant laag uitlopend. Verbeterde Hollandse pan. Liguster. Eenlaags. Ligging, cultuurhistorische waarde.

(foto 371)

Passenberg 41; 43; 45

Daglonerwoningen

1890

Baksteen. Gepleisterd basement. Rechte steenankers. Zesruits vensters, (nr. 41). Semi-klampdeur, vernieuwde deuren. Mansardekap. Asbestleien en verbeterde Hollandse pan. Drie snoeilinden. Eenlaags. Ligging. Cultuurhistorisch van waarde. (foto 372)

Platinadijk 19

Woonhuis; Boerderij

1890

Zijgevel entree (1925) betonnen latei, rollagen in de machinale baksteen. Gele IJsselstenen. Gootlijst je met klosjes. Zijgevel T-vensters (uit '25) Vernieuwde deur. Ondermeer vierruits openslaande ramen in de opkamer. Zadeldak met kruispannen. Schuur met riet. Ter linkerzijde nog een hoge open schuur. Oude Italiaanse populier, meidoornhaag. Ligging, functie. (foto 373)

Prinsensinel, burg

Prinsensinel, burg 1; 3; 5; 7; 9; 11; 13; 15; 17; 19; 21; 23; 25; 27; 29; 31; 33; 35; 37; 39

Woonhuizen Gremmen

1950

Traditioneel, Wederopbouw

Imitatie handvorm. Betonnen deuromlijstingen en stenen banden poortgebouwen. Meeste vervangen. Originele met houten roedeverdeling. Voordeuren met bovenlichten. Zadeldaken, Verbeterde Hollandse pan, dakkapellen. Goot op klossen. Beelden van twee mannenfiguren: wederopbouwmonument van Charles Vos (1950) in Euvillesteen tegenover huizen. Gevelwandwaarde, gaafheid. Poorten met halsgevels tussen 15-17 en 23-25. Nummer 7 en 9 met balkons. Tweelaags. Wederopbouw in centrum: straat in zijn geheel als "Ring" aangelegd na de oorlog. (foto 374,375,376)

Pag. -99

Raadhuisstraat 6

Herenhuis Winkelpassage

ca. 1880

Eclecticisme

Onderpui geheel vernieuwd. Boven gepleisterd. Raamomlijsting, afgerond, kuiven. T-vensters. Bovenlichten in de verknopte kroonlijst. Plat dak. Rijke kroonlijst op dubbele consoles. Tweelaags, 6 traveeën. Gevelwandwaarde vanwege gave eerste verdieping met mezzanine. (foto 377)

Raadhuisstraat 10

Winkel; Woonhuis

ca. 1905

Art Nouveau

strengpers, oranje. Afgewisseld met natuurstenen lijstwerk. T-vensters centraal rondvenster met Frans balkon. Plat dak, schild voorzijde, asbestleien. Dakkapel. Gootlijst op klossen. Drielaags, 4 traveeën. Gevelwandwaarde, gave bovenverdiepingen. (foto 378)

Raadhuisstraat 18

Herenhuis Winkel; Woonhuis

ca. 1900

Oranje strengpers, natuurstenen banden, dorpels en lateien. Originele voordeur op hardstenen trapportaal. Gewijzigde raamindeling. Zadeldak, asbestleien. Forse kroonlijst met portretkoppen en hergebruikte gevelsteen ,. Int lant van beloften 1635". Gave detaillering, gevelwandwaarde. Tweelaags, 3 traveeën. (foto 379)

Raadhuisstraat 26, De Fortuyn

Herenhuis

ca. 1830

Classicistisch, Empire

Witgepleisterde gevel, bekroond door fronton met eierlijsten en klossen. Zijgevels ongepleisterde handvorm (deels XVII) baksteen. Empire boogramen met waaierzwikken in zijgevel. Originele voordeur. Beglaasd tympaan. Achtergevel: Empire vensters. Zadeldak, dwars op straat geplaatst. Oude pomp tegen zijgevel. Gesneden trapleuning met lichtkoepel. Oorspronkelijk stucwerk in hal. Flinke achtertuin met slangeden ca. 1 meter doorsnee. Tweelaags, 3 traveeën. Gaaf van architectuur, historische en architectonische waarde. Zijgevel jaarankers 1641 en gevelsteen: "Dit huys is wel befaem, de fortuyn is sine naem". Rijksmonument. (foto 380)

Raadhuisstraat 28

Woonhuis oonhuis

ca. 1915

Machinale baksteen, beschilderd (grijs). Deels vernieuwde pui, hardstenen plint. Originele pui. T-ramen. Zeer lang zadeldak, oud Hollandse pan. 16e Eeuw metselwerk achtergevel en zijgevels. Tweelaags. Gevelwandwaarde.

Pag. -100 -

Topgevel rijk geornamenteerd. Kapiteel op zijpoort je. Ionisch met portret. (foto 381)

Raadhuisstraat 30

Winkel; Woonhuis

ca. 1880

Gepleisterde baksteen. Pui met ijzeren latei. T-vensters van eerste verdieping vernieuwd. Schilddak, betonpan. Kroonlijst op klossen. Redelijk gaaf, gevelwandwaarde. Tweelaags, 2 traveeën.

(foto 382)

Raadhuisstraat 32; 32A

Winkel; Woonhuis

1900-1905

Oranje verblendsteen. Natuur (hard-) stenen plint, dorpels en lateien. Schermgevel. Portiek met ornament. Vloertegels, gemarmerde tegels. Plat dak, asbestleien op schilden. Pui deels vernieuwd. Drielaags, 2 traveeën.

..,

Gevelwandwaarde. (foto 383)

Raadhuisstraat 36; 38; 40

Winkel; Woonpanden

ca. 1890

Pui geheel vernieuwd. Gepleisterde bovengevel, hardstenen dorpels. Nummer 36 glas-in-lood. Nummer 36 schilddak, Tuile du Nord. Kroonlijst op voluten nummer 36. Tweelaags, 6 traveeën. Gevelwandwaarde. (foto 384)

Raadhuisstraat 48

Woonhuis; Horeca 1880

Traditioneel, pui Jugendstilinvloed

ca. 1905

Hardstenen pui, beschilderd. Handvorm IJsselsteen. Moderne kruisvensters eerste etage. Rondlicht in topgevel. Zadeldak, verbeterde Hollandse dakpan. Ter linkerzijde een poort: stenen (baksteen) rondboog. Beeldondersteunend. (foto 385)

Raadhuisstraat 62;64

Winkel; Woonhuis Overveld-Verwega, van

1931

Elementen Amsterdamse School

Rijke baksteenarchitectuur, machinale baksteen. Marmeren pui. Oorspronkelijke pui met rijk glas-in-lood venster met lantaarns en opschrift: "P.Buys en Zn.". Plat dak, asbestleien op schilden opzij geheel verborgen achter topgevels. Drielaags. Gaafheid in architectonische detaillering, beeldondersteunend. (foto 386)

Raadhuisstraat 74

Woonhuis

ca. 1900

Machinale baksteen, cordonlijsten en vensterbogen van gele en oranje verblend, hardstenen dorpels en plint. Oorspronkelijke voordeur en

Pag. 101 -

T-vensters eerste verdieping. Rolluiken. Glas-in-lood. Zadeldak, oud Hollandse pan. Rijke kroonlijst. Tweelaags, 3 traveeën. Gaaf beeldondersteunend pand. (foto 387)

Raadhuisstraat 76; 78

Woonhuizen

ca. 1890

Machinale baksteen, 78 vernieuwde pui, 76 bepleisterde banden en plint. Eerste verdieping originele T-vensters. Hardstenen dorpels. Zadeldak (samengesteld) oud Hollandse pan. Tweelaags. Beeldondersteunend hoekpand. (foto 388)

Raadhuisstraat 82

Woonhuis

1900

Hardstenen plint, banden, latei- en dorpels. Oranje strengperssteen. T-vensters eerste verdieping, originele voordeur. Glas-in-lood bovenlichten begane grond. Plat dak, schilden met asbestleien, dakkapel. Gootlijst met mozaïek in fries. Deels begroeid met oude klimop. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldbepalend als hoekpand, gaafheid in architectonische detaillering. (foto 389)

Raadhuisstraat 84; 86; 88

Woonhuizen; Winkels

1890

Alle puien vernieuwd. Gevels boven: vernieuwde vensters. T-vensters Dakritme en kroonlijsten in straatbeeld. Tweelaags, 3 x 3 traveeën. Beeldondersteunend, vooral als drie panden bij elkaar. (foto 390)

Raadhuisstraat 104

Winkel / Woonhuis

ca. 1910

Art Nouveau invloeden

Machinale baksteen. Ornamenten in oranje strengperssteen. Hardstenen plint. Puiomlijsting met Art Deco motieven. Hoefijzerboog venster eerste etage. Zadeldak met verbeterde Hollandse pan. Rijke baksteendecoraties in fries. aart later overmetseld. Erker: Zadeldak, uitstekende gootlijst. Tweelaags, 3

traveeën. Gave detaillering, gevelwandwaarde. Zeer fraaie deuren bewaard gebleven.

