Rapport quickscan cultuurhistorische panden Roosendaal, 2003

Inhoud:  
Woord vooraf pag.2

Algemene inleiding; ter overweging pag.5

Stedenbouwkundige typologie en algemene karakteristiek pag.6

Complete lijst met informatie over straten en bijbehorende objecten  
Roosendaal pag.9

Nispen pag.22

Moerstraten pag.22

Heerle pag.24

Wouw pag.25

Wouwse Plantage pag.26

Conclusie; advies pag.28

Bijlagen:

I. Waarderingslijst op alfabetische volgorde.

II. Waarderingslijst op aflopende volgorde.

Woord vooraf

Dit rapport over de actuele stand van zaken betreffende mogelijk waardevolle panden in de gemeente Roosendaal, is het resultaat van een onderzoek gedaan in de zomer van 2003.

De inspectie omvatte als basis de objecten die bij de inventarisatie ten behoeve van de Cultuurhistorische Inventarisatie Noordbrabant en het Monumenten Inventarisatie Project

( M.I.P., afgesloten in 1989), zijn opgenomen, aangevuld met panden die in het kader van het komen tot verzwaard welstandstoezicht of een beschermde stadsgezicht, tevens van belang zijn.

Het onderzoek beperkte zich tot een globale beoordeling vanaf de openbare weg. De verwerking bestaat uit fotomateriaal aangevuld met een beschrijving van de straten en een lijst met de waardering van de individuele panden. Daarvoor zijn de criteria van het M.I.P. als uitgangspunt genomen.

De drie verschillende categorieën staan in de inleiding van die M.I.P. rapporten uitgebreid toegelicht.

architectonische en kunsthistorische criteria;

het object is een goed voorbeeld van een bepaalde stijl of bouwtrant, of van het werk van een bekende architect, stedenbouwkundige of kunstenaar

het object is gaaf qua stijl en detaillering

het object vertegenwoordigt een unieke (bouw)techniek, (bouw)type of is typerend voor de ontwikkeling van de industriële techniek

het object heeft esthetische waarde op grond van de vorm en detaillering van exterieur en of interieur.

planologische, landschappelijke en stedenbouwkundige criteria;

het object vormt samen met bijgebouwen, kleine artefacten, erfbeplanting of tuinaanleg een karakteristiek geheel

het object maakt deel uit van een groter historisch geheel of complex

het object sluit , met name in historisch en geomorfologisch opzicht, aan bij het landschap

het object maakt deel uit van een gebied met een grote continuïteit, waardoor het historisch patroon van verkaveling, wegen en waterlopen goed geconserveerd is gebleven.

Het object vormt een onderdeel van een historische stedenbouwkundige structuur of een historische nederzettingstype

Het object is karakteristiek voor stad, dorp of streek

sociaal- en cultuurhistorische criteria

aan het object zijn historisch herinneringen verbonden in de ruimste zin van het woord

het object vertegenwoordigt een aspect van de sociale of economische geschiedenis

het object is representatief voor een bepaalde fase in de ontwikkeling van dorp, stad of streek.

In de conclusie van dit rapport worden objecten en ensembles ter bescherming voorgedragen.

Om te voorkomen dat de, door het M.I.P. in de beschrijving van de panden gebruikte begrippen, verwarring veroorzaken, zijn deze begrippen in overleg met monumentenzorg samengevat tot drie termen.

1.Straatwand waarde ( s ); het pand op zichzelf is minder interessant door afwezigheid van stijl dan wel ernstige aantasting van stijl van het gebouwde volume. Het pand heeft in de straatwand een zekere ondersteunende betekenis.

2.Beeldbepalend ( BB ); opvallend pand door ligging, grootte, stijl en detaillering

3.Gevelwandwaarde ( g ); de gevel van het pand is op zichzelf ook wel interessant maar heeft vooral betekenis voor de straatwand.

Beeldondersteunend = straatwand waarde

Beeldondersteunend met gevelwandwaarde = gevelwandwaarde

De cijfers in de kolommen van de bijlagen, verwijzen naar de algemeen geldende waardering van rapportcijfers waarbij de onderlinge verschillen aangeduid in decimalen, aangeven dat de panden relatief net iets verschillen in staat van gaafheid of kwaliteit.

Het was niet altijd mogelijk om de criteria ten opzichte van de materialisering van het pand strikt te gebruiken omdat de leeftijd en het gebruik van sommige panden, in de tijd zijn sporen heeft achtergelaten, waardoor de oudste panden, de industriële panden , de boerderijen en de panden in de binnenstad in gebruik als winkelpand, vaak in een nadelige positie verkeren. In deze gevallen zijn de verschillende criteria zorgvuldig gewogen ( zie M.I.P, p.7 ). Het ene criterium is dan meer bepalend dan het andere.

Afkortingen gebruikt in de lijst van de bijlagen

Huisn. Huisnummer

Extr. Meerwerk

Bouwj. Het vermoedelijke bouwjaar van het pand

Arch.H. volgens Architectonische en Kunsthistorische criteria zie M.I.P.

ST.PL. volgens Planologische, Landschappelijke en Stedenbouwkundige criteria

C.H.en S.H volgens Sociaal- en Cultuurhistorische criteria

B.S. Bouwkundige Staat, alleen vermeld in het geval afwijkend van redelijke staat van onderhoud; t = twijfelachtig; s = slecht, m=matig

*. Toegevoegde panden die niet in het MIP-rapport voorkomen(terug naar inhoud)

Algemene Inleiding (1)

; ter overweging

Het 'stenen landschap' dat over een verloop van vele eeuwen tot stand is gekomen, lijkt in de afgelopen tijd van ons vervreemd te zijn. We kennen onze eigen stad niet meer. Dat is ernstig want het stedelijk erfgoed voedt het individuele en collectieve geheugen. De vernietiging van de omgeving is veroorzaakt door de moderne technologie maar anderzijds, kan ook dankzij deze zelfde technologie behouden blijven.

De veranderingen in het stadsbeeld zijn steeds ingrijpender en komen steeds frequenter voor. Deze veranderingen hebben een grote invloed op het leven van toekomstige generaties. Een eenmaal gecreëerde omgeving met de verstrengeling van belangen, is steeds moeilijker te beïnvloeden. Dit maakt de verantwoordelijkheid des te groter.

De specifieke ontstaansgeschiedenis van de moderne stad bestaat niet. Het wezenskenmerk van de Europese stad is juist haar verscheidenheid. De historische stadskernen winnen aan betekenis. De delen van de stad die de ontstaansgeschiedenis aangeven, vertegenwoordigen weliswaar een fractie van het erfgoed maar zij zijn daartegenover verzamelpunt van het cultureel erfgoed ( historische gebouwen, schilderijen en standbeelden) dat zich als enige, aan een ieder aanbiedt in de vorm van de openbare ruimte, als geschenk.

Er zijn in het debat aangaande het behoud van erfgoed, nieuwe uitgangspunten geformuleerd waarbij het oude stadscentrum als een samenhangend organisme beschermd dient te worden. Men zou zich moeten realiseren dat het te beschermen goed niet alleen een kijkobject is zoals kunstwerken in een museum, maar dat de gebouwde omgeving over een bijzondere eigenschap beschikt namelijk dat de gebouwde omgeving er gewoon is en een verzoening kan bewerkstelligen tussen de mens en zijn leefomgeving / het milieu.

Het historische centrum moet als norm gaan gelden en moet als ervaring van schoonheid deel blijven uitmaken van het dagelijks leven. De afzondering van het cultuurgoed in musea, de scheiding van schoonheid en het werkelijke leven, wordt een bedreiging doordat de massacommunicatiemiddelen steeds meer bepalen en bevorderen wat als amusement passief wordt genoten. Musea worden steeds minder bezocht; de invloed van de openbare ruimte op de vorming van het esthetisch gevoel wordt steeds belangrijker.

De traditionele beperkingen van ruimte en tijd wordt teniet gedaan door de massamedia. Er bestaat geen vast referentiepunt meer. De vervreemding slaat toe. Een gevoel van onbehagen zal een grote invloed hebben op de manier van leven. Een verstandig beheer van de stad kan een tegenwicht bieden.

Er is een groeiend besef van het verschil tussen wonen en werken in een aangename dan wel onaangename omgeving.

Stedenbouwkundige typologie en algemene karakteristiek

Roosendaal (2)

Roosendaal kent drie gebieden uit de MIP periode ( ca. 1850-1950 ) die een waardevolle stedenbouwkundige en historische waarde hebben en een vierde,

de Markt en omgeving, dat ook een oudere cultuurhistorische waarde heeft.

Drie waardevolle gebieden uit de MIP periode:

1. Het gebied rond het station; Stationsplein met bijbehorende omgeving en de Brugstraat tot (wat mij betreft tot en met) de Boulevard

2. De Boulevard Antverpia alsmede Hulsdonksestraat 56-62 en Badhuisstraat 39-44

3. De van Gilselaan met Boulevard 57-59

4.de Markt met Raadhuisstraat (tot en met wat mij betreft het begin van de Burgerhoutsestraat), Bloemenmarkt en Molenstraat tot de kruising met de Burgemeester Prinsensingel, (wat mij betreft, de Hoogstraat, kruising Kalsdonksestraat).

Ad 1

Historische betekenis en intrinsieke stedenbouwkundige kwaliteit:

Het gebied is van grote betekenis voor de functionele ontwikkeling van Roosendaal als grensstation. Alle bijbehorende functies: hotels, transportbedrijven, kantoren, winkels en woonhuizen zijn er ruim vertegenwoordigd en zijn door de relatieve rijkdom ten opzichte van de er om heen liggende woonwijken in architectuur en materialisering van groot belang voor de stad.

Mijn voorstel zou zijn het gebied van aandacht ( Beschermd Stadsgezicht of zeker verzwaard welstandstoezicht) mede door de aanwezigheid daar, van verschillende GM en de homogeniteit en gaafheid van de bebouwing, uit te breiden naar aanliggende straten als een deel van de Spoorstraat, de Stationsstraat, Burgemeester Schoonheytstraat, Vincentiusstraat, Ludwigstraat, Dr. Lemmensstraat, Vughtstraat en Boulevard.

Binnen dit gebied zou het wenselijk zijn als de in Art Nouveaustijl opgetrokken en gedecoreerde panden aan de Brugstraat nr.56-70 van de architect J.F.W.van Schaik ( 1911) snel in aanmerking zouden kunnen komen voor nader bouwhistorisch onderzoek in verband met de historische en architectonische waarde, en daartegenover de slechte staat van onderhoud waarin de panden over het algemeen nu verkeren.

Het ruimtelijk concept en de architectuur van het directe stationsgebied is door aantasting van verschillende panden op het Stationsplein en de inrichting van het plein, ten opzichte van 15 jaren geleden, sterk verminderd.

Het Stationsplein verdient aandacht vooral voor wat betreft de invulling van het perceel Brugstraat 80. Hier zal de maatverhouding ten opzichte van het station en het begin van de Brugstaat belangrijk zijn voor de dominante waarde die het station had ten opzichte van de uitwaaierende functies.

Het samenvoegen van vier verschillende panden ( Stationsplein 5a,b,c,d) ten behoeve van het hotel, heeft de cultuur- en architectuurhistorische waarde van deze rij aanzienlijk verminderd. De aansluitende, bijna drielaags panden aan de Spoorstraat 10-12 herinneren nog aan de voornaamheid van de voormalige pleinbebouwing.

Ad 2, De boulevard Antverpia met de panden op het T-kruispunt met de Hulsdonkseweg, en de Badhuisstraat 39-44 .

In deze omgeving bevinden zich uitzonderlijk veel gemeentemonumenten. De motivatie daarvoor is bekend.

De Hulsdonksestraat als geheel, ( de nr. 56-58-60-62 zijn RM en de nr. 69-71-73 zijn GM ) kent nog verschillende panden met zekere gevelwandwaarde.

De homogeniteit van de straat dient zorgvuldig te worden bewaakt.

Advies: verzwaard welstandstoezicht.

Ad 3, De Van Gilselaan met Boulevard 57-59

In de Van Gilselaan bevinden zich de, voor Roosendaal karakteristiek woningen, hier met voortuinen. Enkele woningen met platte daken zijn met een verdieping verhoogd omdat het bestemmingsplan dit toelaat. Veel woningen zijn voorzien van een voordeur met decoratieve elementen. Van de naar elkaar gerichte woningen met hoektorens op nr. 45-47, is jammer genoeg nr.47 behoorlijk aangetast in de BG.

Het klooster is deels gesloopt en verbouwd voor het huidige gebruik. Alleen de monumentale entree in de as van de St.Josephsstraat is nog aanwezig en gemeentemonument.

De Boulevard begint bij het kruispunt Brugstraat/ Molenstraat, Hoogstraat en kent op het kruispunt met de Van Gilselaan waar de Boulevard een bocht maakt (nr.57-59), twee woonhuizen in Chaletstijl als gemeentemonumenten.

Nr. 55 heeft als eenlaags woonhuis met invloeden van dezelfde stijl ( M.Vergouwen) een afgeschuinde hoek. De hele Boulevard is interessant genoeg om te bewaken voor wat betreft de schaal en korrel van de panden.

Mijn advies voor dit gebied zou zijn om de straat vanwege de historische betekenis, de stedenbouwkundige betekenis en de mate van gaafheid te belasten met verzwaard welstandstoezicht of op te nemen in het beschermd stadsgezicht.

Ad 4, de Markt

met Bloemenmarkt en Molenstraat.tot en met een stuk van de Hoogstraat

en de Raadhuisstraat met een stukje Burgerhoutsestraat

Dit gebied was en is het centrum van Roosendaal en omliggende gehuchten en dorpen, en heeft haar belang voor de ontstaansgeschiedenis van Roosendaal vanaf de vroege zestiende eeuw.

De Markt zelf kent een weliswaar gering aantal, maar silhouetbepalende, oudere gebouwen die rijksmonumentenstatus hebben.

De bebouwing van de Markt en directe omgeving kenmerkt zich door overwegend twee en drielaags bebouwing, in hoofdzaak uit de periode net voor 1900 of rond 1920. Deze panden zijn rijk door grootte en afwerkingniveau en zijn te beschouwen als een staalkaart van vrijwel alle stijlen die de periode 1850-1940 heeft voortgebracht.

Het zou wenselijk zijn dit gebied zeker met extra welstandstoezicht te belasten dan wel tot beschermd stadsgezicht te bepalen in verband met het cultuurhistorisch/ sociaal-economisch en architectonisch belang.

Ik zou in ruimer opzicht aandacht willen vragen voor de woonstraten binnen de RING omdat deze veelal, de voor Roosendaal karakteristieke eenlaags bebouwing hebben (3)

. Het is aan te bevelen deze straten zo homogeen mogelijk te behouden. Het zou wenselijk zijn om de Nieuwstraat/ Wilhelminastraat als geheel, vooral in verband met de aanwezige GM en de twee bijzondere kruispunten, alsmede de verenigingswoningbouw in de Wilhelminastraat met extra aandacht te blijven volgen.(terug naar inhoud)

Complete lijst met informatie over straten en bijbehorende objecten

Roosendaal

Ambrozijnberg

In de nieuwbouwwijk Kroeven ligt een boerderijcomplex uit ca.1850, dat tegenwoordig als kinderboerderij in gebruik is. Het complex ligt langs een door de nieuwbouwwijk slingerende straat en grenst aan de achterzijde aan de Watermolenbeek. Het complex is in goede staat.

Azurietdijk

Het oorspronkelijke gehucht Kortendijk is tegenwoordig een nieuwbouwwijk met centraal erin gelegen een rietgedekte, langgevel boerderij met rietgedekte schuur. De boerderij is in gebruik als kapel met pastorie. De gevel van het woongedeelte is gebouwd in 1920; mogelijk is de rest honderd jaar ouder.

De boerderij ligt enigszins wezensvreemd in deze verstedelijkte omgeving.

Bloemenmarkt (zie MIP p.25-26)

De Bloemenmarkt vormt de directe verbinding van de Molenstraat met de Markt en hoort daarmee direct bij het stadscentrum. Dit centrum heeft nog grotendeels de oude rooilijn behouden. De straat is stedenbouwkundig en historisch zeer van belang.

Er bevinden zich verschillende fraaie panden, waaronder twee RM. De horecapanden die er staan, hebben in de loop der jaren een behoorlijke facelift ondergaan of zijn herbouwd. Aan de noordzijde van de Bloemenmarkt stonden rond 1900 enkele panden voorzien van klokgevels.

Het zou wenselijk zijn, dat de Bloemenmarkt onderdeel is van een beschermd stadsgezicht.

Boulevard (zie MIP p.27-28)

Aan de Boulevard bevinden zich woonhuizen, in hoofdzaak zonder voortuinen, uit de tijd rond 1900. Er is een grote variatie in woningtype. De straat is als het ware een staalkaart van de stijlen uit de periode 1900-1940. De meest indrukwekkende bebouwing bevindt zich in de bocht op hoogte van het begin van de Van Gilselaan, waar zich ook een tweetal GM bevinden (nr. 57-59). In de straat bevinden zich herenhuizen met hoge verdiepingen en fraaie detaillering ( ca.1900), vrijstaand en geschakeld, vrijstaande woningen in Amsterdamse Schoolstijl en ook panden in overgangsstijl met baksteenversieringen en af en toe nieuwbouw. De straat heeft nog steeds overwegend de vroeg XX uitstraling.

De straat zou in aanmerking moeten komen voor verzwaard welstandstoezicht.

Boulevard Antverpia

De straat is ontstaan tussen 1910 en 1912 en kenmerkt zich door een samenhangend gebruik van materialen en een eenheid in architectonische zin. De volkswoningen werden gebouwd in opdracht van de verzekeringsmaatschappij Antverpia.

Deze straat loopt van de Hulsdonksestraat naar het spoor. Daar bevindt zich het beeldbepalende hoekpand (nr.2, RM) met hoektoren en bevond zich ooit het bij de huizen behorende badhuis. De straat bestaat uit karakteristieke, meest eenlaags woonhuizen, waarvan er verschillende in 1994 gemeentemonument zijn geworden, met op de beide hoeken van de Hulsdonksestraat een karakteristiek beeldbepalend tweelaags hoekpand, eveneens sinds 1994 GM. Ook de panden Hulsdonksestraat 56-62(RM) zijn belangrijk in deze samenhang door de optische afsluiting van de straat.

De straat zou in aanmerking moeten komen voor verzwaard welstandstoezicht

Bredaseweg

De Bredaseweg is een belangrijk onderdeel van de oude oost-west verbinding, Breda - Bergen op Zoom, dwars door het centrum van Roosendaal. De weg sluit aan op de Hoogstraat en Molenstraat. In de straat bevindt zich op hoogte van de overgang naar de Hoogstraat een kerkhof met de hoofdingang aan de Bredaseweg en een achteringang aan de Kalsdonksestraat. Links van de hoofdingang van de begraafplaats, bevindt zich het oudste deel. Hier staan prachtige hardstenen monumentale graven van bekende Roosendalers.

Ook is het kerkhof bekend als begraafplaats van oorlogslachtoffers van WOII met een bijbehorend standbeeld. Als quickscan werd eveneens een graf opgemerkt met een opmerkelijke grafsteen als herinnering aan de Brabantse Revue.

Aan de straat bevinden zich, voor Roosendaal karakteristieke woonhuizen: vrijstaand, eenlaags, met de noklijn dwars op de weg staand.

Bredaseweg 50 is gesloopt. Op die plaats staat een rij appartementen.

Het zou wenselijk zijn dat ( delen van ) het kerkhof een zekere bescherming zouden krijgen.

Advies in verband met cultuurhistorische waarde: gemeentemonument

Brugstraat (zie M.I.P. p. 15)

De Brugstraat bestond op oudere kaarten als Vaartkant en Nieuwe Stationsstraat.

De Brugstraat in zijn huidige vorm wordt aangelegd in 1907 als de Stationsstraat verlengd wordt in verband met verplaatsing van het stationsgebouw. De Brugstraat tot de Boulevard, is onderdeel van een van de drie gebieden met bijzondere stedenbouwkundige waarde.

De straat valt, stedenbouwkundig in ruimere betekenis, onder de stationsbuurt en heeft derhalve bijzondere stedenbouwkundige waarde als voorbeeld van de inrichting van een stationswijk in het begin van de twintigste eeuw. In combinatie met het station heeft de buurt historische betekenis en intrinsieke stedenbouwkundige kwaliteit. De stationsbuurt is te zien als functioneel dominant met verwante uitwaaierende functies die niet los te zien zijn van de oorspronkelijke aanleg. Er is een grote mate van gaafheid in deze stationsbuurt. ( zie M.I.P p.23-24)

De panden in de Brugstraat hebben een rijke schakering aan stijlen en invloeden van stijlen met de nadruk op de Jugendstil/ Art Nouveau/ Art Deco; stijlen die met name in de jaren waarin de straat werd aangelegd, populair waren. Ook neo stijlen als neogotiek en neorenaissance zijn aanwezig. De straat kent verschillende gemeentemonumenten.

De panden in de Brugstraat zijn soms als winkelpand gebouwd, maar ook vaak later als winkelpand in gebruik genomen, waarbij de puien soms erg zijn aangetast. De onderhoudsstaat van de woningen is vooral bij de onder Jugendstil/Art Nouveau gebouwde panden zorgwekkend ( nr.56-70), Detaillering verdwijnt daardoor.

Aandachtspunt:

De ligging van de panden nr.56-70 is ook beeldbepalend als gevelwand (afsluiting) aan het einde van de Burgemeester Prinsensingel/ Vincentiusstraat. Wenselijk zou zijn dat dit kruispunt bijzondere aandacht zou krijgen in de stoffering.