(foto 391)

Raadhuisstraat lO6; 106A

Woonhuis met bovenhuis Woonhuis met bovenhuis ca. 1935

Traditionalisme

Baksteen, machinale handvorm. Natuurstenen deuromlijsting. Gevarieerde raamvormen. Ellipsvormige oculi. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Gootlijst met overstek aan weerszijden topgevel. Gaaf, gevelwandwaarde. Drielaags.

(foto 392)

Pag. 102

Raadhuisstraat 116; 118

Woonhuis onhuis

ca. 1895

Machinale baksteen, beschilderd (wit/grijs). Gepleisterde pui, geblokt. Gepleisterde banden. T-vensters eerste etage. Gave pui met pilasters en kroonlijst. Zadeldak, oud Hollandse pan, rijke kroonlijst. Achteraanbouw onder zadeldak oud Hollandse pan. Gaaf bewaard, gevelwandwaarde. Tweelaags, 5 traveeën. (foto 393)

Raadhuisstraat 1

Woonhuis; Café Apotheek;

1870

Gepleisterd (wit). Hardsteen plint. Begane grond etalage. Bovenlicht met glas-in-lood. Zijgevel: zesruits-schuifvensters. Eerste verdieping: ramen met omlijsting. Hardsteen vensterbank. Wolfdak en zadeldak. Houten kroonlijst. Rode verbeterde Hollandse dakpan. Deels asbestleien. Tweelaags,

3 traveeën. Gevelwandwaarde. In 1912 verbouwd tot apotheek. Decoratie is sterk vereenvoudigd: kuiven en overig sierstucwerk verwijderd, evenals de schijnvoegen op de begane grond. (foto 394)

Raadhuisstraat 3

Woonhuis

1870

Eclecticisme

Gepleisterde baksteen. Zij ingang, bakstenen poort. Omlijsting eerste verdieping kopjes. Begane grond diamantkop, bladmotief. Houten rolluiken. Winkelpui met pilasters en voluten. Schilddak. Asbestleien. Kroonlijst. Achter: Likeurstokerij / wijnopslag. Twee laags, baksteen onder zadeldak, kruispan. Tweelaags, 3 traveeën. Gevelwandwaarde, gaaf. (foto 395)

Raadhuisstraat 9

Winkel; Woonhuis

1912

Jugendstil

Rode strengperssteen. Zwarte horizontale banden. Etalage natuursteen en hout, diep portiek. Natuursteen dorpels en lateien. Deur in portiek. Zadeldak en plat dak. Drielaags, 4 traveeën. Geheel gaaf. Architectonisch belang. Reliëfs met gezichten, 4 jaargetijden. (foto 396)

Raadhuisstraat 11

Winkel; Woonhuis

1880

Hoge hardstenen plint. Begane grond lichtbruine en rode verblendsteen. Begane grond paneeldeur, grote etalageruiten, twee afgeronde hoeken (1905). Eerste verdieping: Openslaande T-vensters en bovenlicht. Boven: machinale bruine waalsteen, wit pleisterwerk (1880). Zadeldak. Rode Hollandse dakpan. Tweelaags, 3 traveeën. Originele gave winkelpui. De pilasters zijn voorzien van zeer mooi bewerkte (geometrisch) hardsteen blokken in laagreliëf. (foto 397)

Pag. 103

Raadhuisstraat 35

Winkel; Woorlhuis

1910

Eerste verdieping oranje-rode verblendsteen, hardstenen vensterbanken. Opvallende lichtgroene tussenranden. Pui jaren '60 modernisering, dak ca. 1978. Eerste verdieping: houten schuifvensters met glas-in-lood. Goot met geometrisch versierde klossen. Schilddak, ruberoid. Plat dak. Tweelaags. Gevelwandwaarde, zeldzame kleur van geglazuurde baksteen. (foto 398)

Raadhuisstraat 37; 37A

Winkel; Woonhuis

XIXd

Eclecticisme

Gepleisterd. Begane grond: baksteen, gewit. Kleine lage vensters begane grond boven winkelpui. Omlijsting eerste verdieping diamantkoppen. Zadeldak. verbeterde Hollandse pan. Tweelaags, 4 traveeën. Gevelwandwaarde, gave eerste verdieping. Medaillons met leeuwenkoppen. (foto 399)

Raadhuisstraat 43

Woonhuis; Winkel; XIXd

Eclecticisme

Gepleisterd. Natuursteen basement. T-vensters. Houten winkelpui. Geprofileerde omlijsting vensters eerste verdieping. Roedenraampjes in bovenlichten. Schilddak, verbeterde Hollandse pan. Achteraanbouwen. Tweelaags, 2 traveeën. Beeldondersteunend, gaaf gedetailleerd. Ventilatieroostertje (gietijzer) in zijgevel. (foto 400)

Raadhuisstraat 45

Winkel; Woonhuis; Bedrijf (brouwerij, later tabaksfabriek)

1870

Baksteen, natuursteen plint. Gepleisterde kroonlijst. Vrijstaand. 'Poort' naar nr. 49. Schuifvensters. Natuurstenen omlijsting ingang. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Zijgevels (Kuiperstraat): diverse achteraanbouwen met spitsboogvensters. Bouwsporen van rondboogvensters. Voorgevel drielaags, 5 traveeën. Cultuurhistorisch en architectonisch waardevol. Binnenterreintje met nummer 47, hoorde bij elkaar. Rijksmonument. (foto 401,402)

Raadhuisstraat 49; 49A

Woonhuis

1870

Gepleisterd (wit). Deels met schijnvoegen. T-schuifvensters. Paneeldeur met gietijzeren rooster. Zinken en asbestleien. Wolf/zadeldak. Hollandse rode dakpan. Galerij met gietijzeren zuilen en ijzeren roeden in ramen. Ter rechterzijde een bakstenen poort, ezelsrug aan bovenzijde. Met geslepen rode steen voor de korfboog, gele IJzelsteentjes. Houten profiellat. Achter: een rechthoekig gebouw met ronding. Hardstenen plint. Rode machinale steen, ijzeren ruitjes en kozijnwerk. Boven de poortboog, diverse muurvarens. Voorgevel tweelaags, 3 traveeën. Cultuurhistorisch waardevolle achterbebouwing. Voorgevel beeldondersteunend in gevelwand. (Ter

Pag. 104

linkerzijde is een overeenkomstige poort, no. 51, maar die is van recenter datum, ca. 1860/1935. Bijgebouwtje behoorde bij brouwerij. Zware wenkbrauwbogen ramen later verhoogd. (foto 403, 404, 405)

Raadhuisstraat 51; 53

(dubbel) woonhuis; Winkel; Praktijk

1865

Eclecticisme

Baksteen, gepleisterd (nummer 51), geverfd. Moderne winkelpui nummer 53 Nummer 51, stucwerkomlijsting vensters, kuiven. T-vensters eerste verdieping nummer 51 en paneeldeur uit ca. 1900. Zadeldak, opnieuw verbeterde Hollandse pan. Tweelaags, 2 x 3 traveeën. Gevelwandwaarde, beeldondersteunend. Eerste verdieping later toegevoegd. (foto 406,407)

Raadhuisstraat 55

Woonhuis (achteraanbouw bierbottelarij Winkel; Kantoor

ca. 1870

Eclecticisme

Baksteen, geverfd, half vrijstaand. Begane grond vernieuwd. Rijke omlijsting stucwerk. T-vensters eerste verdieping. Plat omlopend dakschild. Schilddak steekt er bovenuit. Achteraanbouw (ong. 1900) onder zadeldak. Uitloper onder schilddak 1920. Tweelaags, 3 traveeën. Gave eerste verdieping. Beeldondersteunend. Gevelsteen (zijgevel) 1889. Ontluchtingsroosters (gietijzer) onder goot. Kroonlijst. (foto 408)

Raadhuisstraat 57; 59

Winkel; Woonhuis

1911

Baksteen, geverfd. Basement en aanzet en top hoekpilasters hardsteen. Baksteenmozaïek in boogvelden. Winkelpui ijzeren zuiltjes. T-vensters, openslaand. Plat dak, omlopend dakschild. Kruispannen. Achteraanbouw (ca. 1870). Nummer 59 "schuur" onder zadeldak, verbeterde Hollandse pan. (nu rolstoelcentrale). Boogfries, gevelsteen. Initialen ST. Gave pui, als geheel beeldondersteunend. Interessante achterbebouwing nummer 59. Tweelaags, 4 traveeën. Tweelaags, 4 traveeën. Gevelsteen. (foto 409,410)