Het zou wenselijk zijn dat de Brugstraat onderdeel is van een beschermde stadsgezicht.(terug naar inhoud)

Bulkenaarsestraat

Een eigenlijk nog steeds landelijk gelegen straat, doorsneden door de A58, met uitzicht op de nieuwbouwwijk Tolberg. Het groepje boerderijen dat sinds de aanleg van de snelweg tegen deze weg aanleunt dateert uit de periode rond 1900. De vier boerderijen nr. 4 en 2 met daartegenover 1 en 3 zijn behoorlijk aangetast maar door hun ligging waardevol. Het kruispunt met de Huijbergseweg met o.a. vlakbij het RM boerderijcomplex op nr. 38 en het complex nr.45 op de hoek is nog steeds een op zichzelf staand (ex-veen) gehucht (Haiink?)?

Burgerhoutsestraat

Deze straat is ooit bij de aanleg verhoogd in verband met het specifieke kenmerk van de geologische structuur dat wil zeggen, de laagte van dit gebied. De straat is het verlengde van de Raadhuisstraat. In die overgang bevinden zich een paar voorname tweelaags herenhuizen met mooie details uit ca. 1900. Hier bevindt zich ook de voormalige villatuin van de fam. J van Gilse (nr 12). Het karakteristieke rijtje arbeiderswoninkjes 36-52 uit 1890, is door de individueel aangepakte opknapbeurten, uiteen gevallen. In dit stuk van de straat tot en met het kruispunt met de Boulevard, heeft de straat een rommelige belevingswaarde. Dit wordt mede veroorzaakt door de nieuwbouw van de GGD en huisartsenpost.

Verder bestaat de straat in hoofdzaak uit eenlaags woningen uit XIX of tweelaags woningen met platte daken uit ca. 1930 en woningen uit de wederopbouwperiode met zadeldaken parallel aan de straat. De straat is redelijk gaaf en zou zeker ook om historische reden onder het verzwaard welstandstoezicht moeten vallen.

Damastberg

In deze straat aan de rand van de nieuwbouwwijk Tolberg bevinden zich nog enkele sporen van de vroegere landelijke bebouwing. Tussen de nieuwbouw bevinden zich hier twee boerderijen, nr.108-110 en nr.120 deels uit ca. 1900. Nr. 108-110 bestaat uit een boerderij uit midden XX met een, tot evenementengebouw verbouwde schuur; nr.120 staat leeg.

Damstraat

De Damstraat verbindt de Burgerhoutsestraat met de Molenstraat. Het is een karakteristieke straat zonder voortuinen met afwisselende bebouwing uit begin XX. In de straat bevonden zich een paar kleine bedrijfjes en winkeltjes. (bijvoorbeeld nr.6, dat vroeger een slagerij was met stal en achterliggende wei) en een kantoorboeken fabriek die op de hoek met de Burgerhoutsestraat was gevestigd. Het pand bestaat nog steeds en is opvallend als hoekpand.

Het kruispunt met de Nieuwstraat/ Wilhelminastraat is zeer opvallend door de hoekpanden met de op elkaar afgestemde afgeschuinde hoeken. Een van de hoekpanden, de Wilhelminastraatkant (1A) heeft al RM status door de bijzondere details.

Aandacht zou zeker gegeven moeten worden aan het instandhouden van het gehele kruispunt.

Ook het hele straatbeeld is de moeite waard om met zorg behandeld te worden. De straat komt in aanmerking voor verzwaard welstandstoezicht.(terug naar inhoud)

Dominestraat

Deze straat verbindt De Bloemenmarkt met de Vughtstraat . De deftige panden aan de westkant van de straat zijn gebouwd net voor 1900 en zijn bijna alle GM.

De straat mist de bij de panden horende beleving.

De straat is onderdeel van het centrum en zou deel kunnen zijn van het beschermd stadsgezicht

Engelselaan, Canadeselaan

De lanen liggen achter de geluidswal van de A58. De Engelselaan begint op de hoek van de Hulsdonksestraat, bij de Hulsdonkpoort met een voor Roosendaal karakteristiek eenlaags woonhuis uit ca. 1920.

De Canadeselaan ligt parallel aan de Engelselaan.

In de Engelselaan staan veel bomen en grotendeels vrijstaande woningen, op het hoekpand na, uit de periode na WOII. Het laatste deel van de straat tot aan de Schotselaan, en de Canadeselaan bestaan uit houten vrijstaande woningen zgn. Oostenrijkse noodwoningen uit ca. 1946. De woningen aan de Engelselaan hebben nu bijna alle een dakkapel; nr. 7 heeft een dwarsaanbouw onder zadeldak, nr. 9 een opgetild dak met aanbouw. Sommige woningen hebben nog de originele schuur.

De woningen dienen als complex bewaard te worden.

Advies: verzwaard welstandstoezicht

Flintdijk

De Flintdijk is een doorgaande weg door de wijk Kortendijk. Hier bevond zich een boerderij die inmiddels is gesloopt. (vgl.Azurietdijk)

Fortuinstraat

De Fortuinstraat verbindt de Burgerhoutsestraat met een haakse hoek, met de Nispensestraat. In de hoek bevindt zich een blokje woningen uit 1930 met specifieke details.

De rest van de straat heeft gevarieerde bebouwing uit de periode rond de wereldoorlogen gecombineerd met nieuwbouw.

De Fortuinstraat is een redelijk gaaf bewaarde straat.Gastelseweg

De Gastelseweg is een belangrijke historische schakel in de noord-zuid verbinding. Via de Kalsdonksestraat werd vroeger de Markt bereikt en vandaar reisde men over de Nispenseweg naar België.

In de straat bevindt zich nu een allegaartje van oude- en nieuwe woningen en bedrijven. De straat sluit, Roosendaal binnenkomend, middels de Spoorstraat, direct aan op het station. De volgende kruising geeft toegang tot de Parklaan, waar men zich meteen in een ruim opgezette laan bevindt met vrijstaande huizen op grotere percelen en een groot park.(terug naar inhoud)

Gilselaan Van ( zie MIP p.25)

De straat is aangelegd door een Roosendaalse notabele, P.A.G. van Gilse en heeft mede daardoor historische betekenis. De klooster- en schoolfunctie was eveneens van belang. Het klooster is verbouwd tot bejaardencentrum; het centrale deel van de voorgevel is nog gemeentemonument. De school is gesloopt.

In de Van Gilselaan bevinden zich hoofdzakelijk (kleine) vrijstaande woningen, alle met voortuin, die aan het begin van de twintigste eeuw onder andere in een, aan de Amsterdamse Schoolstijl verwante stijl, zijn gebouwd. Ook de neo stijlen en de Jugendstil zijn er in de gevels van de woningen vertegenwoordigd. Aan de kant met de oneven nummers (noordkant) bevinden zich ook nieuwbouwwoningen.

Het bindende element in de straat is het baksteengebruik met sierende baksteenelementen. De panden die gebouwd zijn met grijze cementsteen ( bv.3-102) zijn in het muurwerk geërodeerd. In deze straat zijn vaak de ingangen benadrukt door sierende elementen. In die trant zijn de hoeken van het Knipplein geaccentueerd met torens. De apotheek op nr. 49 is op de begane grond vreselijk aangetast.

De combinatie van architectonische variëteit in stijlen, historische betekenis, intrinsieke stedenbouwkundige kwaliteit ( stedelijke en dorpse kenmerken) en redelijke gaafheid van bebouwing maken deze straat redelijk zeldzaam (MIP). De straat zou in aanmerking kunnen komen voor de status van beschermd stadsgezicht. Verzwaard welstandstoezicht is zeker wenselijk.

Groenstraat

In deze zijstraat van de Spoorstraat bevinden zich rijtjes woningen met portiek (zonder voortuin) uit 1922, waarschijnlijk in opdracht van woningbouwvereniging "Ons Ideaal". De meeste woningen zijn vergroot waardoor de beleving rommelig is geworden.

Heerma van Vosstraat

Deze straat ligt haaks op het bedrijventerrein Vijfhuizenberg. In de straat bevindt zich een woonboerderij(complex) dat mogelijk uit 1797 stamt. De boerderij ligt nu in een verstedelijkte omgeving en is erg "opgeknapt".

Hendrikstraat

Dit straatje maakt de verbinding tussen de Hulsdonkseweg en de St.Theresiastraat, parallel aan de Wouwseweg. Het straatje moet al oud zijn want er staan onder andere geschakelde huisjes met zadeldaken dwars op de straat, zeker uit de negentiende eeuw. De meeste daarvan zijn ondertussen erg aangetast maar nr. 21 is in ieder geval nog in originele staat aanwezig, met gevelsteen uit 1891. De opslagloodsen op nr. 22, 24 zijn inmiddels gesloopt. Aan de even kant van de straat loopt tussen 26 en 18 een grote betonplaten muur met een tuin erachter.(terug naar inhoud)

Heyptstraat Dr.

Onder de watertoren staat een dubbele rij woningen in Delftse Schoolstijl met voortuintjes. In het deel van de straat dat een haakse hoek maakt naar de Nispensestraat, bevindt zich (nog) twee geschakelde schuren onder zadeldak, uit ca.1900.

H.G.D straat

Deze straat is een onderdeel van de RING. Het is een drukke verkeersweg die aansluit op de Stationsstraat. De korrel van de oorspronkelijke bebouwing is grotendeels verdwenen. Vlakbij de tunnel die onder het spoor doorgaat bevindt zich een rijtje woningen vergelijkbaar met de woningen in de Fortuinstraat.

Hoekstraat

In het fraaie landelijke gebied meteen ten zuiden van Tolberg en Kroeven bevindt zich in de Hoekstraat onder andere op nr.3 een boerderij waar een bedrijfsaanbouw uit ca. 1810 te bewonderen was. De schuur is geheel vervangen door een moderne aanbouw. Hoekstraat 1 is als boerderijcomplex gemeentemonument. In het Everlandwegje, haaks op, en vlakbij Hoekstraat 1, staat een opgeknapt (woon)boerderijtje zonder bijgebouwen.

Haaks op de Hoekstraat loopt de voormalige Rietgoorsestraat die daar inmiddels omgedoopt is in Thorbeckelaan. Hier staan nog een Vlaamse Schuur met golfplatendak en een boerderijcomplex op Thorbeckelaan nr. 215 (voorheen Rietgoorsestraat 30)

Hofstraat

Deze straat verbindt de Kalsdonksestraat met de Brugstraat. Het is een smal oud straatje met in het midden nu een breder pleintje met nieuwbouw. Op de hoek met de Brugstraat bevindt zich het neogotische, voormalige politiebureau ( inmiddels andere bestemming, kantoor)

Aan het begin en einde van het straatje bevinden zich nog een aantal kleine, voor Roosendaal karakteristieke woningen.

Hoogstraat

Onderdeel van de oude oost-west verbinding tussen Bredaseweg en Molenstraat. De straat kent verschillende architectonisch interessante panden die zich nu in zeer slechte staat bevinden ofwel vreselijk zijn aangetast.

Ook bevinden er zich een RM, nr. 14 (tussen de probleempanden)

en twee GM, nr. 110-112 (fabrikantenvilla's).