Raadhuisstraat 63

Woonhuis Notarishuis

ca. 1900

Hardsteen, grijze en rode verblendsteen. Veel baksteendecoratie. Houten gootklosjes, tandlijstje. Gedeeltelijk eiken erker met in kunststeen decoratie. Schuifvensters, zolder: 4 ruitsraampjes en dakkapel openslaand. Twee deuren, bewerkt eikenhout, gefacetteerde ruitjes. Zadeldak ruberoid. Erker: rode asbest. Tweelaags, 5 traveeën. Gaaf pand, beeldbepalend. Zeer fraaie erker, axiaal symmetrisch gedecoreerd, onderstuk met bloemen. De rechterzijgevel is in de jaren '50 vernieuwd. (foto 411)

Pag. 105

Raadhuisstraat 83A; 85A

Winkel; Woonhuis

1910

Baksteen. Begane grond gepleisterd. Winkelpui hout. Baksteenmozaïek in boogvelden. Kroonlijst. Horizontale banden, pilaster. Natuursteen basement en treden voor ingang. Zadeldak, kruispannen. (foto 412)

Raadhuisstraat 111

Fabriek (waarschijnlijk) Leegstaand gevel

1885

Begane grond baksteen, ca. 1950 vernieuwd. Daarboven bruine baksteen. Speklagen. Zesruits schuifvensters. Tentdak. Rode Hollandse pannen. Grote zinken piron. Herkenbare bouwfasen. Tweelaags, 3 traveeën. (foto 413)

Raadhuisstraat 135

Woonhuis; Bedrijf / opslag; Kapsalon

1870

Kapsalon: gepleisterd. Mezzanine. Schuur: baksteen, gepleisterde plint Lage vensters onder goot. Stalen balk met rozetten boven schuurdeur. Schilddak (2 x) verbeterde Hollandse pan. Beeldondersteunend, gaaf. Eenlaags, 3 traveeën. (foto 414)

Rietgoorsestraat 30

Langgevelboerderij Langgevelboerderij ca. 1830

Handvorm baksteen in zijgevel. Cementbepleistering met voegen voorzijde. T-vensters. Dubbele dwarsdeel, stalvensters. Zadeldak, muldenpan. Golfplaat op bedrijfsgedeelte. Diverse moderne bijgebouwen. Ruim erf, ligusterhaag, fruitbomen. Ligging, grootte complex. Aan weg met kinderkopjes. Een Vlaamse schuur uit ong. 1708 is na 1978 gesloopt. (foto 415)

Schaepmanlaan, dr. 88; 90

Kerk R.K. Onze Lieve Vrouw Pastorie Hurks, J.

1951-152

Traditionalisme / Delftse School

Baksteen. Hardsteen, tufsteen. In de voorgevel ingemetseld geglazuurd gebakken aardewerk reliëf "O.L.V. van Fatima" door P. Schoenmakers, 1952. Rondboogvensters. Zadel/lessenaarsdak. Romaanse pannen. Gazon. Drie hoge hulsten. Hele laan met lindebomen. Kaukasische vleugelnoot. Beeldbepalend, karakteristiek voor periode van de bouw. Driebeukige basilica met verhoogde koortravee, absis en dakruiter. De pastorie is door middel van een bouwlid aan de kerk verbonden. (foto 416, 417)

Pag. 106

Scholtensboslaan 1

Vrouwenhof

Landhuis Horeca

1790

Classicistisch

Pleister, zijgevel baksteen. Gepleisterd basement en kroonlijst. Kroonlijst. Schuifvensters met waaierzwikken. Hardstenen trap/bordes voor ingang (recent). Afgeplat schilddak, Romaanse pan. Recente koperen pirons. Aangebouwde serre (rosarium). Parkaanleg. Bomenallee frontaal en links en rechts, daterend van 1875. Gelegen in groot park met diverse bomen, heesters en rozen. Cultuurhistorisch en architectonisch waardevol. Zie "Roosendaal en Nispen", J.T. Boekholt, 1924. Volgens deze is het huis in ong. 1830 gebouwd op de resten van een huis welks geschiedenis teruggaat tot in ieder geval 1498. Tweelaags. Rijksmonument. (foto 418)

Schoonheytstraat 46

Woonhuis

1925-'30

Elementen Amsterdamse School

Baksteen, middenrisaliet. Erker eerste verdieping. Tuile du Nord. Schilddak, geknikt, uitlopend. Tweelaags. Gaaf hoekpand, afgeschuinde hoek. (foto 419)

Schoonheytstraat 41

Woonhuis

ca. 1930

Elementen Amsterdamse School

Oranje en rode machinale baksteen. Kettingboog in portiek. Ramen boven en opzij glas-in-lood. Plat dak. Tweelaags, 2 traveeën. Gaafheid in detaillering. (foto 420)

Sophiastraat 33

Woonhuis

ca. 1915

Neorenaissance

Oranje strengperssteen, hardstenen plint, dorpels. Grijze strengpers banden. Gepleisterde afdeklijst geveltopje. Gepleisterde blokken. Moderne houten vensters, rolluiken origineel. Originele paneeldeur. Zadeldak, kruispan, dwars op straat. Gaat schuil achter tuitgevel. Gaaf, karakteristiek voor Roosendaal. Eenlaags. (foto 421)

Pag. 107

Spoorstraat 10; 12

Twee woonhuizen

1920

Art Deco

Baksteen. Natuursteen basement, trede voor .ingang. Erker met natuurstenen onderdorpel, naar buiten aflopend. Deur nummer 12 origineel. Onder meer T-vensters. Zadeldak. Tuiles du Nord, verbeterde Hollandse pan. Beeldondersteunend als hoekpand, redelijke mate van gaafheid. Bij de erkers op de begane grond in hardsteen functioneel / decoratie. Afwaterend profiel in hardsteen. Tweelaags. (foto 422)

Spoorstraat 16; 18; 20; 22; 24; 26

Woonhuizen

1930

Baksteen, polychroom basement in rood, gevel geel. Erkers over begane grond en eerste verdieping. Bovenlichten glas-in-lood. Schilddak, Tuiles du Nord. Voortuin, muur en buizen. Tweelaags, 3 x 4 traveeën. Beeldondersteunend. (foto 423)

Spoorstraat 84

Woonhuis Heukelom, van

ca. 1907

Traditionalisme

Baksteen, cementband. Dakkapel met rondboog, leibedekking zijkant. Rondboogdeur. Schilddak met kruispan. Tuin. Berken, rhododendron. Eenlaags. Karakteristiek pand. Beeldbepalend, gaaf. Deel van het spoorwegcomplex, zie: Stationsplein. (foto 424)

Spoorstraat 106; 108

Woonhuis; Kantoor

ca. 1910

Neo-Gotische motieven

Baksteen (geverfd). Nummer 108 vernieuwde pui. Horizontale cement banden IJzeren sierankers. Openslaande ramen, diverse vormen. Rondboogdeuren. Oeuil de boeuf boven de deuren. Zadeldak, trapgevel. Bitumen. Erker aan zijgevel. Zijgevel met eigen topgevel. Beeldondersteunend, gaaf. Reliëfs leeuwenkopjes onder gootconsoles. Bloemen in kroonlijst. (foto 425)

Spoorstraat 152; 154; 156; 158; 160; 162; 164; 166; 168; 170; 172; 174; 176; 178; 180; 182; 184; 186; 188; 190; 192; 194; 196; 198; 200; 202; 204; 206

Arbeiderswoningen Woonhuizen

ca. 1922

Baksteen, tandlijst onder goot. Oorspronkelijke deuren. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Homogene straatwand. Vier maal steeds 7 woningen, middentopgevel. Eenlaags. (foto 426)

Pag. 108 -

Spoorstraat 51

Fabriek (Red Band)

1935

Nieuwe Zakelijkheid

Baksteen, afgeronde hoeken. Stalen kozijnen. Zadeldak met lichtbeuk, lessenaarsdak. Verbeterde Hollandse pan, ander gedeelte plat. Driebeukige productiehal (ca. 1900) met baksteen ornament en lisenen. Tweelaags. Cultuurhistorische en architectonische waarde. Het oudste gedeelte dateert uit ca. 1900 en behoorde toe aan een luciferfabriek. Het complex werd in 1923 overgenomen door Dhr. Overwater. Het hoofdgebouw is aan de oostzijde voorzien van een zandstenen reliëf van een suikerbieten oogstend paar. Dit reliëf dateert uit 1950, beeldhouwer J. van Rijswijk.

(foto 427)

Station Seinhuisje

Heukelom, G. W.