De T-splitsing met de Kalsdonksestraat zou zeer karakteristiek kunnen zijn. De Hoogstraat wordt nu bepaald door koffieshops en reclames.

Het zou om historische en stedenbouwkundige reden wenselijk zijn dat het gedeelte van de Hoogstraat tot en met het begin van de Kalsdonkseweg onder verzwaard welstandstoezicht zou vallen.

Huijberseweg

Deze weg loopt uit het landelijk gebied ten zuiden van Roosendaal uit op de nieuwbouwwijk Tolberg. Het boerderijcomplex op nr. 38 is RM. Het complex ligt dichtbij het kruispunt met de Bulkenaarsestraat / Haiinksestraat waar zich meer boerderijen bevinden. Nummer 45 ligt op het kruispunt is rietgedekt en compleet met schuur. Het is een beeldbepalend complex.(terug naar inhoud)

Hulsdonksestraat

Via deze straat en de Kade is de Markt van Roosendaal bereikbaar uit het voormalige gehucht Hulsdonk. De straat kenmerkt zich door een wisselende bebouwing. Veel eenlaags woningen met de kap dwars op de straat soms gecombineerd met achterliggende bedrijfspandjes, maar ook monumentale, hoge herenhuizen, rijk gedetailleerd, waarvan een aantal ( 56-58-60-62) RM en (69-71-73) reeds GM is (1994).

Gezien de aanwezige waardevolle panden en de nog aanwezige jaren 30 panden, verdient de straat als geheel bijzondere aandacht. Verzwaard welstandstoezicht is wenselijk.

Josephsstraat St.

Deze straat begint aan de Burgerhoutsestraat met de St.Josephkerk RM met pastorie GM van architect Hurks) en loopt uit op het klooster van de Van Gilselaan. Het is een straat met karakteristieke Roosendaalse bebouwing. In de straat bevinden zich woningen gebouwd in opdracht van de woningbouwvereniging St. Joseph mogelijk getekend door J.Hurks (nr.21-39 en 41-53). Het zou wenselijk zijn dat deze woningen als voorbeeld van sociale woningbouw onder verzwaard welstandstoezicht vallen.

Kade

De Kade verbindt de Markt van Roosendaal via de Hulsdonksestraat met het gehucht Hulsdonk. Deze weg is ook vanwege het feit dat de straat onderdeel is van de oude wegenstructuur (oost-westverbinding) van belang voor het ontstaan van Roosendaal. Er bevonden zich hier door de ligging in de buurt van de haven, gebouwtjes van industriële aard, zoals fabriekjes en opslagplaatsen.

Aan De Kade staan op 21 RM, de kerk (1875); en 23 GM, het klooster met daaromheen verschillende cafés, woonhuizen in de vorm van herenhuizen, winkels en opslagplaatsen. Het Kadeplein op de kop van de haven mag het woord plein nauwelijks dragen. De korrel van de bebouwing aan het plein is nauwelijks op elkaar afgestemd.

Achter Kade 61 bevonden zich loodsen voor de opslag van veevoeder. Achter Kade 36 ( ooit een stadsboerderijtje?) bevindt zich nog een karakteristiek hoog fabriekje/ opslagloods(?), bereikbaar via de achterliggende Frans Halslaan.

De zuidkant van de straat is in betere staat dan de noordkant. Hier zijn al veel panden vervangen door nieuwbouw die niet altijd past in de schaal- en maatvoering van de straat.

De Kade was een levendig handelsstraatje. Het straatje heeft voor Roosendaal grote historische waarde.

De Kade hoort historisch gezien bij het beschermde stadsgezicht. Door de huidige ontwikkelingen met het spoorwegemplacement en vanwege de graad waarin de homogeniteit is aangetast, is in ieder geval verzwaard welstandstoezicht wenselijk.

Aandachtspunt:

Op het kruispunt Kade met de Burgemeester Freyterslaan / Ettingslaan staat aan de noordkant van de Kade een hoekpand met bijzondere detaillering. Het momenteel leegstaande pand aan de overzijde van de Kade en de bestrating van het plein ervoor doen afbreuk aan de waarde van deze historisch waardevolle straat.

Kalsdonksestraat

Deze straat is onderdeel van de oude noord-zuid verbinding. De straat gaat over in Hoogstraat, kruist de Brugstraat en loopt als Molenstraat naar de Markt.

Aan de straat nog veel bebouwing uit de periode rond 1900 maar ook veel nieuwbouw. Het kruispunt bij de Hoogstraat zou architectonisch zeer de moeite waard kunnen zijn maar de bebouwing is nu in staat van verval.

Kennedylaan Pr.

In de nieuwbouwwijk Kroeven bevindt zich tegenover een winkelcentrum parallel aan de laan een kerk uit 1967 in organische stijl. De kerk is een getuigenis van de ontwikkelingen in de katholieke kerk in de jaren zestig en is zeker beeldbepalend. De status van gemeentemonument zou dit gebouw kunnen beschermen.(terug naar inhoud)

Krampenloop

Tussen de nieuwbouwwijk Kortendijk en het prachtige landelijke gebied ten oosten van Roosendaal, loopt nog het restant van een natuurlijke waterloop, de Krampenloop die uiteindelijk via buizen uitmondt in de Rucphense Vaart. Langs de gelijknamige weg liggen twee beeldbepalende boerderijcomplexen (nr.23 en 31).

Lemmensstraat Dr.

Deze straat verbindt het Stationsplein met de Vincentiusstraat. De straat kent verschillende Hurks woningen die gebouwd zijn in een voor Hurks karakteristieke stijl met donkerrode baksteen en een bijzondere plastische vormgeving. Het zou wenselijk zijn dat het hele stationsgebied in ieder geval onder verzwaard welstandstoezicht valt.

Nr.9, een woonhuis van J.Hurks uit 1932

Nr.11 een woonhuis van J.Hurks uit 1933

Nr. 24 een woonhuis van J.Hurks uit 1938

Ludwigstraat

De Ludwigstraat is aangelegd in 1926-1927.

In het dichtst bij het spoor gelegen deel van de Ludwigstraat staan aan weerszijde van de straat een aantal markante Amsterdamse Schoolhuizen van J.Hurks in combinatie met woningen in een aanverwante stijl. Nr. 1-2-3-7-7a en 32 zijn RM. Nr. 5 en 15 zijn GM.

Ludwigstraat 4 ( eveneens Hurks) is een huis met een aan de Adamse School verwante stijl. Door het later wit schilderen van het juist zo karakteristieke roodbakstenen pand en het ontbreken van de originele glas-in-loodvensters heeft het pand ingeleverd aan waarde.

Het verdient aanbeveling om de straat als geheel onder verzwaard welstandstoezicht te laten vallen. Ook is het mogelijk dat deze straat opgenomen wordt in het beschermd stadsgezicht.

Lyceumlaan

De laan is een zijstraat van de Brugstraat met op de hoek daarvan, twee opvallende, geschakelde woningen met Amsterdamse Schoolstijl elementen. In de laan een prachtig park en een school die op de nominatie staat voor GM. Tegenover het park vrijstaande naoorlogse woningen. Lyceumlaan 1,3 zijn Hurks panden.

Markt

Zie rapportage Markt-Noord, Markt-Zuid

De (winkel)panden aan de Markt zijn in de tijd op de begane grond steeds meer aangetast. Vooral reclame en rommelige terrassen doen afbreuk aan de oorspronkelijk rijke uitstraling van de panden en het plein.

De inrichting van het plein zou aandacht moeten krijgen.

De Markt als geheel, moet om cultuurhistorische en sociaaleconomisch-historische redenen, stedenbouwkundige en architectonische redenen, beschermd stadsgezicht zijn.

Molenstraat

De Molenstraat verbindt het gehucht Kalsdonk met de Markt. Het is in hoofdzaak een winkelstraat. Van de Bloemenmarkt richting Brugstraat is er een verloop in kwaliteit van de panden. Kwaliteit in gaafheid en in het onderhoud van de panden.

Het merendeel is gebouwd rond 1900; enkele zelfs honderd jaar eerder. De panden vertonen alle stijlen die er rond de eeuwwisseling van 1900 bestonden en ontstonden.

Een deel van de Molenstraat op hoogte van het kruispunt met de B.Prinsensingel, is in de oorlog gebombardeerd en vervangen door, in de korrel passende monumentale panden in Traditionele stijl.

Op dit moment zijn veel panden in slechte staat van onderhoud. Veel winkelpuien zijn schreeuwerig met teveel reclame.

Behoud is wenselijk ivm cultuurhistorische waarde en oorspronkelijke architectonische kwaliteit van de straat.

De straat zou in het beschermd stadsgezicht horen.(terug naar inhoud)

Nieuwstraat

Deze straat is opmerkelijk door het feit dat zo'n klein straatje zoveel bijzonderheden kent.

De Nieuwstraat loopt van de Boulevard ( daar heet deze straat eerst Wilhelminastraat) de parkeergarage in, aan het Tongerloplein. Daar bevindt zich het complex Mariagaard (nr. 1-19) voor bejaarde dames (RM), tegenover een braakliggend perceel en het politiebureau.

De Nieuwstraat wordt tussen Mariagaard en een monumentale school uit 1906 op nr. 37 (GM), doorsneden door de na de oorlog aangelegde, belangrijke verkeersader, de Burg.Prinsensingel.

In de rest van de straat tot aan de Boulevard bevinden zich nog twee opmerkelijke kruispunten; Op het kruispunt met de Damstraat bevinden zich vier waardevolle, kleine panden met afgeschuinde hoek ( deels GM) ; op het kruispunt met de Emmastraat staan twee opvallende panden met hoektorens van de voormalige Boerenleenbank uit ca. 1907. Deze panden staan georiënteerd op het kruispunt evenals een woning met afgeschuinde hoek en bedrijf op nr.3. Heel jammer is dat het nieuwe, vierde pand van de hoek is afgekeerd.

De Nieuwstraat zou verzwaard welstandstoezicht moeten hebben.

Nispensestraat

De Nispenseweg, in het centrum Nispensestraat genoemd, werd rond 1850 verhard als verbindingsweg van Roosendaal met België. Het gedeelte van de straat rond de ingang van de Nieuwe Markt is vreselijk aangetast in schaal, korrel en bebouwingsvorm ten opzichte van de oorspronkelijke korrelgrootte van deze historische straat. Voorbij de Nieuwe Markt is de situatie beter. Hier ook een winkel op nr.22-24-26.

Architect Hurks bouwde in 1917 zijn eerste huizen in Roosendaal aan de Nispensestraat 81-83. (4) Mogelijk zijn ook de panden eromheen van de hand van J.Hurks ( nr.79, 85,87,89)

De aanwezigheid van de watertoren nr 27 wordt op straatniveau in de Nispensestraat nauwelijks ervaren.

De straat verdient om historische redenen en vanwege architectonische kwaliteit van verschillende panden, verzwaard welstandstoezicht.

Oliemolen

Het straatje loopt van de Brugstraat naar de B.Prinsensingel met in het midden een T-splitsing waar de St.Jansstraat ( een steeg ) een verbinding maakt met de Molenstraat. Op de

T-splitsing bevindt zich nr. 120, een relatief groot pand met Delftse Schoolstijl elementen. Richting Brugstraat bevinden zich nieuwbouw appartementen; richting B.Prinsensingel een paar woningen waarvan nr. 128 (vrijstaand) aardige baksteendecoraties heeft. De hoekpanden naar de B.Prinsensingel kenmerken zich door een zekere statigheid.(terug naar inhoud)

Oostelijke Havendijk

Het gebied rond de Roosendaalse Vliet was belangrijk voor de ontwikkeling van de industrie in Roosendaal vooral vanaf de periode dat Roosendaal tevens een spoorwegverbinding kreeg. Roosendaal werd mede door de haven centrum van de suiker verwerkende industrie.

Oude Ettense Baan

Dit deels onverharde pad ligt in het buitengebied van Roosendaal aan de grens van het industrieterrein Majoppeveld Zuid. Het boerderijcomplex Bernardus Hoeve (1924) heeft een beeldbepalende ligging door het weidse uitzicht aan de oostzijde.

Dit uitzicht bestaat waarschijnlijk niet lang meer, door de uitbreidingsplannen van het Majoppeveld

Prinsensingel B.

Een verkeersdrukke straat lopend van de Brugstraat , via de Nispensestraat naar de Laan van België en de uitvalswegen van Roosendaal.

Het noordeinde van de B.Prinsensingel komt uit op een opvallend punt in de Brugstraat. Hier komt de Vincentiusstraat samen met de Singel, uit in een T-splitsing waarvan de noordkant wordt bepaald door de beeldbepalende ( nog wel ) fraaie straatwand van de Brugstraat. Het kruispunt is erg rommelig van aankleding.

De bebouwing aan deze singel is tamelijk homogeen van karakter.

Raadhuisstraat

De Raadhuisstraat sluit direct aan op de Markt en verbindt het voormalige gehucht Burgerhout, middels de Burgerhoutseweg met het centrum.

In de Raadhuisstraat bevinden zich een aantal voorname huizen; nr. 26 en 45 zijn RM;

Nr. 1-3-5-9-10-18-49-51-53-59-63 zijn GM.

Gebouwen van industriële aard werden in de negentiende eeuw gevestigd aan de oude wegenstructuur, soms als achterbebouwing. Concentraties waren onder andere te vinden aan de Raadhuisstraat; nu nog te zien op 45, 49 en 59.

Het verdient aanbeveling deze voor Roosendaal belangrijke, historische straat als geheel onder het beschermd stadsgezicht te laten vallen dan wel met verzwaard welstandstoezicht te belasten.

Rietgoorsestraat

De straat ligt ten Zuiden van de nieuwbouwwijk Tolberg in het landelijk gebied en staat in verbinding met de Westelaarsestraat. Op hoogte van de Hoekstraat is de straat omgedoopt in Thorbeckelaan. Hier staan nog agrarische objecten, direct in de omgeving van nieuwbouw. De boerderijen in deze hoek zijn nog als agrarisch bedrijf in gebruik en zijn door hun ligging en redelijke staat interessant. Het groepje boerderijen, 30 (Thorbeckelaan 215),38, 40, 45 zou steeds in samenhang moeten worden bekeken.

Rozenvendreef

Dwars op de Zundertseweg bevindt zich in deze fraaie dreef aan de rand van het bos een opmerkelijk boerderijcomplex met woonhuis, Vlaamse schuur, bakhuis en toren. Dit complex zou nader onderzocht dienen te worden.

Schoonheytstraat Burgemeester

Een aantrekkelijke straat in de stationsbuurt ( zie Ludwigstraat, Brugstraat, Vincentiusstraat, Stationsstraat) met een aantal vergelijkbare woningen. De hoekpanden met de Stationsstraat ( nr.1 en 2) hebben een zekere statigheid. Nummer 68 met aangrenzend bedrijfje (machinefabriek volgens de zijgevel) en het kruispunt met de Dr.Lemmenstraat zijn interessant.

Nummer 6 heeft zeker dezelfde waarde als Vincentiusstraat 66 tot 70A.

De straat dwars op de B.Schoonheytstr., de Dr. Lemmensstraat, is eveneens vergelijkbaar met de Vincentiusstraat.

Segersdreef

Hier bevonden zich in een uitzonderlijk fraai buitengebied, twee boerderijcomplexen die inmiddels afgebroken zijn.

Nr.2 lag aan de rand van de nieuwbouwwijk in een zijstraatje van de Segersdreef aan de Krampenloop; het complex bestond uit een sterk aangetaste langgevelboerderij met een rietgedekte Vlaamse schuur ( deels XIX).

Nr.1 was een langgevel, lag zeer beeldbepalend, had een voorgevel in het woongedeelte uit ca.1930 maar had een kern uit XIXB. De oude schuur was al eerder afgebroken.

Sophiastraat

De Sophiastraat bevindt zich tussen de Burgerhoutsestraat en de Nieuwstraat/ Wilhelminastraat. Hier bevinden zich een rij Engels aandoende arbeiderswoningen, alsmede karakteristieke Roosendaalse woningen. In het midden van de straat bevindt zich een deel nieuwbouw. De straat wordt afgesloten aan de Wilhelminastraat met een, in deze wijk karakteristiek pand met afgeschuinde hoek.

Spoorstraat (stationsbuurt, zie MIP p.23)

De bebouwing van de Spoorstraat is aangelegd aan het begin van de twintigste eeuw met nog steeds een eenheid in architectonische zin en een samenhangend gebruik van bouwmaterialen. De panden vertonen stijlkenmerken van alle stijlen uit deze tijd met een verloop in monumentaliteit van de panden aan het Stationsplein richting een bocht in de Spoorstraat, waar de woningen steeds dichter bij het spoor komen te liggen ( vanaf huisnr. 144). Daarna vanaf nr 152, wordt het gezicht bepaald door de ( individueel veranderde) arbeiderswoningen in een rij uit 1922, die gesitueerd zijn tegenover bedrijven. De rij woningen bestaat uit vier maal zeven woningen onder een kap, met steeds als middelste woning een pand onder topgevel. Na 206 volgt een lange rij geschakelde, met het zadeldak dwars op de Spoorstraat gelegen huisjes.

De huizen van de Spoorstraat hebben een markante situering en gerichtheid op het spoor en de ertegenover gelegen bedrijven.

Als geheel geeft deze straat een gaaf beeld van de bebouwing uit het begin van de XX.

Het zou wenselijk zijn als de panden direct grenzend aan het Stationsplein, onder verzwaard welstandstoezicht vielen, dan wel opgenomen worden in het beschermd stadsgezicht.

Stationsplein

Het Stationsplein als waardevol gebied voor de gemeente Roosendaal (MIP. P.23) heeft de laatste jaren aan gaafheid behoorlijk ingeleverd. Het belang van het stationscomplex als ruimtelijk concept is door de aantasting van de oude architectuur van het Stationsplein in het gedrang gekomen. De eigenaar van Hotel Goderie heeft van drie panden een geheel gemaakt en de gevels van het architectonisch waardevolle 5a/b vereenvoudigd. Hotel Central (nr. 9) idem. Het beeldbepalende pand ter plaatse van het hoekpand Brugstraat/ Spoorstraat is gesloopt. Het pand had samen met Hotel Central een poortfunctie voor de Brugstraat.

Het geheel is rommelig te noemen. Er bestaat geen duidelijk beeld meer van inrichting van het plein. De beeldengroepen (GM, fietsenstalling (GM), ommuring en prieel, overdekte toiletgelegenheid (?) zijn geheel verstopt achter het groen.

Het verdient aanbeveling dit plein voor het in zijn bouwtijd tot de grootste station van Nederland behorend complex, in zijn oude luister terug te brengen en de vormgeving van de nieuwbouw op het braakliggend perceel Brugstraat 80, zorgvuldig te bestuderen.

Het plein zou cultuurhistorisch gezien en vanwege ligging als beschermd stadsgezicht behandeld dienen te worden.

Stationsstraat

De Stationsstraat kent een aantal voorname huizen. Het dubbel woonhuis, Stationsstaat 3, 4 is zeer beeldbepalend en architectonisch interessant. De panden hebben zowel een mezzanino-verdieping als een bel etage met souterrain.

De woonhuizen, Stationsstraat 14-15-16 zijn als complex van architectonisch belang en beeldbepalend.

Stationsstraat 48 is gaaf gedetailleerd. De ligging is door de aanwezigheid van panden die de schaal en korrel geweld aandoen, aangetast

Stationsstraat 19 is een herenhuis met gemeente- monumentenstatus.

Tot aan het station staan verschillende panden met Amsterdamse Schoolstijl elementen. Stationsstraat 48 is gaaf gedetailleerd en verdient bescherming.

De Stationsstraat zou zeker verzwaard welstandstoezicht verdienen; wellicht beschermd stadsgezicht.

Theresiastraat

Geen bijzonderheden meer sinds het klooster is gesloopt.

Tongerloplein

Op het Tongerloplein bevindt zich verscholen achter aanbouwen, een woonhuis uit 1905. Het plein bevindt zich tussen historische panden en de nieuwbouw van de stadsschouwburg. Het woonhuis in gebruik als restaurant, is vlees noch vis.

De Belgische waterpompen, in 1968 in Roosendaal geplaatst, bevinden zich langs de zijgevel van het oude raadhuis.

De (uitgang van de) parkeergarage is een storend element in deze omgeving.

Het zou wenselijk zijn als het Tongerloplein vanwege de historisch en architectonische kwaliteit van de aanwezige monumenten beschermd stadsgezicht zou zijn.

Valkenburgstraat

Zijstraat van de Boulevard met eenlaags, voor Roosendaal karakteristieke woonhuizen.

Vijfhuizenberg

Een bedrijventerrein tussen de zuidelijke vertakking van de spoorlijn. De straat zelf kent afwisselende bebouwing met zowel een boerderij met redelijk wat grond met vee, oudere woonhuizen als grote nieuwe bedrijfshallen.

Vincentiusstraat

De Vincentiusstraat hoort bij de stationsbuurt in ruime zin (zie Brugstraat), met de bijbehorende status. De straat is, met name door het ontbreken van voortuinen, wat killer dan de Ludwigstraat of de B.Schoonheytstraat die er vlakbij liggen.

In de Vincentiusstraat liggen de accenten aan begin- en einde van de straat. Op nr. 3, 5, 7 bevindt zich het klooster van J.Cuypers en F.B.Sturm uit 1934 in Delftse School trant (RM); op nr. 53 in het gedeelte het dichtst bij het spoor, ligt de voormalige St.Joan Berchmansschool in Delftse Schoolstijl uit 1938. Twee beeldbepalende panden, met daartussen een rijke schakering aan woningen met elementen die verwijzen naar de Amsterdamse School, het Rationalisme en het Traditionalisme, soms met verrassende details.