1907

Elementen Chaletstijl

Baksteen. Tweelaags. Strengpersbanden, betimmering onder goot. Driehoekige erker. Schilddak, kruispannen, pirons. Omloop met trap, ijzer. Cultuurhistorisch waardevol, grote mate van gaafheid. Seinbrug bij rangeerheuvel. Wegbrug. (foto 428)

station Loods NS,

Locomotievenloods Loods NS,

1907

Baksteen. Vakwerk (Walsijzer). Betonplaten. Grote klampdeuren. IJzeren kozijnen. Boogvensters. Glas, trapsgewijs in ijzeren spanten gevat. Houten kap. Geklonken vakwerk kniespanten. IJzeren spanten. Klinknagels. Aanbouw plat dak. Grote cultuur- en bouwhistorische waarde. (foto 429,430)

Stationsplein 4; 5

Woonhuis Heukelom, van

1910

Baksteen. Openslaande ramen. Schilddak, kruispannen, pirons. Voortuin met conifeer en struikgewas. Eenlaags. Cultuurhistorisch waardevol, bij het Stationscomplex behorend. (foto 431)

Stationsplein 6;7 Het Excuus, café nummer 6; Woon; Winkelpanden

ca. 1930

Amsterdamse School invloeden

Gepleisterde pui (origineel op nummer 7). Machinale baksteen en betonnen lijsten. Originele vensters nummer 6. Erkers, balkons. 6A originele voordeuren. Plat dak, achter gesloten bakstenen balustrade. Betonnen lijst met flinke overstek. Hijsinrichting boven balkons. Gevelwandwaarde. Drielaags. Ook nummer 8 in gevelwand Stationsplein speelt rol.

(foto 432)

Pag. 109

Stationsplein 1

Station NS; Station met bijbehorende kantoren Station met bijbehorende kantoren Heukelom, G.W.

1907/'49

Elementen van Jugendstil / Traditionalisme

Baksteen, boogfries tegen zijgevel. Granieten gevelafdekkingen. Geprofileerde lijst onder goot. Naoorlogse aanbouw natuursteenomlijsting ingang. Grote boogramen, deels kleine roedeverdeling. Zadeldak. Plat dak

met dakschilden. Verbeterde Hollandse pan. Rijwielstalling, zadeldak, verbeterde Hollandse pan met toegangspoort naar van Gend en Loos terreinen en toren, als onderdeel van pleinwand. Centraal geplaatste fontein, baksteen prieel met decoratie en zitbanken, betonnen toiletgelegenheid. Heesters en hulsten. Architectonisch en cultuurhistorisch zeer waardevol. Tableaux van diverse landen in sectieltegelwerk. Oud embleem NS (wiel met vleugels) in natuursteen tegen gevel. Tweelaags.

(foto 433,434,435,436, 437, 438, 439, 440, 441)

Stationsplein 1

Overkappingen / perrons Knuttel, D.E.C. Ravesteyn, S.van

1907

IJzer, hout, glas. Hout, flauw hellend zadeldak. IJzeren vakwerkspanten. Kantoor op perron onder zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Wachtkamer jaren '50. Kantoortje (1907) op centrale perron in vakwerk van ijzer met sectieltegel tableau baksteen-perssteen. Troggewelfjes in onderdoorgangen. Cultuurhistorisch en architectonisch waardevol. (foto 442)

Stationsplein 1; 3A

(Spoorstraat 2) Van Gend en Loos terrein Transport

Baksteen. Natuursteen bovendorpels. Garagedeuren in korte gevel. Schilddak. Verbeterde Hollandse pan. Dakkapellen. Grote rechthoekige loods onder zadeldak uit ca. 1910. Cultuurhistorisch waardevol. Consoles onder goot. (foto 438)

Stationsplein 5A /5B Hotel Goderi,

Lepper, J. de

ca. 1910

Jugendstil

Decoratieve elementen in natuursteen. Natuurstenen basement. Cementsteen en

wit geschilderde baksteen. Stenen pilasters, bovenlichten glas-in-lood. Dubbele paneeldeur met roosters in portiek. No. 5B plat dak, no. SA zadeldak, Tuiles du Nord. Spits met asbestleien. Beeldbepalend en architectonisch zeer waardevol. No. SA reliëfs en inscripties in vensterzone. Zeldzaam voorbeeld van sgraffitto. No. 5A was woonhuis van J. de Lepper.

(foto 443,444,445,446)

Stationsplein 5C; D

Woonhuis Lepper, J. de

1910

Elementen Jugendstil

Pag. 110

Strengperssteen, geel. Natuursteen basement. Houten rolluiken. Natuursteen boven- en onderdorpels. Houten erker. Paneeldeuren met smeedijzeren rooster. Tuiles du Nord. Plat dak met dakschild. Karakteristiek gaaf pand met architectonische waarde. Tweelaags. (foto 447)

Stationsplein 5E (Brugstraat 92)

(foto 448)

Stationsplein 9

Hotel Café Restaurant Central

1911

Vernieuwde natuurstenen pui. Beschilderde baksteen. Verkleinde vensters. Topgevel met torenachtige opbouw; gietijzeren hekwerk en vaandel. Schilden, kruispan (plat dak). Dakkapellen vernieuwd. Gevelwandwaarde, cultuurhistorische waarde. Achtergevel met boogfries en gemetselde reclame voor café. Twee- en drielaags. Situering tegenover station.

(foto 449, 450) ,.."

Stationsstraat, Emile van Loonpark

Privétuin Park

1883

Omringd door hek met smeedijzeren spijlen, gietijzeren tussenspijlen (dikker). Diverse bomen, o.a. plataan, treurwilg, linde, kastanje, moerascipres, Spaanse aak, palmboom, beuken, rozen enz.. Cultuurhistorische waarde. Zie ook: blz. 67-70 van: "Markt-Noordzijde". In 1936 tuin opengesteld als park. (foto 451,452,453)

Stationsstraat 6

Café

ca. 1910

Geheel gepleisterd. Boven T-ramen. Bovenlicht driedelig. Versierde bovenlatei van deur, daarboven rond licht. Pand 1 plat dak. Pand 2 mansardedak. Nok parallel aan straat. Kelder in pand 2. Geheel gaaf pand, als hoekpand beeldondersteunend. Pand 1 twee lagen. Pand 2 een laag en zolder.

(foto 454)

Stationsstraat 14;15;16

Woonhuizen ca. 1910

Neorenaissance elementen

Baksteen trapgevels. Gepleisterde horizontale banden. Basement. Decoratie tussen begane grond en eerste verdieping. Metalen latei boven middenvenster eerste verdieping. Portiek, natuurstenen trap. (nummer 14) houten rolluiken. Deuren vernieuwd. Zadeldak, kruispannen. Beeldbepalend. Gevelwandwaarde als complex, architectonisch belang. (foto 455)

Pag. 111

Stationsstraat 18

Woonhuis

1915

Baksteen. Natuursteen basement, gepleisterde kroonlijst met Art Nouveau

motieven. Nieuwe kozijnen. Natuurstenen bovendorpels, vensterbanken. Plat dak, omlopend dakschild. Kunstleien. Tweelaags. Gevelwandwaarde, beeldondersteunend. (foto 456)

Stationsstraat 32; 33

Dubbel woonhuis; Kantoor

1925

Baksteen, natuurstenen basement. Erkers. Portiek. Met natuurstenen dorpel Gootje begane grond. Plat zadeldak. Leisteen. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. Tweelaags, 4 traveeën. (foto 457)

Stationsstraat 48

Woonhuis

ca. 1920

Machinale baksteen. Hardstenen plint en hardstenen cordons. Openslaande T-ramen. Glas-in-lood. Balkondeur onder boog. Zadeldak parallel aan straat en plat dak. Asbestleien. Balkon in hardsteen. Tweelaags, 3 traveeën. Gevelwandwaarde, gaaf in detaillering. (foto 458)

Stationsstraat 3; 4

Dubbel woonhuis

1870

Gepleisterd (nummer 3 met schijnvoegen). Natuurstenen trap naar ingang, zijgevel ingang naar souterrain. Omlijst, diamantkop. Schuifvensters. Zijgevel met oculus-raam met gietijzeren Davidster-motief. Zadeldak. Oud-Hollandse pan. Achteraanbouw plat dak, trappehuisuitbouwopzij. Gietijzeren pilaren (van hek/poort). Beeldbepalend pand, architectonisch interessant vanwege de zowel aanwezige mezzanine als kelderraampjes. Tweelaags, 2 x 3 traveeën. (foto 459)

Stationsstraat 5

Woonhuis Leeg

1910

Basement hardsteen. Nu grijs geschilderd. Oorspronkelijke (eiken?) deuren. Begane grond. Grote segmentboog boven 3 ramen. Segmentbogen met sleutelsteen in diamantvorm. Afgeplat schilddak. Kunstleien (asbest). Tegels met empiremotieven in gang. Glas-in-lood. Houten sierstijlen bij trap. Beeldondersteunend, gaaf gedetailleerd pand. Tweelaags, 4 traveeën.