Het bindende element in de straat is het baksteengebruik.

De twee-onder-een-kap, nr. 23-25 is niet genoemd in het MIP, maar is zeker vanwege de ligging dwars op de Dr. Lemmensstraat, vanuit die straat gezien, beeldondersteunend.

Het zou wenselijk zijn dat de straat vanwege haar ligging en aanwezige architectonische kwaliteit, in ieder geval onder verzwaard welstandstoezicht viel.

Voorstraat

De straat loopt van de Boulevard naar de van Gilselaan. Het deel dwars op de Boulevard bestaat uit een aaneengeschakelde rij van kleine woningen, meestal eenlaags met de kap dwars op de straat, zonder voortuinen. Deels zadeldaken, deels platte daken. De woningen zijn gebouwd begin twintigste eeuw en eerder. De panden om de hoek aan het einde van de straat zijn iets groter.

De nummers 87-89-71-63-51-23-21-17-15-11-9-7 zijn vergelijkbaar.

Nr. 56 heeft mogelijk een oude kern.

De straat is homogeen van bebouwing en zou dat moeten blijven; verzwaard welstandstoezicht zou helpen.

Vroenhoutseweg

De weg loop van de Roosendaalsebaan richting Kruisland. De weg ligt in het buitengebied en er bevinden zich in hoofdzaak agrarische bedrijven. Voorzover die meer dan honderd jaar oud zijn, zijn ook deze voorzien van grote nieuwe schuren en zijn de boerderijen deels aangetast. Nr. 3 is een woonboerderij, nr. 15 en 17 zijn GM, nr.21 is in gebruik als restaurant. De panden zouden zeker onder verzwaard welstandstoezicht dienen te vallen.

Vrouwemadestraat

De Vrouwemadestraat is een zijstraat van de Nispensestraat en loopt doorsneden door de laan van België, naar de Laan van Brabant. In deze straat bevinden zich in hoofdzaak gespiegelde woonhuizen twee aan twee met art deco invloeden uit 1920. Veel panden zijn aangetast in hun symmetrie. De straat heeft een zekere gaafheid in bebouwing.

Vughtstraat

Zie ook rapportage "Markt Noordzijde"

De Vughtstraat kent een aantal voorname panden zonder voortuinen gebouwd rond 1890. Aan de overkant van de kruising met de Stationsstraat is in 1851 het eerste station van Roosendaal gebouwd. Vughtstraat 5-8-9-10-12-25-27-29 zijn reeds GM.

Het rijtje individuele woonhuizen 3-5-7-9 is ongeveer gelijktijdig gebouwd.

Nr.3 en 7 zouden nader bekeken dienen te worden, waarbij nr. 7 vanwege de geveldetaillering prioriteit heeft.

Nr.30 is opgeknapt en verbouwd en heeft een zekere voornaamheid. Het pand is momenteel als hoekpand nadrukkelijk aanwezig.

De straat maakt nog steeds grotendeels een statige indruk; nieuwbouw zou daarop aangepast dienen te worden.

Nr. 24 was vanaf 1920 een aantal jaren het woonhuis van de familie Hurks en de familie van Hasselt.

Het zou wenselijk zijn als de straat opgenomen werd in het beschermd stadsgezicht dan wel verzwaard welstandstoezicht krijgt.

Waterleidingstraat (=Nispenseweg)

Hier bevindt zich een pompstation dat als complex van gebouwen cultuurhistorische en deels architectonische waarde heeft. Op het terrein is recent een nieuw pand gebouwd waarin alle functies van de oude afzonderlijke gebouwen verenigd zijn. Omdat onderhoud in verband met bewaking en daarmee om veiligheidsredenen niet noodzakelijk is, zou wenselijk zijn voorlopig niets te slopen.

Westelijke Havendijk

De voormalige groentedrogerij van architect Vergouwen uit 1915 ( Vergouwen was compagnon van J.Hurks) staat in de bocht van de Westelijke Havendijk langs de Roosendaalse Vliet. Het pand ligt nu aan de rand van de nieuwbouw wijk Westrand; vlakbij de oude woonbebouwing van de Kade, maar ook aan de rand van het industriegebied van Borchwerf-west. De schoorsteen is inmiddels deels gesloopt. Het pand is zeer beeldbepalend.

Wilhelminastraat zie Nieuwstraat

In deze zijstraat van de Boulevard staan twee rijen verenigingswoningen uit ca.1925. Ook bevindt zich hier op de hoek met de Emmastraat, het beeldbepalende kantoor van de R.K.Boerenbond met de woning voorzien van hoektoren uit 1907 van waarschijnlijk de architect J.de Lepper. Daartegenover staat het voormalige beeldbepalende pand van de boerenleenbank met afgeschuinde hoek en toren. Het derde hoekpand van dit kruispunt staat met een afgeschuinde hoek ook gericht op de andere panden gelegen op deze kruising. Jammer genoeg is daar bij de bouw van het vierde, nieuwe pand geen rekening gehouden.

De panden aan het kruispunt met de Damstraat zijn zeer bijzonder door de afgeschuinde hoeken en detaillering. Het hele kruispunt zou beschermd dienen te worden.

Het zou wenselijk zijn als de hele straat verzwaard welstandstoezicht heeft.

Willemstraat

De Willemstraat loopt parallel aan de Wilhelminastraat met karakteristieke eenlaags woningen en op de hoek met de Boulevard een tot sociëteitsgebouw omgebouwde school uit 1907.

Wouwseweg

Via de Kade en de Wouwseweg kwam men ooit van de markt in Wouw. Nu is de weg op hoogte van afrit 19 van de A58 afgesloten en loopt aan de andere kant van de snelweg door als Wouwbaan.

De straat bestaat uit gemengde bebouwing van rond 1900, statige herenhuizen vooral dichter naar de stad en verder vrijstaande eenlaags woningen vaak met kleine bedrijfspandjes in de tuin. De straat heeft een homogene bebouwing en is gediend met verzwaard welstandstoezicht.

Zonnelandstraat

Zijstraat van de Nispenseweg en agrarisch gebied. Hier bevindt zich op een fraaie locatie een beeldbepalend boerderijcomplex in Delftse Schoolstijl, volgens langgevelplattegrond.(terug naar inhoud)

NISPEN, stedenbouwkundige typologie en objectgegevens

Het ten zuiden van Roosendaal gelegen dorp Nispen, ligt vlakbij het Belgische Essen, links (westelijk) van de Antwerpseweg in de hoek die deze weg maakt met de Bergsebaan; de verbinding met Bergen op Zoom. Nispen heeft een oude geschiedenis als kerkdorp. Reeds in de twaalfde eeuw zou hier een kerk gestaan hebben. Nu staat er op het Kerkplein een inmiddels tot gemeentemonument verklaarde kerk van J.Cuijpers uit 1931.

Het dorp is driehoekig van vorm met in de kern nieuwbouw en langs de randen ( de Lind, de Dorpsstraat en de Bergsebaan) agrarisch gebied.

Aan De Lind bevindt zich een fraai boerderijcomplex dat bestaat uit onderdelen van verschillende leeftijd. De Vlaamse Schuur van het complex is het oudst, is goed geconserveerd maar zou beter tot haar recht komen met een rieten in plaats van een golfplaten dak. De straat kent ook een caravanverkooppunt.

In de Dorpsstraat bevinden zich hoofdzakelijk vrijstaande woningen en bedrijfjes uit ca.1900, een molen met woonhuis, ertegenover een naoorlogse boerderij en een beeldbepalende cultuurhistorisch belangrijke school met klooster, gebouwd in 1926 door het architectenbureau Sturm.

De Bergsebaan heeft door de nieuwbouw haar dorpse karakter verloren.(terug naar inhoud)

MOERSTRATEN,

Moerstraten wordt als eerst vermeld in 1359. Vanaf 1926 is het een zelfstandig kerkdorp.

Moerstraten is een dorp met lintbebouwing met in de kern aan de Moerstraatseweg een kerk en pastorie (GM) en bijbehorende, in zijn vorm aangetaste, school. In het buitengebied van Moerstraten bevinden zich verschillende fraai gelegen boerderijcomplexen.

Hellegatsestraat 19 en 31;

nr. 19 bestaat uit een negentiende eeuwse gave langgevel boerderij met een fraaie gemetselde bakstenen schuur uit 1955. De boerderij ligt opvallend, net buiten het dorp, met het hoofdgebouw parallel aan de Hellegatsestraat.

In het landelijk gebied ligt even verderop een complex uit begin twintigste eeuw van het Westbrabantse type. Dat wil zeggen met een vrijstaande woning, hier met mansarde kap en gemetseld bakstenen, vrijstaande, schuren, deels met mansarde kap. De beleving van het complex wordt bepaald door de grote schuren en de weidse ligging.

Luienhoekweg 2,3,9 (Moerstraten) en 5 (Bergen op Zoom)

De Luienhoekweg vormt de grens met de gemeente Bergen op Zoom. Het is een fraai, landelijk gebied met akkerbouw afgewisseld met bosschages. De bebouwing ligt steeds op afstand van elkaar. De verschillende boerderijen zijn aangetast. Alleen de langgevelboerderij met rieten kap op nr. 5 ( Bergen op Zooms grondgebied) is gaaf.

Nr. 2 is een boerderij van het Westbrabantse type. De woning met dwarsdeel is in zijn geheel in gebruik als woning; de bijbehorende gemetselde bakstenen schuur is monumentaal.

De opstand is niet aangetast in de openingen.

Nr. 3 bestaat uit twee schuren uit 1920 en 1950 met een bungalow als woning

Nr. 6 is een met weinig gevoel gemoderniseerde langgevel met dwarsdeel onder rieten kap in zijn geheel als woning in gebruik, luifel boven de voordeur en grote dakkapellen in de kap van de voorgevel. De schuur is momenteel in verbouwing.

Luienhoekweg 9 ( Bergen op Zooms grondgebied) is een eenlaags woonhuis, mogelijk oorspronkelijk met inpandig bedrijfs/ dwarsdeel.

Moerstraatsebaan 1 ligt als boerderijcomplex uit 1886 aan het einde van een fraaie laan met bomen in het landelijk gebied. Het bestaat uit een woonhuis dat inmiddels een andere bedrijfsbestemming heeft en een grote, monumentale gemetselde schuur met pannen dak. Het huis was moeilijk te beoordelen.

Steenbergsestraat 3,6,7,

De Steenbergsestraat is een zijstraat van de Herelsestraat in het noorden van de gemeente Roosendaal op de grens met Steenbergen. De straat doorsnijdt een prachtig agrarisch gebied.

Hier liggen een viertal monumentale boerderijen.

Nr.3 is een langgevelboerderij met vrijstaande gemetselde bakstenen schuur en dateert uit ca. 1900. Er is veel veranderd aan de gevels. De openingen zijn deels aangetast.