Glas-in-lood boven. Leeg. (foto 460)

Pag. 112

Stationsstraat 19

Woonhuis

1910

Elementen Jugendstil

Hardstenen basement. Hardstenen deel met puntgevel. Machinale baksteen. Ontlastingsbogen. Raam met originele eiken deur. Zadeldak met mastiek-rijndekking. Balkon. Gietijzeren hekwerk met hardstenen bewerkte steunen. Beeldbepalend architectonisch waardevol pand. Tableau met runderkoppen in sgraffitto-techniek-polychroom. Art Nouveau decorlijst onder daklijst. (foto 461,462)

Stationsstraat 29; 30

Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis

1915

Strengperssteen, rood. Natuursteen basement. Vernieuwde kozijnen. Portiek, balkon (nummer 30). Samengesteld (zadeldak, plat en dakschild). Tuiles du Nord (nummer 30), Hollandse pan (nummer 29). Erker opzij aan nummer 30. Tuin omringd door beukenhaag, opzij van nummer 30 en liguster. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. Tweelaags, 4 traveeën. (foto 463)

Stationsstraat 31

Woonhuis

ca. 1925

Elementen Amsterdamse School

Machinale baksteen en hardstenen deurlateien. Driehoekige erker. Decoratieve baksteenversiering. Gedeeltelijk glas-in-lood. Plat dak. Asbestleien en kruispan met zijschilden. Onderkelderd. Beeldondersteunend, gaaf pand. (foto 464)

Steenovenstraat 32

Boerderij; Schuur

ca. 1870

Kleine IJsselsteen. Geel met vlechtingen. Schuiframen (20-ruits) vernieuwd. Afgedekt met rolluiken. Boerderij, zadeldak riet. Schuur, schilddak riet. Grotendeels zwart geteerde houten schuur. Vlaamse schuur type. Zeer grote berk. Drie snoeilinden. Beukenhaag. De straat wordt omzoomd door eikenhoutwallen. Ligging, gaafheid. (foto 465,466)

Theresiastraat, St 2

Klooster School

ca. 1926

Machinale baksteen, hardstenen dorpels. Dubbele voordeur. Vernieuwde kozijnen. Schilddak, asbestleien. Dakkapellen, zinken pirons. Gootlijst. Deels met klossen, deels ondermetseld. Struiken, jonge bomen. Cultuurhistorische waarde, gaafheid in architectuur. Beeld in topgevel in

Pag. 113

nis: St. Theresia. Zandsteen, 1926. Zie ook Blz. 68 van "Kunstzinnige objecten". (foto 467)

Tongerloplein ong.,Waterpomp (2)

Sierobject

3e kwart 19e eeuw Neorenaissance

Gietijzer. Op hardstenen voetstuk. Beeldondersteunend. Zie ook Blz. 115 van "Kunstzinnige objecten". Deze pompen uit de 1ge eeuw zijn afkomstig uit België en zijn in 1968 in Roosendaal geplaatst. (foto 468)

Tongerloplein ong., Vismarkt

ca. 1900

Gemetselde achterbouw van imitatie handvorm (modern metselwerk). Modern Plat dak, gootlijst rondom met gesneden rand. 'Gietijzeren zuilen- en balkconstructie onder overkapping. Smeedijzeren hekwerk op hardstenen plint. Functie, pleinwaarde. Aan rand van plein, gesitueerd tussen historische bebouwing. (foto 469)

Tongerloplein 9

Café de Moriaan Woonhuis Horeca

1905

Baksteen, pleister begane grond. Zinken bedekking dakkapellen. Piron. Houten rolluiken. Zadeldak met wolfseind. Kruispan. Beeldondersteunend, (foto 470)

Valkenburgstraat 34

Woonhuis ca. 1905

Machinale baksteen. Gele strengpers. Houten gootlijst op klosjes. Betonnen lateien. Openslaande vensters. Vernieuwde deur in portiek. Schilddak met dakvoet. Asbestleien. Aan de zijde Rozestraat doorgaand muurwerk waarin een kleine poort en garagedeuren zijn opgenomen. Eenlaags. Typerende afgeschuinde hoekbebouwing. (foto 471)

Valkenburgstraat 36; 38

Woonhuis

ca. 1920

Elementen Art Deco

Machinale baksteen met reliëfdecoratie. Houten gootlijst op klosjes. Metalen lateien met rozetten. Nummer 38 deur in portiek. Deels: schuifvensters met in drieën verdeeld bovenlicht. Schilddak met dakvoet. Asbestleien, op topgevels windveerpannen. Eenlaags. Typerende afgeschuinde hoekbebouwing. (foto 472)

Pag. -114 -

Vincentiusstraat 28; 30

Woonhuizen

ca. 1930

Elementen Amsterdamse School

Machinale baksteen kruisverband. Cordon van cementsteen. Symmetrische indeling bovenlichten glas-in-lood. Zijdeuren met keperbogen. Afgeplat dak met verticale schilden. Balkons en loggia. Tweelaags. Gaaf pand met karakteristieke details. (foto 473)

Vincentiusstraat 40; 42; 44; 46

Woonhuizen

ca. 1930

Elementen Amsterdamse School

Baksteen. Ornamenten en sierlijsten beton. Deuren in rondboogportiek Zadeldaken dwars. Tweelaags, 4 x 2 traveeën. Straatwand waarde. (foto 474)

Vincentiusstraat 64; 66; 68; 70; 70A

Woonhuizen

1930

Elementen Amsterdamse School

Machinale baksteen. Loggia's. Hardstenen latei tussen raam en bovenlicht. Dakkapellen met bakstenen wangen. Zadeldak. Tuiles du Nord. Stenen kolom bij ingang overstek. Idem eerste verdieping. Tweelaags. Waarde als straatwand, gaafheid. Nummer 64 overgangsstijl. Nummer 66 en 70 nog glas-in-lood in lichten begane grond.

(foto 475)

Vincentiusstraat 72; 74

Woonhuis

Machinale baksteen. Deurpartijen met ronde bogen. Hardstenen sluitstenen Nummer 72 heeft oorspronkelijke deur in portiek. Plat dak. Tweelaags. straatwand waarde. Gaafheid. (foto 476)

Vincentiusstraat 5; 7

Mariadal

Klooster van de Franciscanessen-Penitenten-Recollectinen, Cuypers, J.;Sturm, F.B.

1934

Delftse School trant. Kapel trant van P. Dom Bellot

Baksteen. Uitspringende hoekpartijen met keldervensters. Portieken, halfronde koperen bedekking/luifel. Bovenlichten begane grond glas-in-lood. Beeld Vincentius boven ingang. Het glas-in-lood van de kloosterkapel is gemaakt door het atelier Cuypers te Roermond. Samengesteld dak. Verbeterde Hollandse pannen. Toren van kapel: koper gedekt. Muurtje met metalen hek. Kloosterkerk aan tuinzijde. Drielaags. Ommuring met poortgebouwtje, kapel. Inwendig: granitovloeren, zuilen van grijs/rood graniet. Tuin met veel verschillende, hoge bomen. Kastanjebomen, een aantal grote beuken en ceders. Fruitbomen. Cultuurhistorische waarde en architectonische waarde.

Pag. 115

Beeldbepalend. Boven Vincentiusstraat 5 zandstenen beeld var, st. Franciscus, geleverd door kunsthandel J. Cuypers, 1934. (foto 477,478,479)

Vincentiusstraat 13

Woonhuis met bovenhuis

1925-'30

Elementen Amsterdamse School

Baksteen. Bovenlicht begane grond glas-in-lood. Plat dak met dakschild, asbestleien. Tweelaags. Beeldondersteunend, gaaf pand. (foto 480)

Vincentiusstraat 27; 29; 31; 33; 35; 37

Woonhuizen

1930

Traditionalisme

Baksteen. Houten haken onder vensters eerste verdieping (voor bloembakken?). Erkers met koperen daken". Decoratie. Natuurstenen trede voor ingangspartij. Rondboogdeuren. Schilddak over gehele rij. Verbeterde Hollandse pan. Tweelaags. Harmonieus geheel, straatwand waarde. (foto 481,482)

Vincentiusstraat 51

School Woonhuis

1912

Baksteen. Horizontale lagen gele strengperssteen. Zadeldak. Asbestleien Garage (ong. 1930). Smeedijzeren hek. Functie, gaafheid. Gevelsteen. Opdrachtgever voor deze lagere school was de Vincentiusvereniging. (foto 483)

Vincentiusstraat 53

St. Joan Berchmansschool

1938

Delftse School

Baksteen. Brede omlijsting, vensters eerste verdieping. Paneeldeur portiek. Zadeldak, Romaanse pan. Recentere achteraanbouw. Gymzaal, zadeldak, Romaanse pan en aanbouw. Zadeldak, muldenpannen. Functie, ligging, gaafheid. Het reliëf boven de hoofdingang, voorstellende de Bosgod Pan, is uitgevoerd in gebakken aardewerk en dateert uit 1962, gemaakt door M.van Beek.

(foto 484,485)

Voorstraat 104; 106; 108

Woonhuizen

Gele strengperssteen. Gepleisterd basement. Speklagen in rood. Natuursteen lateien. Respectievelijk plat, mansarde met asbestleien, zadeldak, verbeterde Hollandse pan.

Pag. 116

Voorstraat 13

Villa

1910

Col.tagestijl

Bruine baksteen (machinaal). Langs dakrand in vlechtwerkverband. Openslaande raampjes met roedeverdeling en luiken. Bovenlichten: geel kathedraalglas. Deur: halfrond bovenlicht. Zadel/wolfsdak. Rode Tuil du Nord pannen en rode pannen. Grote tuin met hoge dichte heg (taxus), veel sparren en loofbomen. Beeldondersteunend. Van belang wegens ligging in oude

wegenstructuur.

(foto 486)

Vroenhoutseweg 4

Woonhuis; Boerderij

19e eeuw

Zijgevel baksteen. Voorgevel grijs gepleisterd. Groen geschilderde houten aanbouw. Vierruits schuifvensters en moderne ramen. Zadeldak. Oud Hollandse dakpan rood en andere stukken riet. Snoeilinden, fruitboom, beukenhaag en perenbomen. (foto 487)

Vroenhoutseweg 3

Boerderij

ca. 1850-'60

Gele waalsteen, baksteen. Vlechtwerk dakrand. Houten goot woning. Pomp naast de deur, linkerzijde. T-vensters met luiken en andere. Zadeldak. Muldenpannen (rood). Jonge berken. Ligging, functie. Oorspronkelijk opkamer nu dichtgemetseld kelderraampje. (foto 488)

Vroenhoutseweg 15

Boerderij

1916

Bruine baksteen, gele decoratie van vensterbogen. Opkamer. Vernieuwde, deels originele T-vensters. Zadeldak, zwarte kruispannen. Schuin dak met opvallende Vlaamse schuur. Beukenhaag. Ligging, functie, gaafheid.

Vroenhoutseweg 19

T-boerderij; Vlaamse schuur ca. 1880

Rode en grijsgele baksteen, handvorm. Zesruit en vierruits schuiframen. Wolf- zadeldak. Riet. Gras. Vuurdoorn. Ligging, functie, gaafheid. (foto 489,490)

Vroenhoutseweg 21

Boerderij Restaurant Vroenhout

1714

Handvorm baksteen. Jaartal in muurankers. Vernieuwde roede-indeling en

luiken. Zijgevel zesruits. Geelachtige baksteen, IJsselsteen. Zadeldak wolfseind, riet. Schuur: zadeldak. Ligging, vermoedelijke ouderdom. Sterk gerestaureerd. (foto 491)

Pag. 117

Vrouwemadestraat 9; 11; 13; 15; 17; 19

Zes woonhuizen Zes woonhuizen

1920

Art Deco invloeden

Machinale baksteen, cementen afdekplaten en balkon. Nummer 15 -19

originele kozijnen. Balkon voorzijde, glas-in-lood, vernieuwde voordeur. Plat dak, gaat schuil achter gemetselde balustrade. Smeedijzeren balkonhek. Gevelwandwaarde. Tweelaags. (foto 493)

Vrouwemadestraat 21; 23; 25; 27

Vier woonhuizen Vier woonhuizen

ca. 1920

Art Deco invloeden

Machinale baksteen, met decoratief metselwerk. Gepleisterde banden. Erkers buitenste panden. Originele vensters. Moderne deuren. Plat dak, achter gemetselde balustraden. Tweelaags, gevelwandwaarde. Gespiegelde opzet twee aan twee.

(foto 494,495)

Vrouwemadestraat 29

Woonhuis

ca. 1910

Invloeden Amsterdamse School

Machinale baksteen, hardstenen dorpels en traptreden. Paneeldeur ca. 1910 bovenverdieping met sterk horizontaal gelede raampartijen ca. 1925. Plat dak, kroonlijst met overstek. Ook op de torenachtige opbouw in het rechtergedeelte van de gevel is een plat dak geplaatst. Gaaf, gevelwandwaarde. Drielaags. (foto 496)

Vrouwemadestraat 67

Woonhuis ca. 1910

Oranje verblendsteen. Hardstenen dorpels, grijze verblendsteen ter decoratie. Zinken afdeklijst topgevel. Originele inschuiframen en paneeldeur, smeedijzeren rooster. Drielicht in topgevel. Zadeldak, kruispan, dwars op straat achter tuitgevel. Eenlaags. Gaafheid, gevelwandwaarde. Diamantkoppen ter decoratie van gepleisterde basement (foto 497)

Vughtstraat 8

Woonhuizen

ca. 1895

Eclecticisme

Gepleisterde rustica. Hardstenen basement. T-ramen. Hardstenen onderdorpels. Sluitstenen met kuif. Schilddak. Hollands gesmoord. Terracotta of cement dakklossen. Tweelaags. Gevelwandwaarde, beeldondersteunend. (foto 498)

Pag. 118

Vughtstraat 10; 12

Woonhuizen

ca. 1890

Eclecticisme

Handvorm baksteen. Lisenen. Gevel met symmetrische opbouw. Hardstenen onderdorpels. Boven openslaande ramen. Beneden schuiframen. Zijdeur nummer 10 met Art Nouveau elementen. Luifel bij ingang. Dakkapellen met segmentbogen frontons. Hollandse dakpannen gesmoord. Houten beschermingsprofielen op ramen. Aanbouw aan achterkant. Door grootte en lengte waarde als straatwand. Twee lagen, totaal 8 traveeën. Luifel en deur nummer 10 Jugendstil invloed, ca. 1910. (foto 499)

Vughtstraat 14

Bedrijfsruimte of fabriek (sigaren) Henri van Wely Leegstaand

1919

Machinale baksteen. Boog- en raamvullingen. strengpers rood/geel/grijs. Torentje en dwarsvleugel. Puntdak. Balkon met rozetten. Hoofdvorm zadeldak, houten daklijst. Theehuisje in tuin met gelijke baksteensoorten en rietdak. Oude boom. Cultuurhistorisch waardevol als oud fabriekscomplex, architectonische waarde. Naast complex van bedrijfspandjes. Verdichting van bebouwing op binnenterrein dichtbij station. Zolderverdieping. Zie Ludwigstraat, ongenummerd. Inmiddels grotendeels gesloopt. (foto 244,500,501)

Vughtstraat 22

Woonhuis

ca. 1895

Gepleisterd, wit. Bovenste bouwlaag ca. 1925. Bovenste verdieping: origineel. Beneden oorspronkelijke afgeronde omlijsting. Voordeur met bovenlicht. Plat dak, overstekende gootlijst. Gevelwandwaarde. Drielaags drie traveeën. (foto 502)

Vughtstraat 24; 24A

Woonhuis met bovenwoning Woonhuis met bovenwoning

ca. 1950

Traditionalisme

Baksteen, machinale handvorm. Natuurstenen plint. Zesruiters, deuren met bovenlichten en omlijsting. Luiken. Zadeldak met verbeterde Hollandse pan Dakkapel met gootlijst en schelpmotief. Gaaf, gevelwandwaarde. Tweelaags, vier traveeën. (foto 503)

Vughtstraat 26; 26A; 28

Woonhuis

ca. 1890

Gepleisterd. Begane grond schijnvoegen. Hardstenen basement. Geprofileerde lijsten. Guirlande. Begane grond vernieuwd. T-ramen. Plat dak. Houten dakklossen. Onderkelderd. Gaaf, gevelwandwaarde. Deur vernieuwd. Drielaags 3 traveeën. (foto 504)

Pag. 119

Vughtstraat 30

Herenhuis Kantoor

ca. 1890-'95

Neo-Renaissance

machinale baksteen. Gepleisterde banden, hardstenen plint en trap. Hardstenen dorpels. Voordeur en portiek. Plat dak met muldenpan op schilden. Rijke gootlijst met op consoles. Tandlijst. Gevelwandwaarde.

Tweelaags. (foto 505)

Vughtstraat 34; 36; 38; 40; 42

Woonhuisjes, leegstaand (40,42 bewoond)

1880

Eclecticisme

Baksteen, handvorm (nummer 42). Nummer 40 heeft een nieuwe voorgevel (na WO 11). Nummer 34 is gepleisterd met schijnvoegen. Schuifvensters, negenruits. Deuren: allerlei vernieuwde. Zadeldak, oud Hollandse dakpan. Vlier, forsythia. Zeldzaam voorbeeld van nog bestaande achterbebouwing in Roosendaal. (foto 506)

Vughtstraat 46

Herenhuis

ca. 1890

Eclecticisme

Machinale baksteen. Beschilderd (rood). Gepleisterde lijst/handwerk. Originele T-vensters, stucomlijsting. Rijke gootlijst. Hoofdgestel met tandlijst. Schilddak. Veranda aan voorzijde. Theehuis aan achterzijde? Voortuin-achtertuin. Tweelaags, drie traveeën. Gevelwandwaarde. Pand zwaar vervallen. Nieuwbouw tegen pand geplaatst. Sloopplannen. Het huis is uitgebrand. (foto 507)

Vughtstraat 3

Woonhuis Kantoor

1882

Bepleisterd, schijnvoegen. Hardstenen dorpels. Vensters, geschilderd. Boven oorspronkelijke T-vensters. Zadeldak, nok evenwijdig aan straat, verbeterde Hollandse pan. Gootlijst. Tweelaags, twee traveeën. Gevelwandwaarde. Waardevol indien bij nummer 5,7 en 9 bewaard. Zie ook: blz. 136 van: "Markt-Noordzijde". Opdrachtgever G. Grinun. (foto 508)

Vughtstraat 5

Woonhuis

1886

Eclecticisme

Hardstenen basement. Baksteen. Hardstenen onderdorpels. Afgeronde profielen met kuiven. Gietijzeren deurafsluiting. Schuiframen. Schilddak. Gesmoorde

Hollandse dakpan. Onderkelderd. Tweelaags, 3 traveeën. Gevelwandwaarde, beeldondersteunend, grote mate van gaafheid. Gevelsteen. P. Straasheym mei 1886. Zie ook: blz. 138:"Rapport Markt-Noordzijde". P. Straasheijm is opdrachtgever. (foto 509)

Pag. 120

Vughtstraat 7

Bakkerswoning; Vergouwen, M.