Nr. 6 is een complex van het Westbrabantse type. Het woonhuis heeft een mansardekap en is in de voorgevel gedecoreerd met gekleurd siermetselwerk en consoles onder de lijstgoot. Het woonhuis is middels een kleine woning onder zadeldak verbonden met een grote gemetselde bakstenen schuur onder zadeldak die dwars op het woonhuis is gesitueerd. Achter het woonhuis bevindt zich parallel aan het huis een kleinere schuur onder zadeldak.

Op het erf bevindt zich rechts van het huis een dennenbos dat afbreuk doet aan de ligging en kwaliteit van het geheel.

Nr 7 ligt tegenover nr.6. Het complex bestaat uit een langgevelboerderij met pannendak, met parallel erachter een grote gemetselde schuur onder zadeldak. Het geheel is gemoderniseerd. De oorspronkelijke leeftijd laat zich raden. Ca.1900?

Het vierde complex is Hellegatstraat 31 ( zie boven).(terug naar inhoud)

HEERLE

Aan de Herelsestraat voorbij de kerk (RM) richting Steenbergen, bevinden zich in het dorp verschillende typen woningen.

De voormalige langgevelboerderij op nr. 112-114 is met weinig zorg tot dubbel woonhuis verbouwd. Schuin aan de overzijde bevindt zich een school uit ca.1900 die deels is verbouwd voor een witgoedwinkel. Daar achter bevindt zich in een zijstraatje een boerderijcomplex (139). In de straat verder bedrijfsruimten en eenlaags woonhuizen afgewisseld met nieuwe woningen.

Nr.155 RM (boerderij),163 RM (woonhuis)en 165 ( boerderij) liggen nog in het dorp.

Herelsestraat 168 (ca XIXB), net buiten het dorp gelegen, bestaat uit twee aan de straat gelegen panden; een kleine schuur en een aangetast boerderijtje met links ervan een grote nieuwe koeien ligstal. Links van de boerderij een modern tractorenbedrijf in een golfplaten schuur.

In het buitengebied ten noorden van Heerle aan de Herelsestraat 173, 174 twee fraaie grote complexen. De panden aan het kruispunt met de Waterstraat (nr.10)en de Moerstraatseweg (nr.14) zijn gemoderniseerd. De inrichting van het kruispunt zelf, is aan verbetering toe. Richting Steenbergen op nr. 185 een fraaie Vlaamse Schuur langs de Herelsestraat met een jaren 60 "fantasie" boerderij.

Nr. 200 wordt momenteel afgebroken; op het perceel wordt gebouwd;

nr 212 is een groot, fraai gelegen boerderijcomplex haaks gelegen op de Herelsestraat waarschijnlijk uit de jaren dertig ( parabool vormige entree, rijke baksteenarchitectuur) of wederopbouwperiode.

Westelaarsestraat en zijwegen ligt ten zuiden van Heerle en de A58. Het gebied ligt ten noorden van de Wouwse Plantage. Westelaarsestraat nr 10 ( XXa, Heerle ) ligt met de kopgevel van de schuur aan de A58 in een doodlopend zijweggetje. Het complex is redelijk gaaf.

Westelaarsestraat nr. 23, 26 en 35 ( Heerle ) en Weststraat 3 ( Wouwse Plantage ) liggen bijeen; vier verschillende complexen maar elk waardevol.

Nr.23 (XXb) is van het West-Brabantse type. Een gaaf monumentaal, in traditionalistische stijl gebouwd complex met grote schuur onder mansardedak

Nr. 26, de Heulberg, XXa, is eveneens van het West- Brabantse type met een monumentale schuur onder zadeldak.

nr.35 ca.1935 West-Brabantse type met grote schuur onder zadeldak en waarschijnlijk een schuur onder rieten dak uit XIXc. (niet gezien)

Westelaarsestraat nr.44 ( XIXd, Heerle) is weggestopt in het groen maar waarschijnlijk niet meer als bedrijf in gebruik en verbouwd?

Westelaarsestraat nr. 56 en 58 ( Wouwse Plantage) liggen aan de oostkant van de Plantagebaan; beide waardevol; zij het dat 58 met vergunning wordt verbouwd aan de onderdelen.

De Heistraat ( Wouwse Plantage ) in het achterland, is ooit doodlopend gemaakt op het erf van de boerderij Heistraat nr.9. Waar de straat uitkwam op de Westelaarsestraat, is de naam veranderd naar Westelaarsestraat. Heistraat 1 is nu Westelaarsestraat nr.68. Het is een kleine, verbouwde woning met bedrijfsdeel.

De langgevel Heistraat 14 is gesloopt.

Aan de Zoomvlietweg bevinden zich een aantal boerderijcomplexen.

Zoomvlietweg nr. 1 en 3 bevinden zich meteen ten zuiden van de afrit van de A58; nr 1, een langgevel is nog betrekkelijk gaaf,

nr.3 een voormalige langgevel, staat leeg maar is in zijn vorm volledig veranderd.

Zoomvlietweg nr.5 een monumentale langgevel, zou zeker nader onderzocht dienen te worden. Mogelijk uit ca.XIXd.

Zoomvlietweg 15a ligt schitterend en dient nader onderzocht te worden.(terug naar inhoud)

WOUW

Het fraaie centrum van Wouw, de Markt, wordt bepaald door de middeleeuwse kerk aan de zuidkant met daarvoor het rechthoekige plein omzoomd door lindebomen. Aan de noordkant het nieuwe stadskantoor in Bosscheschool stijl uit 1978. De aansluiting daarvan middels een hoog kantoorpand aan het tweelaags hoekhuis van de Roosendaalsestraat doet afbreuk aan deze gevelwand. Heel goed geslaagd is de naoorlogse opvulling van de west en oostgevel. Hier staan statige herenhuizen in traditionalistische stijl gebouwd, tussen herenhuizen uit de periode negentiende eeuw, die RM en GM zijn. (nr.1 GM, vm gemeentehuis 1921, nr2 GM woonhuis met smederij 1838, nr.21 RM woonhuis, nr27 RM herenhuis 1800)

Door het dorp loopt van noord naar zuid de Roosendaalsestraat, komend via de Roosendaalsebaan via Roosendaal uit Breda, langs de Markt overgaand in de Bergsestraat. Deze verbindingsweg bestaat bijna nog helemaal uit negentiende eeuwse, vroeg XX-eeuwse woonhuizen en (kleine) bedrijfspanden. Het verdient aanbeveling om de korrel en schaal van deze straat zorgvuldig te bewaken en de afzonderlijke panden te behouden.

De Akkerstraat ligt buiten het dorp met als blikvanger de molen (RM) waarvan de woning teveel is opgeknapt maar nog steeds in het landschap een beeldbepalende eenheid vormt met de molen. Verderop aan deze onverharde straat liggen twee boerderijcomplexen waarvan er een nr 15 GM is en de ander zeer de moeite waard is om te onderzoeken.

Het landarbeidershuis op 17 is ernstig aangetast door aan- en verbouwingen.

Het fraai gelegen, monumentale boerderijcomplex aan de Boomhoefstraat ligt in het buitengebied aan het einde van een prachtige laan die uit een nieuwbouwwijkje parallel aan De Smalle Beek, ( van noord naar zuid westelijk van Wouw) loopt.

De belevingswaarde van het kloostercomplex in het dorpscentrum (vanaf XIXB), is inmiddels behoorlijk aangetast, vooral door de ligging tegenover een winkelcentrum.

De Nieuwstraat komt in het verlengde van de Waterstraat het dorp binnen uit het westen en eindigt op de Markt. Het boerderijcomplex nr 4 aan de Waterstraat (RM) heeft een woonbestemming met een nieuwbouwwijkje op haar grond. De op het kruispunt Boomhoefstraat / Waterstraat beginnende Nieuwstraat kent daar nog enkele laat negentiende eeuwse aangetaste woonhuizen en vlakbij de Markt nog panden uit die tijd, maar de straat als geheel is aangetast door nieuwbouw en schaalvergroting.

De woningbouw aan de P.Potterstraat is als complex opgezet met aardige details maar de afzonderlijke woningen zijn verbouwd waarbij de symmetrie vaak verloren is gegaan.

De woningen op het Torenplein achter de St.Lambertuskerk zijn niet bijzonder.

Spellestraat

De straat begint in de plaats Wouw met rijen dorpswoningen en draait op hoogte van de Akkerstraat af, richting Steenbergen. Bij deze splitsing staat een Mariakapel bij nr 44, uit ca. 1935 (RM). Dan vervolgt de straat in het agrarisch buitengebied van Wouw, met alleen oude boerderijen en een paar nieuwe woonhuizen (in de vorm van bungalows) bij grote schuren met bakstenen voet en golfplaten opstand, die in de plaats zijn gekomen van langgevelboerderijen uit XVIII en XIX eeuw.

De meeste panden langs dit deel van de straat zijn nog steeds onderdeel van een boerenbedrijf.

De Spellestraat als geheel is echt agrarisch gebied.

Nr. 54 bestaat uit een boerderijwoning uit 1960 met een monumentale schuur uit 1917.

De boerderijen in de Spellestraat, gelegen in het fraaie buitengebied, zijn beslist waard individueel bekeken te worden.

De Plantagebaan is weliswaar doorsneden door de A58, maar de boerderijcomplexen liggen nog steeds in het buitengebied en zijn alle ( nr 96?) nog als bedrijf in gebruik.

Nr. 55 ligt aan de Wouwse kant van de A58 aan het spoor; 61 is afgebroken, 69,71,73 liggen aan een parallelwegje. Daarvan is 69 ( XIXd) nog het meest in originele staat. 71 en 73 zijn ouder en liggen prachtig maar zijn behoorlijk aangetast. Nr.75 is een GM en ligt direct aan de A58 aan de Wouwse kant van de snelweg.(terug naar inhoud)

WOUWSE PLANTAGE

Het landgoed Wouwse Plantage bestond wellicht reeds aan het einde van de 13e eeuw.

Het dorp ligt tussen het landgoed en een waardevol landbouw/ natuurgebied met fraai gelegen boerderijcomplexen ten zuiden van de A58 en Wouw.

(Het agrarisch deel ten noorden van de A58 is zeker zo waardevol maar is duidelijk afgesneden door de A58 en is een eilandje geworden door de begrenzing in het noorden aan de spoorbaan.)

De verbinding met Wouw heet de Plantagebaan die over de A58, door de Wouwse Plantage, door het Landgoed, richting Woensdrecht loopt.

De ontwikkelingsgeschiedenis van het landgoed is bepalend geweest voor het ontstaan van het dorp. Het dorp ligt aan de rand van de uitgestrekte bossen van het landgoed als een laan met grote platanen ( de Plantagebaan) met lintbebouwing. Aan de westzijde van de Plantagebaan in de kern van het dorp, bevindt zich een nieuwbouwwijk.

De bebouwing van de kern ( de Plantagebaan ) bestaat voornamelijk uit panden uit de periode rond 1900, met in het midden van de laan, nr 219 de H.Gertrudiskerk (GM) uit 1925/ 1959 en nr 221 de pastorie RM uit 1877. De redelijk gave, beeldbepalende langgevelboerderij met schuur Plantagebaan 196, uit XIXd ligt prachtig aan de noordzijde van deze laan, midden in het dorp.

De woonhuizen en bedrijfspanden in de kern van de Wouwse Plantage zijn deels behoorlijk aangetast.

Nr.222 ( vrijstaand, tweelaags met erker en bakstenen balkon) en 224 ( eenlaags met toren) zijn wat mij betreft het meest opmerkelijk.

De steenbakkerij op 229 is gedeeltelijk afgebroken (oven is nog aanwezig); het voormalig hotel op nr. 232 is verbouwd tot woonhuis. De architectuur van dit pand met de toren, is ondanks de verbouwing maar ook door de ligging nog steeds beeldbepalend

Aan de Plantagebaan 96 en 98 bevinden zich twee boerderijcomplexen waarvan verwacht kan worden dat ze ooit bijeen gehoord hebben. Het kleintje leunt tegen zijn grote broer.

Van nr.96 (XIXB) zijn de onderdelen klein en erg opgeknapt;

nr 98 ligt tussen grote bomen met grote schuren en is zeer monumentaal

Nr. 176 is een woonhuis in het begin van het dorp met ertegenover, een recent gesloopt boerderijcomplex (179).

De oost-westverbinding in het landbouwgebied ten noorden van de Wouwse Plantage wordt gevormd door de Westelaarsestraat ( zie Heerle).

Westelaarsestraat nr 10 ( Heerle ) ligt met de kopgevel van de schuur aan de A58 in een doodlopend zijweggetje.

Westelaarsestraat nr. 23, 26 en 35 ( Heerle ) en Weststraat 3 ( Wouwse Plantage ) liggen bijeen; vier verschillende complexen maar elk waardevol. Westelaarsestraat nr.44 ( Heerle) is weggestopt in het groen maar waarschijnlijk niet meer als bedrijf in gebruik.

Westelaarsestraat nr. 56 en 58 (GM) ( Wouwse Plantage ) liggen aan de oostkant van de Plantagebaan; beide waardevol; zij het dat 58 met vergunning wordt verbouwd aan de onderdelen.

De Heistraat ( Wouwse Plantage ) in het achterland, is ooit doodlopend gemaakt op het erf van de boerderij Heistraat nr.9. Waar de straat uitkwam op de Westelaarsestraat, is de naam veranderd naar Westelaarsestraat. Heistraat 1 is nu Westelaarsestraat nr.68. Het is een kleine, verbouwde woning met bedrijfsdeel.

De langgevel Heistraat 14 is gesloopt.

Aan de Hollandsedreef staan in een landelijk gebied een aantal kleine landhuisjes en boerderijtjes.

Hollandsedreef nr. 10 ligt ver van de weg achter op het perceel en heeft een brandkuil voor het huis;

Nr. 18, een landarbeidershuisje uit ca.1890 wordt momenteel luxe verbouwd.

Aan de Vleetweg staat in de wei een grenspaal uit 1843 die om cultuurhistorische redenen zeker beschermd dient te worden. (terug naar inhoud)

Conclusie

De opdracht bestond uit het opstellen van lijsten met panden in de volgende categorieën:

Gemeentelijke monumenten

Beeldbepalende en beeldondersteunende panden

Gemeentelijke stads- en dorpsgezichten

Beeldbepalende ensembles waar extra welstandstoezicht wenselijk is

Advies en verantwoording

De onder Excel gemaakte lijsten zijn door de computer in volgorde van waardering gebracht. Daarbij zijn de Architectonische criteria het eerst geselecteerd, vervolgens de Stedenbouwkundige en als laatste, de Cultuurhistorisch criteria. Het belang van de laatste categorie is daarmee niet ondergeschikt gemaakt aan de andere maar is, gezien de aard van de opdracht ( quickscan ) in de meeste gevallen gewaardeerd op leeftijd van de betreffende objecten en op het belang van de geschiedenis van de straat waarin het object zich bevindt.

Hiermee in verband staat dat de advisering geschiedt onder voorbehoud.

(Bouw)historisch onderzoek, dat meer informatie geeft over de staat van het interieur en de constructie alsmede de historische achtergrond van de objecten, kan van wezenlijk belang zijn voor een vakkundig advies.

Aan te wijzen gemeentelijke monumenten

Roosendaal:

Bijlage II , pagina 1 tot en met 5; ca. 160 panden

Nispen

De Lind 2 tot en met Dorpsstraat 71 (klooster)

Bijlage II, de eerste 6 panden

Moerstraten

Steenbergsestraat 6 tot en met Moerstraatsebaan 1

Bijlage II, de eerste 8 panden

Heerle

Bijlage II, de eerste 12 panden

Westelaarsestraat 56 tot en met Herelsestraat 139;

Waarbij opgemerkt; de Vlaamse schuur van nr.185 is erg beeldbepalend aan de straat ( was ten tijde van het onderzoek in restauratie!) maar de boerderij is beslist uitgesloten.

De schuren, Herelsestraat nr. 124 zijn cultuurhistorisch wellicht meer van belang dan architectonisch. Archiefonderzoek zou een beslissende factor kunnen zijn in de waardering.

Wouw

Spellestraat 51 tot en met Markt 9

Bijlage II, de eerste 20 panden

Wouwse Plantage

Plantagebaan 196 tot en met Plantagebaan 224

Ook grenspaal aan de Vleetweg

Bijlage II, de eerste 7 objecten

Totaal mogelijk 213 objecten

Aan te wijzen beeldbepalende en beeldondersteunende panden

Onder deze categorie vallen objecten die reeds als gemeentemonument zijn voorgesteld; de beeldondersteunende panden zijn dan de panden die deze status niet hebben bereikt.

Het aantal kan aangevuld worden met de panden op de lijsten die in de kolom "architectonische criteria" nog minstens een 7,5 scoren.

Deze categorie zou dan alleen van belang zijn, als aan deze status bescherming zou zijn gekoppeld.

Ik zou er dan ook voorstander van zijn om deze categorie samen te laten vallen met de categorie van panden en ensembles die onder verzwaard welstandstoezicht komen te vallen.

aan te wijzen beeldbepalende ensembles waar extra welstandstoezicht wenselijk is

De ensembles zouden beschermd dienen te worden in een groter verband, dat wil zeggen als een straat of grotere delen van een straat met verzwaard welstandstoezicht.

Minstens verzwaard welstandstoezicht of Beschermd Stadsgezicht:

-De stationsbuurt met Vughtstraat, Dominestraat, Vincentiusstraat, Dr.Lemmensstraat, Burg.Schoonheytstraat, Stationsstraat en Ludwigstraat

-De Boulevard Antverpia met de Badhuisstraat en de hele Hulsdonkseweg

-Van Gilselaan

-de Kade

-Engelselaan en Canadeselaan

-Nieuwstraat/ Wilhelminastraat

-Damstraat

-Nispensestraat

-Wouwseweg

aan te wijzen gemeentelijke stads- en dorpsgezichten

Roosendaal

Beschermd stadsgezicht:

Van de gebieden met bijzondere stedenbouwkundige waarde, zoals dit in het voorwoord is uitgeschreven, zou ik in verband met de cultuurhistorische, architectonische en stedenbouwkundige kwaliteit, alsmede omwille van homogeniteit en redelijke gaafheid van de straatwand willen voordragen:

-de Markt

alsmede Raadhuisstraat tot en met begin Burgerhoutsestraat en

Bloemenmarkt, Molenstraat tot en met kruispunt Kalsdonksestraat

Tongerloplein

-het gebied rond het station met Stationsplein met Spoorstraat 10-12, Brugstraat tot en met de Boulevard

Nispen

Verzwaard welstandstoezicht in verband met landschappelijke gaafheid:

De straatwand aan de noordzijde van de Grensstraat tussen spoorlijn en Essenseweg.

Moerstraten

Verzwaard welstandstoezicht vanwege de landschappelijke gaafheid:

het buitengebied van Moerstraten ( Hellegatstraat, Steenbergsestraat, Luienhoekweg, Laagweg).

Heerle

Verzwaard welstandstoezicht vanwege de landschappelijke gaafheid:

De Herelsestraat ten noorden van het dorp tot aan de gemeentegrens van Roosendaal

De Westelaarsestraat

Zoomvlietweg ( reeds aangetast)

Wouw

Beschermd dorpsgezicht:

Markt met Roosendaalsestraat en Bergsestraat.

Verzwaard welstandstoezicht

-begin Nieuwstraat aansluitend op de Markt

-Plantagebaan ten zuiden van het spoor

-Spellestraat

-Akkerstraat

Wouwse Plantage

Beschermd dorpsgezicht

Plantagebaan

Vanwege landschappelijkheid verzwaard welstandstoezicht

Hollandsedreef

Op deze plaats wil ik van de gelegenheid gebruik maken om met nadruk te wijzen op het volgende.

Voor wat betreft de resultaten van het hele voorstel is het van belang dat de commissie belast met het opstellen van de gebieds- en objectgerichte welstandscriteria voor de nieuwe welstandsnota, kennisneemt en in overleg treedt met de monumentencommissie.

Alle objecten in de directe omgeving van een object met gemeente dan wel rijksmonumentenstatus dienen altijd met verzwaard welstandstoezicht te worden belast.

De Welstandsnota dient erin te voorzien dat bouwaanvragen en verbouwingsaanvragen altijd voldoende gedocumenteerd ingediend worden. Foto's van de omgeving moeten deel uitmaken van de aanvraag.

Drs. Marion Kropman-Remers

Breda, november 2003(terug naar inhoud)

1 De opmerkingen zijn een vrije bewerking van de tekst uit de serie Europese Contouren, red. Jacques Le Goff, De Europese Stad , Leonardo Benevolo, 1993. In dit boek worden de verwachtingen aangaande een mogelijke opbouw van een groot Europa belicht vanuit de geschiedenis van Europa,. L.Benevolo maakt de lezer steeds weer opmerkzaam op het eigen karakter van een stad, de geschiedenis van haar ontstaan en de redenen voor verandering. (terug naar 1)

2 zie MIP gemeente Roosendaal en Nispen, p.26-27 (terug naar 2)

3 De kenmerkende, veel voorkomende bebouwing van Roosendaal is de eenlaags woning met zolderverdieping met de nokrichting van het dak, loodrecht op de as van de weg. Het zijn smalle, diepe woningen met vaak aan beide zijgevels, een gang met poort. Dit soort woningen bevindt zich in alle delen van de stad ten noorden van de A58. Deze straten hebben vaak geen voortuinen. De Van Gilselaan is hierop een uitzondering; deze straat heeft wel voortuinen, waardoor de straat een rijkere beleving geeft.

De bouwtijd van deze straten ligt ruwweg in de periode van 1900 tot 1930 met de daarbij horende variatie in stijlen; neo-stijlen, eclectische stijlen, Jugendstil- en Art Deco. (terug naar 3)

4 zie de brochure "Jacques Hurks, Huis en Haard", samengesteld naar aanleiding van de tentoonstelling Hurks Huis en Haard 28 september tot oktober 2001. (terug naar 4)