1887

Eclecticisme

Baksteen, machinaal. Bepleisterde ondergevel. Hardstenen plint. Eerste etage: T-schuifvensters gevat in omlijsting van kroonlijst op consoles. Mezzanine-achtige bovenverdieping. Plat dak. Rijke kroonlijst met klossen en tandlijst, steunend op consoles tegen pilasters. Drielaags, 3 traveeën. Architectonische waarde, gaafheid details, mezzanino. Zie ook:blz. 139-140 van :"Markt-Noordzijde". Opdrachtgever J. Raaijmakers. (foto 510)

Vughtstraat 9

Sociëteitsgebouw 'De Vereeniging' Woonhuis Boshuijer, T.

1888

Neorenaissance

Machinale baksteen. Cementstenen plint. Hardstenen trap. Gepleisterde, geblokte hoekpilasters. Dubbele voordeur met smeedijzeren rooster. Schuifvensters achter houten rolluiken. Gootlijst met gepleisterde fries met tegelversiering. Plat dak, schild voorzijde, kruispan. Hoektoren. Afgeplatte spits, bekleed met bitumen. Neoclassicistische dakkapellen. Tuin aan zijkant. Gaaf, gevelwandwaarde, historische waarde. Eenlaags. Zie blz. 141-142 "Markt-Noordzijde". (foto 511)

Vughtstraat 19

Woonhuis; Garage

ca. 1890

Eclecticisme

Gepleisterde gevel. Hardstenen cordon. Geprofileerde lijsten met kuiven, Vierdelige ramen. Schilddak. Hollandse gesmoorde dakpan. Beeldondersteunend. Tweelaags, 3 traveeën. (foto 512)

Vughtstraat 23

Woonhuis

ca. 1875

Natuurstenen basement. Handvorm baksteen. Omlijsting van ramen met stucwerk ornament. Zadeldak. Oud Hollandse pan. Moderne dakkapellen. Tweelaags. Gevelwandwaarde. (foto 513)

Vughtstraat 25

Woonhuis Pastorie NH

1885

Eclecticisme

Hardstenen basement. Schijnvoegen. Baksteen. T-vensters. Glas-in-lood ongekleurd, jaren vijftig. Deur lijkt oorspronkelijk. Afgeplat schilddak Hollandse pannen. Benadrukte middenpartij. Gaaf, gevelwandwaarde. Symmetrische gevel. Vijf traveeën, tweelaags. (foto 514)

Pag. 121

Vughtstraat 27

Woonhuis; Bedrijf

1870-'80

Gepleisterd met schijnvoegen. T-vensters. Paneeldeur. Garagedeur neemt bijna gehele begane grond in beslag. Schilddak, Hollandse pan. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend en karakteristieke mezzanine-verdieping. (foto 515)

Vughtstraat 29

Woonhuis

1870

Eclecticisme

Gepleisterd. Natuurstenen basement. Portiek met natuurstenen trap. Geprofileerde omlijsting diamantkoppen, kuiven. T-vensters. Decoratie boven balkon met onder andere druiventros. Schilddak. Verbeterde Hollandse pan. Tweelaags, 3 traveeën. Beeldondersteunend en gaaf. (foto 516)

Vijfhuizenberg 2

Landarbeidershuisje met bedrijfsruimte Woonhuis

ca. 1900

Handvorm steen (veldoven). Bepleisterde plint. Rood/geel fries. Zesruitsschuifvensters, hardstenen dorpels, voordeur met bovenlicht. Zadeldak, oud Hollandse pan. Achtertuin, vruchtbomen. Ligusterhaag. Gave landarbeiderswoning, karakteristieke ligging aan spoorweg. Ligging aan spoor.

(foto 517)

Waterleidingstraat 2

Pompstation

1930

Elementen Amsterdamse School

Baksteen. Metalen kozijnen. Lange smalle vensters. Trap naar ingang. Plat dak. Torenachtig met plat dak. Deel van waterleidingcomplex. Architectuurhistorisch en cultuurhistorisch belang. Staat op ophoging, heuvel begroeid met laag struikgewas. (foto 518)

Westelijke Havendijk ong.?, Groentedrogerij

Watersportcentrum Vergouwen

1915

Machinale baksteen van steenbakkerij Van Boom, België. Spaarnissen. Voorgevel met boogrand van hardsteen op dakrand. Segmentbogen. Deels vernieuwde kozijnen, kleine roede-indeling. Zadeldak met wolfseinde. Blauwe kruispannen. Schoorsteen. Overblijfsel watertoren aan voorzijde. Uitbouwen. Onder andere voor stoommachine en ketel. Nauwelijks verbouwd. Van belang

Pag. 122

wegens voormalige functie, (foto 519) Voorgevel nieuw gemetseld in 1946

Wilhelminastraat 10

Woning; Boerenleenbank

1907

Lichte witte en lichtrode cementsteen. Schuifvensters. Vernieuwde deur. Plat schilddak. Rubberoid tegels. Hoek: Toren met tentdak, asbest leien met zinken ornament. Hoektoren. Beeldbepalend door afgeschuinde hoek, tegenover no. 12. Blijkbaar is de Boerenleenbank eerst in pand 10 gevestigd geweest, naam nu bijna weggeschilderd. Tweelaags. (foto 520)

Wilhelminastraat 12

(Boerenleenbank) Kantoor R.K. Boerenbond (verm. Lepper, J. de)

ca. 1907

Rode baksteen, geleverd door Van Gilse steenfabriek. Hardsteen plint en andere onderdelen. Bovenlichten glas-in-lood. Zijdeel: raam en portiek met ijzeren latei en rozetten. Plat schilddak en toren met tentdak. Grote en kleine rode asbestleien. Hoektoren. Kooflijst in gang gedecoreerd. Achterzijkamer: stucplafond met margrietje, vergelijkbaar met Brugstraat 21 Tegels in de gang: groen/grijs met witte margrieten. Tussendeuren rozetjes, lila, roze groen, lichtblauw. Omlijsting deuren in hoekjes: diamantkopjes. Hoort stedenbouwkundig bij nummer 10, met afgeschuinde hoektoren. Beeldbepalend hoekpand. Tweelaags. Gaaf interieur. Zijgevel: nummer 70 Emmastraat). In groot raam in glas-in-lood de 4 jaargetijden. In keuken gietijzeren kastje met Jugendstildecoratie boven radiator. De grijs/witte cementsteen is vermoedelijk later bruin/rood gekleurd. Lambrisering: gebakken witte tegels, met groen en wit geometrisch decor. In laagreliëf boven raam: Kantoor R.K. Boerenbond. Cruce et aratro (met het kruis en de ploeg).

(foto 521, 522, 523, 524)

Wilhelminastraat 14; 16; 18; 20; 22; 24; 26; 28; 30; 32; 34; 36; 38; 40;

Wilhelminastraat 7; 9; 11; 13; 15; 17; 19; 21; 23; 25; 27; 29; 31; 33

Verenigingswoningbouw Verenigingswoningbouw

ca. 1925

Machinale baksteen. Eenvoudig metselwerk met rollagen. Muizentanden. Poortgebouw: betonbalken als latei. Originele voordeuren met bovenlicht. Oculus in poortgebouw. Samengestelde zadeldaken, betonpan. Gootlijst op klossen. Vroeger voortuintjes. Complex aan weerszijden van weg. Middengebouw telkens twee woningen, poort met erker erboven onder een zadeldak. Begrenzing aan weerszijden door enkele woning onder zadeldak. Risalerende uitbouw. Zie ook identieke, doch aangetaste bebouwing in Annastraat.

(foto 525, 526)

Pag. 123

Wilhelminastraat 1A

Woonhuis

ca. 1905

Elementen Chaletstijl

Machinale baksteen in diverse kleuren. Hardstenen plint. T-vensters en 2-ruitsvensters onder hoefijzerbogen. Paneeldeuren. Samengesteld dak met asbest leien en kruispannen, terracotta crête, pirons. Bakstenen muur met bekroning van pijnappel en gekanteelde rand. Gaaf in detaillering. Markante hoekoplossing. Zie ook Damstraat 40. (foto 110)

Wilhelminastraat 3

Woonhuis

1910

Grijs/witte grofkorrelige cementsteen. Hardstenen vensterbank. Schuiframen. Erboven stalen lateien met bloemrozetjes. Jaren '30 deur. Schilddak, plat en hoek rode asbestleien. Kruispannen op schild. Gesneden daklijst. Eenlaags. Sterk beeldondersteunend als hoekpand. Op top: houten lijst met diamantkopjes. (foto 527)

Willemstraat

Willemstraat 59

De Burcht; Prot. Chr. Bewaarschool Wijkcentrum / Sociëteit

1907

Machinale baksteen, bepleisterde plint en speklagen. Inrijpoort, grote vensters onder segmentboven. Geknikt schilddak, kruispan. Forse gootlijst. Aanbouw met toegangsdeur. Machinale steen, plat dak. Gevelwandwaarde. Eenlaags, 4 traveeën. (foto 528)

Wouwseweg 36

Herenhuis

1910

Machinale baksteen, hardstenen plint met zwarte strengpers. Hardstenen lateien en dorpels. T-vensters met gedeeld bovenlicht. Plat dak, schild aan alle zijden, asbestleien, dakkapellen. Moderne serre aan achterzijde. Tweelaags, 4 traveeën. Beeldondersteunend. (Foto 529)

Wouwseweg 56

Herenhuis met koetshuis Herenhuis met koetshuis

1910

Elementen Neorenaissance

Machinale baksteen, gepleisterde plint. Hardstenen dorpels. strengpers ornamenten. Originele voordeur, gietijzeren rooster. Vensters vernieuwd. Rijk hoofdgestel. Zadeldak met wolfseinden. Betonpan. Koetshuis opzij met dubbele deur, zadeldak. Betonpan. Dakkapel. Tweelaags. Beeldondersteunend, gaaf. (foto 530)

Pag. -124 -

Wouwseweg 60; 62

Harenhuis Herenhuis

Gepleisterd, wit en grijs, geblokt. Begane grond:, boven vensters gedecoreerde zinken falbala's. Raamomlijstingen met segmentbogen en kuiven Rechterzijde originele rolluiken. Zadeldak, verbeterde Hollandse pan. Dakkapellen, kroonlijst. Tweelaags, 5 traveeën. Beeldbepalend pand, hoekpand.

(foto 531)

Wouwseweg 64; 66; 68; 70; 72; 74

Woonhuizen

Machinale baksteen, eenvoudige baksteenornamentiek. Meestal bepleisterde hardstenen plint. Nummer 66 origineel. Meestal portaal met treden. Plat dak, verhoogde gevel. Typerend straatbeeld. (foto 532)

Wouwseweg 1

Herenhuis

ca. 1910

Machinale baksteen. Hardstenen stoeptreden. T-vensters gedeeld bovenlicht. Originele rolluiken. Portiek. Plat dak, schilden. Voor- achterzijde. Schubleien. Dakkapel, ook lei gedekt door gootlijst met leibedekking, gootklossen. Garage, maas dekking ong. 1950. Tweelaags, 5 traveeën en uitbouw eenlaags, 3 traveeën en uitbouw garage een laags. Beeldondersteunend. (foto 533)

Wouwseweg 3

Woonhuis

ca. 1930

Baksteen met vele baksteendecoraties (onder andere aan schoorsteen). Deels originele staat met horizontale roeden en glas-in-lood. Samengesteld dak, verbeterde Hollandse pan. Piron. Betonoverspanning portaal en vensters. Origineel tuinhek. Tweelaags. Beeldbepalend pand. (foto 534)

Wouwseweg 9

Herenhuis Huisartsenpraktijk

1935

Machinale baksteen. Deels afgewisseld met gepleisterde banden. Hardstenen plint en dorpels. Betonbanden vensters eerste etage. Eerste etage originele vensters, deels ook beneden. Dubbele voordeur, glas-in-lood. Erkerachtige uitbouw eerste etage en opzij. Schilddak, tuilen du Nord, dakkapellen. Beeldondersteunend pand. Tweelaags. (foto 535)

Wouwseweg 19

Huize Sint Marie Woonhuis

ca. 1910

Cementsteen, grijs en rood, rijk afgewisseld. Hardstenen plint en dorpels Originele voordeuromlijsting. Vensters. Plat dak, schilden alle zijden, asbestleien. Gootlijst geschulpt. Tweelaags. Beeldondersteunend, gevelwandwaarde. (foto 536)

Pag. 125

Wouwseweg 21 "st. Mariëndal", klooster Franciscanessen; Kloostercomplex Kloosterbejaardenoord st. Elisabeth

ca. 1925

Machinale baksteen, natuursteen dorpels en enige ornamentiek. Ingangspartij met glas-in-lood. Dubbele voordeur. Topgevel. Schilddaken, asbestleien,

dakruiter met klokkenstoel en weerhaan. Gootlijst met klossen. Kapel:stuc kruisrib-gewelven, met brede overspanning door pilasters met kapitelen met florale ornamentiek. Glas-in-lood in absisvensters tribune. Oude beuken in voortuin. Rhododendrons. ong. 60 jaar oude coniferen. Achterzijde bos. Cultuurhistorisch waardevol, beeldbepalend. Kloosterlijk complex, diverse vleugels. Recent geheel gerenoveerd. Laagbouw, verlaagde plafonds. (foto 537)

Wouwseweg 97

De Twee Gebroeders

Stellingkorenmolen Buiten gebruik 1872

Machinale, deels handvorm baksteen. Nieuwe stelling op natuurstenen consoles. Kap hout, met dakleer. Oude schuren. Handvorm, zadeldak met oud Hollandse pan. Walnoot. Cultuurhistorische waarde, beeldbepalend. Vijf jaar geleden gerestaureerd. Gemeentelijk eigendom. Helm vernieuwd. Aan overzijde straat keuterboerwoningen met dwarsdeel (138-144). Rijksmonument. (foto 538)

Zonnelandstraat 4

Langgevelboerderij Woonhuis

1915

Delftse School

Baksteen, staldeel met pilasters. Schuifvensters en zesruiters. Zadeldak, wolfseind. Romaanse pan. Schuur: riet. Vlaamse schuur, rieten dak (17e eeuw). Hout. Is gesloopt. Cultuurhistorische waarde, ligging. (foto 539)

Pag. -126 -

9. Literatuur

Albertinus, Br., ,Roosendaal en de turf. Jaarboek de Ghulden Roos

Aa, A.J van der, Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden, Gorinchem 1847

Crijns, A.H. en F.W.J. Kriellaars, Gemengd landbouwbedrijf op de zandgronden in Noord-Brabant 1800-1885, Tilburg 1987.

Gastel, B. van, Bevolking en bestaan in Roosendaal, 1850-1910, Roosendaal 1986.

Heeren C.J. Roosendaal in het begin van de 19de eeuw, Noord-Brabants Historisch jaarboek, Zutphen 1984

Hurk, W. van den, Norbertijnse zielzorg in Noord-Brabant, Noord-Brabants Historisch Jaarboek, Zutphen 1984.

Kalf, J., De monumenten van geschiedenis en kunst van de voormalige Baronie van Breda, Arnhem 1973 (1903)

Kuiper, J., Gemeente atlas van de provincie Noord-Brabant, Groningen 1982. (1865)

Mulder, G.J.A.,Handboek der geografie van Nederland deel 5, Zwolle 1955.

Rapport van de Adviesgroep Monumentenzorg Roosendaal, Deel 1 Algemeen, Roosendaal 1977.

Rapport van de Adviesgroep Monumentenzorg Roosendaal, Deel 2 Kunstzinnige objecten, Roosendaal 1978.

Rapport van de projectgroep Monumenten, Deel 3 Markt Noordzijde, Roosendaal, 1980

Rapport van de projectgroep Monumenten, Deel 4 Markt Zuidzijde, Roosendaal, 1981

Rapport van de projectgroep Monumenten, Deel 9a Dorpskern Nispen oostzijde, Roosendaal 1982

Renes, J., West-Brabant" een cultuur-historisch onderzoek, Waalre 1985

Rinsema, W.T. en G.A. van Houten, ,Landbouwatlas van Nederland, Zwolle 1959

Steegh, A., Monumentenatlas van Nederland, Zutphen 1976.

Stolte, B.H. en R. van Hasselt, Roosendaal- en Nispen, overzicht van de geschiedenis -Plaatsbeschriivinq, Jaarboek de Ghulden Roos, Roosendaal 1965.

Thiadens, H.J. M., de merkwaardige loop van de linkerzijrivieren van de Roosendaalsche Vliet, Jaarboek de Ghulden Roos, blz. 47-48

Pag. 127

Zandbergen, H.C.J., Roosendaal en Nispen in oude ansichten, Zaltbommel 1971.

--, Beschrijving van de Provincie Noord-Brabant, Den Haag 1946

Stichting voor Bodemkartering, Bodemkaart van Nederland blad 49 oost, Wageningen 1984.

Pag. 128 -

  • TERUG